Babalık İzni Kaç Gün? İşçi ve Memur İçin Kurallar

Babalık izni, eşi doğum yapan erkek çalışana verilen ücretli izindir ve hem İş Kanunu'na tabi işçiler hem de memurlar için on gündür. İşçinin izni İş Kanunu'nun ek 2. maddesinden, memurun izni ise Devlet Memurları Kanunu'nun 104. maddesinden doğar.

On günlük izin süresince ücret kesilmez; izin, işverenin vereceği bir lütuf değil, kanunun tanıdığı bir haktır. Aşağıda izni nasıl isteyeceğinizi, evlat edinme gibi özel durumlarda ne olduğunu ve işveren izin vermezse hangi kurumlara başvuracağınızı bulabilirsiniz.

Babalık İzni Kaç Gündür?

Eşi doğum yapan çalışanın izni, işçi için de memur için de on gündür. İş Kanunu işçilere eşinin doğum yapması hâlinde verilen ücretli izni yakın zamanda beş günden on güne çıkardı; böylece işçi ile memur arasındaki fark kapandı.

Doğum nedeniyle verilen bu izin için kanun bir kıdem şartı aramaz. İşe yeni başlamış, deneme süresindeki bir çalışan da eşi doğum yaptığında bu izni kullanabilir. Yarı zamanlı ya da belirli süreli sözleşmeyle çalışanlar da işçi sayıldıkları için aynı haktan yararlanır.

İzin Günlerinin Ücretini Kim Öder?

Babalık izni ücretli izindir ve bu günlerin ücretini işveren öder. Çalışan, izin günlerini işe gelmiş gibi maaşını alır; bordroda bu günler devamsızlık olarak gösterilemez.

Babanın on günlük izni, annenin doğum öncesi ve sonrası kullandığı analık izninden farklı işler. Analık izninde çalışmama süresi uzundur ve bu dönemin gelir desteği sigorta sistemi üzerinden yürür; babanın izninde ise ücret doğrudan işyerinden gelir. Bebek bakımını eşinizle paylaşmak için çalışma düzeninizi yeniden kurmayı düşünüyorsanız part time iş ilanları arasında saatleri esnek pozisyonları da inceleyebilirsiniz.

İzin Nasıl Talep Edilir?

Babalık izni, doğumu işverene bildirip yazılı izin talebinde bulunarak kullanılır. Süreci sorunsuz yürütmek için şu adımları izleyin:

1. Doğum tarihine yaklaşırken yöneticinize ve insan kaynakları birimine tahmini tarihi önceden bildirin; vardiya planı buna göre hazırlanabilir.

2. Doğum gerçekleşince izin başlangıç ve bitiş tarihlerini içeren bir dilekçe verin ya da işyerinin elektronik izin sistemine talep girin.

3. Doğumu gösteren belgeyi, örneğin hastane kaydını ya da nüfus kayıt örneğini işverenin istediği biçimde teslim edin.

4. İzin dönüşü ilk bordroyu kontrol edin; izin günlerinin ücretli işlendiğinden ve yıllık izninizden düşülmediğinden emin olun.

Örnek bir senaryoda vardiyalı çalışan bir depo personeli, eşinin tahmini doğum tarihini birkaç hafta önceden şefine bildirir. Vardiya planı bu on gün düşünülerek hazırlanır ve ekip arkadaşlarının ek mesaisi önceden ayarlanır. Bildirimin son güne kalması ise hem ekipte hem de bordroda karışıklık yaratabilir.

Eşin doğumu nedeniyle verilen izin kanunda ayrı bir hak olarak düzenlendiği için yıllık ücretli izin bakiyesinden kesilemez. İşveren bu günleri yıllık izinden düşmeye kalkarsa durumu yazılı olarak itiraz edin.

Memur Babaların Hakları

Memurlara babalık izni, Devlet Memurları Kanunu'na göre eşin doğum yapması hâlinde isteğe bağlı olarak on gün verilir. Memur, dilekçesini birim amirine verir ve izin süresince aylığında bir kesinti olmaz.

Memur babalar için ayrıca yarım zamanlı çalışma imkânı vardır. Devlet Memurları Kanunu'nun ek 43. maddesi, eşi doğum yapan memurun on günlük iznin bitiminden itibaren, çocuğun zorunlu ilköğretim çağına kadar haftalık çalışma süresinin yarısında çalışmayı talep edebilmesine imkân tanır.

Evlat Edinme ve Özel Durumlar

Baba olan çalışanın izin hakları yalnız doğum anıyla sınırlı değildir ve bazı özel durumlarda farklı biçimler alır. İş Kanunu, evlat edinen işçiye ayrıca üç gün ücretli izin tanır.

Annenin izin hakları da bazı durumlarda babaya geçer. Doğumda ya da doğumdan sonra annenin hayatını kaybetmesi hâlinde, annenin kullanamadığı doğum sonrası izin süresi babaya kullandırılır. Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu evlat edinen erkek işçi de haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin talep edebilir.

Engelli ya da süreğen hastalığı olan bir çocuğun tedavisi için de ebeveynlerden yalnız birinin kullanabileceği, yıl içinde belirli bir süreye kadar ücretli izin hakkı vardır. Bu izin hastalık raporuna dayanır; toptan ya da parça parça kullanılabilir.

İşveren İzin Vermezse Ne Yapılır?

Babalık izni verilmezse ya da ücreti kesilirse önce işverene yazılı itiraz edilir, sonuç alınamazsa Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na başvurulur. Bakanlığın ALO 170 hattı ve iş müfettişleri, kanuni izinlerin kullandırılmaması gibi şikâyetleri alır.

İzin günlerine ait ücretin ödenmemesi bir işçi alacağıdır. Bu alacak için dava açmadan önce arabuluculuk bürosuna başvurmak gerekir; arabuluculukta uzlaşma çıkmazsa iş mahkemesine gidilir.

Doğum Sonrası Dönemi Planlamak

Babalık izni kısa bir süre olduğu için doğum sonrası ilk haftaları önceden planlamak gerekir. Eşinizin süt izni ve yarım çalışma hakları, sizin izin günlerinizle birlikte düşünüldüğünde ev içi iş bölümü daha rahat kurulur.

On günlük süre bitmeden önce işe dönüş haftasını yöneticinizle konuşun. Bazı işverenler kanundaki sürenin üzerine şirket içi ek izin ya da evden çalışma imkânı tanıyabilir; bu uygulamalar işverene göre değişir ve iş sözleşmesinde ya da personel yönetmeliğinde yer alır.