Hizmet Tespit Davası Nedir?

Hizmet tespit davası, işveren tarafından SGK’ya hiç bildirilmemiş ya da eksik bildirilmiş çalışma sürelerinin mahkeme kararıyla sigortalı hizmet olarak kayda geçirilmesini sağlar. Sigortasız çalıştığını düşünen kişi, hizmet tespit davası süresi dolmadan ve yeterli delille başvurursa geçmiş yılları emeklilik hesabına katabilir.

İlk işinde sigortasız çalışmaya razı olan gençler çoğu zaman yıllar sonra o sürenin kayıtlarda yer almadığını fark eder. Sigortasız çalışmayı ispat etmek ise tanık, belge ve zaman ister. Bu rehberde sonuçları, şikâyet yolunu, hizmet tespit davasının kimler tarafından açılabileceğini ve hangi delillerin işe yaradığını sırasıyla anlatıyoruz.

Sigortasız Çalışmanın Sonuçları Nelerdir?

Sigortasız çalışmanın en büyük sonucu, çalışılan günlerin emeklilik için sayılmamasıdır. Prim gün sayısı eksik kalan kişi yaş şartını doldursa bile aylık bağlanmasını bekleyebilir. Hizmet tespit davası bu kaybı geri almanın başlıca yoludur.

Sonuçlar emeklilikle sınırlı kalmaz. İşsizlik ödeneği için son üç yılda 600 gün prim arandığından bildirilmeyen günler bu hakkı da engelleyebilir. Raporlu günlerde geçici iş göremezlik ödeneği için de yeterli prim günü gerekir. İşverenin ayın tamamı yerine yalnızca birkaç gününü bildirmesi anlamına gelen eksik gün bildirimi aynı etkiyi daha küçük ölçekte doğurur ve e-Devlet’teki hizmet dökümünüzde görülür.

Bu zararları kapatmanın ön şartı, sigortasız çalışmayı ispat edebilmektir. Çalışmanın varlığı, süresi ve ücreti kanıtlanamazsa mahkeme talebi reddedebilir. Bu yüzden hizmet tespit davasına karar vermeden önce kimin, nerede ve hangi dönemde çalıştığınızı gösteren her belgeyi toplamaya başlamak gerekir.

Yeni bir iş ararken işçi iş ilanları arasında sigortalı çalışmanın açıkça yazıldığı teklifleri öne almak aynı sorunun tekrarını önler.

SGK’ya Şikâyet Nasıl Yapılır?

Sigortasız çalışma şikâyeti için ALO 170 hattı aranabilir ya da bağlı olduğunuz Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü veya Sosyal Güvenlik Merkezi’ne yazılı dilekçe verilebilir. Dilekçede işyerinin adı ve adresi, çalışılan tarihler, yapılan iş ve işvereni tanıtan bilgiler açıkça yer almalıdır.

Şikâyet üzerine SGK denetim görevlileri işyerini inceleyebilir. Çalışmanın tespit edilmesi hâlinde işverene idari para cezası uygulanır ve prim tahsil edilir. Sigortasız çalışma şikâyeti sonunda sizin dönemleriniz kendiliğinden kayda geçmeyebilir, bu durumda hizmet tespit davası devreye girer.

Şikâyet ile dava birbirinin yerine geçmez. Sigortasız çalışma şikâyeti denetimi başlatır, hizmet tespit davası ise kişinin kendi hizmet süresini mahkeme kararıyla kesinleştirir. Şikâyet hak düşürücü süreyi durdurmadığı için sonucu beklerken hizmet tespit davası süresini kaçırmamak gerekir. Aynı işyerindeki sigortasız çalışma tanıkları ile bu aşamada da iletişimde kalmak, sonradan açılacak davada işe yarar.

Hizmet Tespit Davasını Kimler Açabilir?

Hizmet tespit davasını sigortalı çalışanın kendisi, çalışan ölmüşse mirasçıları açabilir. Davaya konu dönem tamamen bildirilmemiş olabileceği gibi eksik gün bildirimi yapılmış aylar da olabilir. Dava 5510 sayılı Kanun’un 86. maddesine dayanır ve işverene yöneltilir. SGK 2014’ten beri davalı değildir, davaya ihbar edilir ve müdahil olarak katılabilir.

Hizmet tespit davası süresi, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıldır. Örneğin 2023’te geçen çalışma için dava hakkı 2028 sonuna kadar sürer. Bu süre hak düşürücüdür ve hâkim kendiliğinden dikkate alır. Ancak süre her olayda işlemez. Yargıtay uygulamasına göre işe giriş bildirgesi ya da aylık prim ve hizmet belgesi gibi belgelerden biri SGK’ya verilmişse veya SGK çalışmayı kendi denetimiyle tespit etmişse hak düşürücü süreden söz edilmez. Bildirilen dönemle birleşen kesintisiz çalışmalarda ise süre, çalışmanın bittiği yılın sonundan başlar. Hiçbir belgenin verilmediği tamamen kayıt dışı çalışmada süre işler.

Görevli mahkeme iş mahkemesidir, iş mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Yalnızca hizmet tespiti isteniyorsa arabulucuya başvurmak gerekmez. Hizmet tespit davasında kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ya da fazla mesai gibi alacaklar da talep ediliyorsa o alacaklar için arabuluculuk dava şartıdır.

Hizmet Tespit Davasında Hangi Deliller Kullanılır?

Hâkim hizmet tespit davasında delilleri kendiliğinden de araştırır, ancak sigortasız çalışmayı ispat yükü esas olarak davacıdadır. Çoğu davada belirleyici delil tanık beyanıdır, ancak mahkeme tek başına tanığa dayanmaz ve beyanları kayıtlarla birlikte tartar. Aynı dönemde işyerinde kayıtlı çalışan bordro tanıkları ile komşu işyerlerinde çalışanlar, sigortasız çalışma tanıkları olarak dinlenebilir.

Hizmet tespit davasında sigortasız çalışma tanıkları dinlenirken beyanın tutarlı ve ayrıntılı olması belirleyicidir. Çalışılan dönem, yapılan iş, çalışma saatleri ve ücret hakkında somut bilgi veren tanık daha güvenilir bulunur, duyuma dayanan anlatım ise zayıf kalır.

Yazılı belgeler tanığı destekler. Banka dekontları, işyeri kimlik kartı, kartlı giriş çıkış kayıtları, iş kıyafetiyle çekilmiş fotoğraflar ve mesajlaşmalar kullanılabilir. İşyerinde muhasebe elemanlarının hazırladığı ücret listeleri, avans makbuzları ve yazışmalar da çalışmanın varlığını gösterebilir.

Hizmet tespit davasında tanıkların ad ve adreslerini dilekçede göstermek gerekir. Mahkeme ayrıca SGK, vergi dairesi ve komşu işyeri kayıtlarını ilgili kurumlardan isteyebilir. Eksik gün bildirimi yapılan ayları dilekçede ayrıca yazmak, mahkemenin neyi araştıracağını netleştirir.

Hizmet Tespit Davasında Süreleri ve Sigortalılık Haklarını Korumak

Hizmet tespit davası, SGK'ya bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışma sürelerinin mahkeme yoluyla belirlenmesini sağlayabilir. İşçinin çalıştığı dönemleri gösteren banka kayıtları, işyeri belgeleri, SGK dökümleri ve doğrudan bilgi sahibi tanıkların anlatımları, davanın değerlendirilmesinde önem taşır.

Dava açmadan önce beş yıllık hak düşürücü sürenin somut olayda nasıl uygulanacağı dikkatle incelenmelidir. SGK'ya şikâyet ile hizmet tespit davası farklı süreçlerdir ve şikâyet başvurusu dava açma süresini kendiliğinden durdurmaz. Özellikle geçmiş yıllara uzanan veya kesintili çalışmaları içeren uyuşmazlıklarda hukuki değerlendirme yapılması, sigortalılık haklarının korunmasına yardımcı olabilir.