İsteğe Bağlı Sigorta: Part Time Çalışanın Eksik Günleri

İsteğe bağlı sigorta, zorunlu sigortalı olmayan ya da ay içinde otuz günden az çalışan kişinin primini kendisi ödeyerek emeklilik ve genel sağlık sigortası kapsamına girmesini sağlayan sigortadır. Part time çalışanlar için önemi şudur: ay içinde eksik kalan prim günleri bu yolla tamamlanabilir ve tamamlanan günler işçi statüsündeki sigortalılık süresine eklenir.

Part time çalışan bir kişinin işvereni SGK'ya yalnız çalışılan saatlere karşılık gelen günleri bildirir. Bu durum maaş açısından adil olsa da emeklilik için gereken prim gün sayısına ulaşmayı geciktirir. Part time iş ilanlarına başvurmadan önce bu farkı bilmek, eksik günleri ne zaman ve nasıl tamamlayacağınızı baştan planlamanızı sağlar.

Part Time Çalışanın Prim Günü Nasıl Hesaplanır?

Part time çalışanın prim gün sayısı, ay içindeki toplam çalışma saatinin günlük normal çalışma saatine bölünmesiyle bulunur. Haftada birkaç gün ya da günde birkaç saat çalışan biri bu yüzden ayı otuz gün olarak dolduramaz.

İşveren bu farkı SGK'ya eksik gün olarak, kısmi süreli çalışma gerekçesiyle bildirir. e-Devlet'teki SGK hizmet dökümünüzde her ay için bildirilen gün sayısını görebilir, eksik kalan kısmı buradan hesaplayabilirsiniz. Sözleşme, izin ve tazminat gibi diğer haklar part time çalışma yazımızda ayrıca anlatılıyor.

İsteğe Bağlı Sigortaya Kimler Girebilir?

İsteğe bağlı sigortaya, Türkiye'de ikamet eden ve kendi sigortalılığı nedeniyle aylık almayan, on sekiz yaşını doldurmuş kişiler girebilir. Kanun bu kişilerden şu şartları arar:

• Zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek biçimde çalışmamak ya da sigortalı çalışmakla birlikte ay içinde otuz günden az çalışmak veya tam gün çalışmamak.

• Kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış olmak.

• On sekiz yaşını doldurmuş olmak.

• SGK'ya talep dilekçesiyle başvurmak.

Şartların tam metni 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 50. maddesinde yer alır. Part time çalışanlar, ikinci şart nedeniyle işten ayrılmadan da başvurabilir.

Eksik Günler Adım Adım Nasıl Tamamlanır?

Eksik günler, aynı ay içinde isteğe bağlı prim ödenerek otuz günü geçmeyecek şekilde tamamlanır. Kanun bu günleri işçi olarak çalışılan sürenin devamı sayar; yani esnaf ya da serbest çalışan statüsüne geçmiş olmazsınız.

1. Hizmet dökümünüzden son aylardaki eksik gün sayısını belirleyin.

2. Bağlı olduğunuz sosyal güvenlik merkezine isteğe bağlı sigorta talep dilekçesiyle başvurun; başvurunun hangi kanallardan alındığını merkezden teyit edin.

3. Sigortalılığınız, talebin kurum kayıtlarına girdiği günü izleyen gün başlar; geçmiş aylar için geriye dönük başlangıç yapılamaz.

4. Her ay oluşan prim borcunu süresinde ödeyin.

5. Birkaç ay sonra hizmet dökümünüzde ödenen günlerin eklendiğini kontrol edin.

Prim Tutarı Nasıl Belirlenir?

İsteğe bağlı prim, prime esas kazancın alt ve üst sınırı arasında sigortalının belirlediği kazancın %33'üdür. Bunun %21'i malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası, %12'si genel sağlık sigortası payıdır.

Part time çalışanlarda hesap, belirlenen günlük kazanç ve tamamlanacak gün sayısı üzerinden yapılır. Yüksek bir kazanç beyan etmek ileride bağlanacak aylığı etkileyebilir ama aylık maliyeti artırır; bu yüzden beyan edeceğiniz tutarı bütçenize göre seçin.

Ödeme Gecikirse Ne Olur?

Primi ödenmeyen süreler, ait olduğu aydan itibaren en geç on iki ay içinde gecikme cezası ve zammıyla ödenmezse sigortalılık süresinden sayılmaz. On iki aydan sonra yapılan ödemeler iade edilir.

Bu kural, tamamlamayı aylarca erteleyip toplu ödemeyi düşünenler için risklidir. Otomatik ödeme talimatı ya da her ay aynı gün yapılan bir hatırlatma, gün kaybını önlemenin pratik yoludur.

Örnek: Haftada Üç Gün Çalışan Bir Kasiyer

Haftada üç gün tam gün çalışan bir market kasiyeri, hizmet dökümünde her ay için otuz günün yarısından az prim günü görür. Emeklilik hedefini öne almak isteyen kasiyer, sosyal güvenlik merkezine başvurup isteğe bağlı sigorta kaydı açtırır ve eksik günler için her ay prim öder.

Birkaç ay sonra aynı market ona tam zamanlı kadro önerir. Tam zamanlı çalışma başladığı tarihten itibaren işveren otuz günü bildirir; kasiyer isteğe bağlı kaydını kapatma talebini iletir ve zorunlu sigortayla çakışan bir ödeme olursa bu tutar kendisine iade edilir.

Hangi Durumda Tamamlamak Mantıklıdır?

Eksik günleri tamamlamak, emeklilik için prim gün sayısını öne almak isteyen ve bunu düzenli ödeyebilecek part time çalışanlar için mantıklıdır. Uzun süre kısmi çalışacağını bilen biri için yıllar içinde biriken eksik günler önemli bir farka dönüşür.

Buna karşılık geliri dar olan ya da kısa süre sonra tam zamanlı işe geçmeyi planlayan biri için ödeme yükü getirisini aşabilir. Karar vermeden önce SGK'dan kendi emeklilik şartlarınızı öğrenip eksik günlerin bu hedefe ne kadar etki ettiğini görmek en sağlıklı yoldur.