İSG: İşverenin Uzman ve Hekim Görevlendirme Yükümlülüğü

İSG, iş sağlığı ve güvenliği demektir ve çalışanları iş kazası ile meslek hastalığından korumak için işyerinde alınan önlemlerin bütününü anlatır. Türkiye'de bu alanın çerçevesini 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çizer; Kanun kamu ve özel sektördeki işyerlerini, işverenleri ve çırak ile stajyerler dahil çalışanları kapsar.

Kanunun işverenler açısından öne çıkan sonucu, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme zorunluluğudur. Bu zorunluluk işyerlerine kademeli bir takvimle getirildi; bugün kapsamdaki işyerlerinin tamamı için yürürlüktedir.

İSG Kapsamında İşverenin Yükümlülükleri

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür ve bu yükümlülük uzman ya da hekim görevlendirince ortadan kalkmaz. Kanun işverenden riskleri önlemesini, önlemlerin uygulanıp uygulanmadığını izlemesini ve çalışanları bilgilendirmesini ister.

İSG yükümlülüğünün somut karşılıkları şunlardır: risk değerlendirmesi yapmak, acil durum planı hazırlamak, çalışanlara eğitim vermek ve sağlık gözetimini sağlamak. İş kazası ile meslek hastalığını kayda geçirip Sosyal Güvenlik Kurumu'na bildirmek de işverenin görevidir.

Uzman ve Hekim Görevlendirme Zorunluluğu

Kanunun 6. maddesine göre işveren, iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri için iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve gerekirse diğer sağlık personelini görevlendirir. Maddenin tam metnine 6331 sayılı Kanun sayfasından ulaşabilirsiniz.

Uzmanın ve hekimin işyerinde ne kadar süre bulunacağı çalışan sayısına ve tehlike sınıfına göre ayrı bir yönetmelikle belirlenir. Büyük ve çok tehlikeli işyerlerinde tam süreli görevlendirme gerekebilir; bu tür kadroların ilanları tam zamanlı iş ilanları arasında da yer alır.

Hizmet Hangi Yollarla Alınır?

İşveren uzman ve hekim hizmetini üç yoldan karşılayabilir. Hangi yolun seçileceği işyerinin büyüklüğüne, tehlike sınıfına ve işverenin bütçesine bağlıdır.

• Kendi çalışanları arasında gerekli belgeye sahip kişileri görevlendirmek.

• Ortak sağlık ve güvenlik birimi (OSGB) adı verilen yetkili firmalardan hizmet satın almak.

• Kanunun izin verdiği küçük ve az tehlikeli işyerlerinde, gerekli eğitimi tamamlayarak hizmeti kendisi üstlenmek.

Yapılan görevlendirmelerin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın İSG kayıt sistemine girilmesi gerekir. Sözleşme yapılmış ama sisteme girilmemiş bir görevlendirme denetimde geçerli sayılmayabilir. Kendi bünyesinde uzman çalıştırmayı seçen işverenlerin açtığı pozisyonlar İş Güvenliği Uzmanı iş ilanları sayfasında toplanır.

Tehlike Sınıfı Neden Belirleyici?

Tehlike sınıfı, uzmanın belge sınıfını ve çalışma süresini doğrudan belirler. İşyerleri az tehlikeli, tehlikeli ve çok tehlikeli olarak üç gruba ayrılır ve sınıf, yapılan işin ekonomik faaliyet koduna göre tebliğle atanır.

Bir büro ile bir döküm atölyesinin aynı kurallara tabi olmaması bu yüzdendir. Çok tehlikeli sınıftaki işyeri en üst belge sınıfından uzman çalıştırmak zorundayken az tehlikeli bir ofiste daha alt sınıftan belgesi olan bir uzman yeterli olur.

Küçük İşletme İçin Adım Adım Uygulama

Küçük bir işletmenin İSG yükümlülüklerini yerine getirmesi, sırayla ilerlendiğinde karmaşık değildir. Aşağıdaki adımlar temel bir başlangıç sağlar:

1. SGK kaydınızdaki faaliyet kodundan işyerinizin tehlike sınıfını öğrenin.

2. Kendi personelinizle mi, bir OSGB ile mi çalışacağınıza karar verin.

3. Görevlendirmeyi yapın ve Bakanlığın kayıt sistemine işlendiğini kontrol edin.

4. Uzman ve hekimle birlikte risk değerlendirmesini hazırlayın.

5. Çalışanlara temel eğitimi verin, işe giriş muayenelerini yaptırın.

6. Acil durum planını ve tatbikat takvimini belirleyin.

Örnek: Mobilya Atölyesi

Ahşap kesim makineleriyle çalışan küçük bir mobilya atölyesinin sahibi, işyerinin tehlike sınıfını öğrenmek için faaliyet kodunu kontrol ediyor. Sonuca göre bir OSGB ile anlaşıp uzman ve hekim görevlendirmesini sisteme işletiyor.

Uzmanın ilk ziyaretinde makinelerin koruyucu kapakları, toz birikimi ve elektrik panosunun durumu risk listesine yazılıyor. Atölye sahibi önlem listesini öncelik sırasına koyuyor; çalışanlara kulak koruyucu ve gözlük dağıtıyor, eğitim tarihlerini de takvime işliyor. İSG dosyası böylece denetime hazır hale geliyor.

Çalışanların Hakları ve Yükümlülükleri

Çalışanlar da İSG sisteminin tarafıdır; verilen eğitimlere uymak, koruyucu donanımı doğru kullanmak ve tehlikeyi bildirmekle yükümlüdür. Ciddi ve yakın bir tehlike gören çalışan, kurula ya da işverene başvurup önlem alınmasını isteyebilir; önlem alınmazsa Kanun ona çalışmaktan kaçınma hakkı verir.

Elli ve daha fazla çalışanı olan ve altı aydan uzun süren işlerin yapıldığı işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurulu kurulur. Bu kurulda çalışan temsilcisi de yer alır ve önlemlerin uygulanmasını izler. Daha küçük işyerlerinde ise çalışanların görüşü, seçilen ya da atanan çalışan temsilcisi aracılığıyla alınır.