İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı

Alacaklarda Zamanaşımı Nedir ve Ne Zaman Başlar?

İşçilik alacakları zamanaşımı, işçinin alacağını dava yoluyla isteme hakkını kaybettiği süreyi ifade eder ve kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ücret ve yıllık izin ücretinde genel olarak beş yıldır. Süre alacağın türüne göre farklı günden başlar. Kıdem ve ihbar tazminatında iş sözleşmesinin bittiği tarih esas alınır, ücret ve fazla mesai alacaklarında ise ödemenin yapılması gereken her tarih ayrı bir başlangıçtır. Hesap dosyaya göre değiştiği için süreyi kaçırmamak adına bir avukattan görüş almak en güvenli yoldur.

İşçilik alacakları zamanaşımı süresi dolmadan harekete geçmek bu nedenle önemlidir. Süre geçtikten sonra alacak tamamen yok olmaz ama işveren zamanaşımı itirazında bulunursa mahkeme alacağı kabul etmez. Aşağıda alacak türlerine göre süreleri, başlangıç anlarını, süreyi kesen ve durduran durumları ve işten ayrıldıktan sonra dava açma zamanını sırayla anlatıyoruz.

Alacak Türlerine Göre Zamanaşımı Süreleri Nelerdir?

İşçilik alacaklarında zamanaşımı süresi kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ücret, fazla mesai ücreti ve kullanılmayan yıllık izin ücreti için beş yıldır. Kıdem tazminatı zamanaşımı ile ihbar tazminatı ve izin ücreti süresi 4857 sayılı İş Kanunu’nun ek 3. maddesinde, ücret alacağı zamanaşımı ise 32. maddesinde düzenlenir. Sözleşmesi 7036 sayılı Kanun’un yayımlandığı 25 Ekim 2017’den önce sona erenler için farklı süreler gündeme gelebilir, bu yüzden çıkış tarihinizi kontrol edin.

Fazla mesai zamanaşımı da ücret gibi işler, çünkü fazla mesai ücreti çalışılan dönemin ücretinin bir parçasıdır. Her ayın alacağı için ayrı süre aktığından çalışmaya devam ederken bile en eski aylar teker teker süre dışında kalır. İşçilik alacakları zamanaşımı süresi bu yüzden iş sözleşmesi sürerken de işleyen bir sayaç gibidir.

Kullanılmayan yıllık izin ücretinde işçilik alacakları zamanaşımı da kıdem tazminatı gibi sözleşmenin bittiği tarihte işlemeye başlar. Ücret alacağı zamanaşımı ise ödeme günlerine göre ayrı ayrı sayıldığı için bir işçinin elinde aynı anda farklı tarihlerde dolacak birçok alacak bulunabilir. Tablodaki süreler işçilik alacakları zamanaşımı bakımından yalnızca genel kuralı gösterir, olağan dışı durumlarda uzman görüşü gerekir.

Zamanaşımı Ne Zaman Başlar?

Zamanaşımı ne zaman başlar sorusunun yanıtı alacağın türüne bağlıdır. Kıdem tazminatı zamanaşımı ile ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti süresi iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte, ücret ve fazla mesai alacaklarında ise ilgili ücretin ödenmesi gereken günde başlar. İşçilik alacaklarında zamanaşımının başlangıcı bu yüzden tek bir tarih değildir. Fazla mesai zamanaşımı açısından otuz aylık alacağı olan bir çalışanın her ayı için ayrı bir süre işler.

Maaşın geç ödendiği durumlarda hangi yolların açık olduğunu maaşı geç yatan işçinin hakları yazısında okuyabilirsiniz, çünkü her ödeme günü ayrı bir süre başlatır. Maaş geç yatsa bile süre ödenmesi gereken tarihten sayılır ve gecikme tek başına süreyi ertelemez. İşçilik alacaklarında zamanaşımı hesabında esas alınan gün, sözleşmede ya da uygulamada belirlenen ödeme günüdür.

Zamanaşımı ne zaman başlar sorusunda sık yapılan hata, sürenin ayrıldığınız günde başladığını sanmaktır. Oysa çıkış günü yalnızca kıdem, ihbar ve izin ücreti için başlangıçtır. Aylık alacaklarda süre ödeme gününden itibaren akmaya devam eder, bu nedenle işçilik alacakları zamanaşımı işten ayrıldıktan sonra beklemekle durmaz.

Zamanaşımını Kesen ve Durduran Durumlar Nelerdir?

Zamanaşımını kesen durumlar dava açılması, icra takibi başlatılması ve işverenin borcu kabul etmesidir. Kesilme hâlinde süre sıfırlanır ve yeniden işlemeye başlar. Arabuluculuk başvurusunun ise süreyi durdurduğu kabul edilir, yani başvurudan son tutanağa kadar geçen zaman hesaba katılmaz. İşçilik alacakları zamanaşımı bu iki mekanizmayla uzayabildiği için hangisinin gerçekleştiğini tarihleriyle birlikte not etmek gerekir.

Noter ihtarı, e-posta ya da sözlü talep kural olarak süreyi kesmez. Kısmi dava açıldığında genellikle yalnızca talep edilen kısım için süre kesilir, geri kalan alacak için süre işlemeye devam eder. Fazla mesai zamanaşımı ve ücret alacağı zamanaşımı bakımından bu ayrım önemlidir, çünkü en eski aylar dava dilekçesinde yer almazsa kaybolabilir. İşçilik alacaklarında zamanaşımına karşı güvenli yol, süreyi gerçekten kesen işlemlerden birini yapmaktır.

Türk Borçlar Kanunu, zamanaşımı itirazı ileri sürülmedikçe hâkimin süreyi kendiliğinden dikkate almayacağını belirtir. İşveren süre dolduğunu söylemezse mahkeme bu konuyu kendisi gündeme getirmez, ancak buna güvenip beklemek akıllıca değildir. İşçilik alacaklarında zamanaşımı itirazı sıkça yöneltilen savunmalardan biridir.

İşten Ayrıldıktan Kaç Yıl Sonra Dava Açılır?

İşten ayrıldıktan kaç yıl sonra dava açılır sorusunun kısa yanıtı beştir, ancak bu beş yıl her alacak için aynı günden başlamaz. Kıdem tazminatı zamanaşımı ve ihbar tazminatı süresi için çıkış tarihinden itibaren beş yıl vardır, yıllık izin ücreti de aynı kuralı izler. Ücret ve fazla mesai alacaklarında ise süre her alacağın ödenmesi gereken tarihten itibaren ayrı ayrı hesaplanır. Genel süre beş yıl olmakla birlikte arabuluculuk, dava açılması ve diğer durma veya kesilme nedenleri somut olayda bu hesabı değiştirebilir, bu yüzden bekledikçe işçilik alacaklarında zamanaşımı en eski aylardan başlayarak alacağı eritebilir.

Alacak davasından önce arabulucuya başvurmak kural olarak dava şartıdır. Bu yüzden son günlere kalan alacaklarda önce arabuluculuk başvurusu yapılır, tutanaktan sonra dava açılır. İşçilik alacakları zamanaşımı bitmeden sürece başlayan işçi hem arabuluculukta hem davada daha geniş bir hareket alanına sahip olur.

İşe iade talebi ayrı bir kuraldır ve fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvuruyu gerektirir. Bu süre işçilik alacaklarındaki zamanaşımından farklı olarak kısa bir hak düşürücü süredir ve kaçırılırsa dava hakkı sona erer.

İşten ayrıldıktan kaç yıl sonra dava açılır diye düşünürken önce alacağınızı hesaplayın, belgelerinizi toplayın ve işçilik alacakları zamanaşımı tarihlerini takvime işleyin. Eski işyerindeki alacağınızı takip ederken yeni bir iş arıyorsanız deneyimli iş ilanları arasında kendi tecrübenize uygun pozisyonları değerlendirebilirsiniz. İki süreç birbirini engellemez.

İşçilik Alacaklarında Zamanaşımı Süresini Doğru Hesaplamak

İşçilik alacaklarında zamanaşımı süresi, alacağın türüne ve ödeme yükümlülüğünün doğduğu tarihe göre hesaplanır. Kıdem ve ihbar tazminatı ile kullanılmayan yıllık izin ücretinde kural olarak iş sözleşmesinin sona erdiği tarih esas alınırken, ücret ve fazla çalışma alacaklarında her ödeme dönemi ayrı değerlendirilir.

Zamanaşımının durması veya kesilmesi, dava ve arabuluculuk süreçleri ile geçmiş dönemlere ilişkin geçiş hükümleri bu hesabı değiştirebilir. İşçilerin bordro, banka kaydı, çalışma çizelgesi ve ilgili yazışmaları saklaması; alacağın miktarını ve hangi tarihte doğduğunu belirlemeyi kolaylaştırır. Özellikle zamanaşımının dolmasına az zaman kaldığında hukuki destek alınması hak kaybı riskini azaltabilir.