Genel İş Rehberi

Maaş haczi, icra takibine konu olan bir borcun işverenin ödediği maaştan kesinti yapılarak karşılanmasıdır ve İcra ve İflas Kanunu’nun 83. maddesi ile İş Kanunu’nun 35. maddesinde düzenlenir. Borçlunun işyerine gönderilen haciz yazısıyla başlar, borç bitene ya da haciz kaldırılana kadar her ay işleyen bir kesintiyi beraberinde getirir.

Hamile çalışan hakları, 4857 sayılı İş Kanunu ile Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartları Yönetmeliği’ne dağılmış durumdadır ve gebelik başladığında işyerinde nelerin değiştiğini bilmek çoğu zaman ilk ihtiyaç olur. Mayıs 2026’da yürürlüğe giren 7578 sayılı Kanun analık izninin süresini uzatarak hamile çalışan haklarının en çok merak edilen bölümünü de yeniden yazdı.

Rekabet yasağı, çalışanın iş sözleşmesi bittikten sonra bir süre boyunca eski işverenle rekabet edecek bir işte çalışmamayı ya da kendi adına benzer bir iş kurmamayı yazılı olarak üstlenmesidir. Her sözleşmeye konulan madde geçerli sayılmaz, çünkü Türk Borçlar Kanunu’nun 444 ile 447. maddeleri bu tür kısıtlamalara yer, süre ve konu bakımından sınır getirir.

Ara dinlenmesi, işçinin günlük çalışması sırasında dinlenmesi için verilen moladır ve süresi çalışılan saate göre 15 dakika, 30 dakika ya da 1 saat olarak belirlenir. Yasal mola süresi çalışma süresi arttıkça uzar ve bu süreler işveren isteğiyle kısaltılamaz.

Yol ve yemek ücreti, İş Kanunu kapsamında her çalışana zorunlu olarak verilmesi gereken yan haklardan değildir. Ancak iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya bağlayıcı hâle gelmiş işyeri uygulamasıyla sağlanan destekler çalışma koşulu niteliği kazanabilir. Bu hakların işçi aleyhine esaslı biçimde değiştirilmesinde İş Kanunu'nun 22. maddesindeki kurallar dikkate alınır.

Maaş eksik gösterilirse çalışan, fiilen aldığından daha düşük bir tutar üzerinden sigortalanmış olur ve bunun bedelini emeklilikte, işsizlik ödeneğinde ve tazminatta öder. Gerçek ücret bordrodakinden yüksekse bu fark ispatlanabilir, ancak kanıtlar düzenli saklanmazsa aradan yıllar geçtikten sonra doğrulamak zorlaşır.

Hizmet tespit davası, işveren tarafından SGK’ya hiç bildirilmemiş ya da eksik bildirilmiş çalışma sürelerinin mahkeme kararıyla sigortalı hizmet olarak kayda geçirilmesini sağlar. Sigortasız çalıştığını düşünen kişi, hizmet tespit davası süresi dolmadan ve yeterli delille başvurursa geçmiş yılları emeklilik hesabına katabilir.

Haklı nedenle fesih, işçinin iş sözleşmesini bildirim süresini beklemeden sona erdirmesi demektir ve yeterli kıdemi varsa kıdem tazminatı hakkını da korur. Ücretin ödenmemesi, sigorta primlerinin eksik yatırılması ya da hakaret gibi durumlarda işçi bu yola gidebilir, ancak yazılı bildirim ve süre kurallarına uyması gerekir.

Evlilik izni kaç gün sorusunun yanıtı, İş Kanunu’na göre üç gündür ve bu izin ücretlidir. Resmî nikâhın ardından kullanılan bu süre yıllık izinden düşülmez, işveren de bu günler için ücret kesemez. Evlilik izninin kaç gün olduğunu öğrendikten sonra dilekçe ve belgeleri bir insan kaynakları uzmanı pozisyonuna iletmek, iznin sisteme eksiksiz girilmesini sağlar.

Ücretsiz izne çıkmak, iş sözleşmesi sona ermeden belirli bir süre çalışmamak ve bu süre için ücret almamak demektir. Kanunda genel bir üst süre yoktur, süreyi ve dönüş tarihini taraflar anlaşarak belirler. İşveren ise çalışanın rızası olmadan bu uygulamaya gidemez, çünkü tek taraflı dayatma iş sözleşmesinde esaslı değişiklik sayılır. Karar vermeden önce bir insan kaynakları uzmanı pozisyonu ile tarihleri ve sigorta durumunu görüşmek yanlış anlaşılmaları önler.

İşçilik alacakları zamanaşımı, işçinin alacağını dava yoluyla isteme hakkını kaybettiği süreyi ifade eder ve kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ücret ve yıllık izin ücretinde genel olarak beş yıldır. Süre alacağın türüne göre farklı günden başlar. Kıdem ve ihbar tazminatında iş sözleşmesinin bittiği tarih esas alınır, ücret ve fazla mesai alacaklarında ise ödemenin yapılması gereken her tarih ayrı bir başlangıçtır. Hesap dosyaya göre değiştiği için süreyi kaçırmamak adına bir avukattan görüş almak en güvenli yoldur.

Fazla mesai zorunlu mu sorusunun yanıtı, kural olarak hayırdır. İşveren zorunlu nedenler ve olağanüstü haller dışında, fazla çalışma yaptırmak için çalışanın yazılı onayını almak zorundadır. Sevkiyat yoğunluğunda vardiyası uzayan bir depo elemanı için bu kural hem gelirini hem dinlenme süresini doğrudan ilgilendirir.