İşten Çıkış Kodları: İşsizlik Maaşını Hangisi Verir?

İşten çıkış kodları, işveren iş sözleşmesini sona erdirdiğinde SGK'ya verdiği işten ayrılış bildirgesine yazılan ve ayrılışın nedenini gösteren numaralardır. İşsizlik maaşından kimlerin yararlanabileceği bu nedene bağlıdır: kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalan sigortalı hak kazanır, istifa eden ya da ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle çıkarılan kişi kazanamaz.

Ayrılış nedeni hakkın kapısını açar; ödeneğin verilmesi için ayrıca prim ve başvuru şartları da aranır. Prim günü ve başvuru süresi ayrıntıları için işsizlik maaşı alma şartları yazısına bakabilirsiniz. Aşağıda kodların nerede görüldüğünü, hangilerinin ödenek hakkı doğurduğunu ve hatalı bir kodu nasıl düzelteceğinizi bulacaksınız.

İşten Çıkış Kodları Nerede Görünür?

İşten çıkış kodları, e-Devlet'teki SGK hizmetlerinden işten ayrılış bildirgenizi görüntülediğinizde ayrılış nedeni olarak yer alır. İşveren bu bildirgeyi SGK'ya yasal süre içinde vermekle yükümlüdür.

İşten ayrıldığınız gün ya da birkaç gün sonra bildirgeyi kontrol etmek, olası bir hatayı erken yakalamanızı sağlar. İşverenin size verdiği fesih yazısındaki gerekçe ile SGK'ya bildirilen neden aynı olmalıdır; ikisi farklıysa bu fark ileride ödenek ve tazminat başvurularında sorun çıkarır.

Sık Karşılaşılan Kodlar

SGK listesinde çok sayıda kod bulunur; işçilerin bildirgede karşılaşabileceği başlıca kodlar şunlardır:

• Kod 03, belirsiz süreli iş sözleşmesinin işçi tarafından feshini, yani istifayı gösterir.

• Kod 04, sözleşmenin işveren tarafından haklı bir sebep bildirilmeden feshedildiğini gösterir.

• Kod 05, belirli süreli iş sözleşmesinin süresinin dolmasıyla sona erdiğini gösterir.

• Kod 08, emeklilik ya da toptan ödeme nedeniyle ayrılışı; kod 12 askerlik, kod 13 kadın işçinin evlenmesi nedeniyle ayrılışı gösterir.

• Kod 17, işyerinin kapanması nedeniyle işten ayrılışı gösterir.

• Kod 24 ve 25, işçinin sağlık nedeniyle ya da işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle sözleşmeyi haklı olarak feshettiğini gösterir.

İşverenin, işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle yaptığı fesihlerde ise İş Kanunu'nun ilgili bendindeki her hâl için ayrı bir kod kullanılır.

Hangi İşten Çıkış Kodları İşsizlik Maaşı Verir?

İşsizlik maaşı, ayrılış nedeni kanunda sayılan hallerden biriyse verilir; istifa ve işçinin kusuruyla yapılan fesih bu haller arasında değildir. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun 51. maddesi bu halleri tek tek sayar.

Kanuna göre işverenin bildirimli feshi, belirli süreli sözleşmenin bitmesi, işçinin haklı nedenle feshi, işverenin sağlık ya da zorlayıcı sebeple feshi, işyerinin kapanması, devri ve özelleştirme nedeniyle işsiz kalma ödenek hakkı doğurur. Bu nedenle 04, 05, 17, 24 ve 25 kodlarıyla ayrılan sigortalı, prim şartlarını da sağlıyorsa ödenek alabilir; 03 koduyla istifa eden ya da kusuru nedeniyle çıkarılan kişi alamaz. Emeklilik, askerlik ve evlilik nedeniyle ayrılışlar da kendi isteğe dayandığı için ödenek vermez.

Çıkış Kodu ve Kıdem Tazminatı

İşten çıkış kodları, işsizlik maaşının yanında kıdem tazminatı hakkını da gösterir. En az bir yıl çalışmış işçi için kod 04 kıdem tazminatı hakkı doğururken kod 03 ile istifa, kural olarak bu hakkı vermez.

Bazı istifalar yine de kıdem tazminatı hakkını korur: askere gitmek için ayrılma, emeklilik nedeniyle ayrılma ve kadın işçinin evliliğinden itibaren bir yıl içinde işten ayrılması bunlardandır. Bu istisnalarda da en az bir yıllık çalışma şartı aranır ve ayrılış nedeninin bildirgeye doğru kodla yazılması gerekir.

Kod 22 Gibi Belirsiz Kodlar

Kod 22, işten çıkış kodları arasında ayrılış nedeni diğer hallerden hiçbirine uymadığında kullanılan "diğer nedenler" kodudur. Bu kod ayrılışın gerçek sebebini göstermediği için İŞKUR başvurusunda ek belge istenmesine ya da ödenek talebinin reddedilmesine yol açabilir.

Sözleşmeniz işveren tarafından sona erdirildiği hâlde bildirgede bu kodu görüyorsanız, fesih yazınızla birlikte işverenden doğru kodla düzeltme isteyin. Ayrılışın gerçek sebebini gösteren yazılı belge, hem ödenek hem de tazminat başvurusunda elinizi güçlendirir.

Kod Yanlış Girildiyse Ne Yapmalısınız?

İşten çıkış kodları hatalı bildirildiyse önce işverenden düzeltme istenir, uyuşmazlık sürerse hukuki yollara başvurulur. Şu sırayı izleyebilirsiniz:

1. E-Devlet'ten işten ayrılış bildirgenizin görüntüsünü alın ve fesih yazınızla karşılaştırın.

2. İşverene yazılı başvuruyla kodun neden yanlış olduğunu belirtip SGK'ya düzeltme bildirgesi verilmesini isteyin.

3. Fesih yazısı, mesajlar ve tanık bilgisi gibi kanıtlarınızı bir dosyada toplayın.

4. İşveren düzeltmezse bir avukata ya da baronun adli yardım bürosuna danışarak arabuluculuk ve dava yolunu değerlendirin.

5. Düzeltmeyi beklerken İŞKUR başvurunuzu fesihten sonraki 30 gün içinde yine de yapın; gecikilen gün sayısı ödenek süresinden düşülür.

Düzeltme süreci haftalar sürebilir; bu sırada güncel iş ilanlarını takip etmeyi bırakmamak, gelir boşluğunu kısaltır.

Örnek: Baskıyla İmzalatılan İstifa Dilekçesi

İşverenin işçiye "ya istifa et ya da tazminatsız çıkarırız" diyerek hazır bir dilekçe imzalattığını düşünelim. Bildirgeye kod 03 yazılır ve işçi hem ödenek hem de kıdem tazminatı hakkını kaybetmiş görünür.

Böyle bir durumda imzalamadan önce dilekçeyi okumak ve baskıyı belgelemek önemlidir. İmza atılmışsa da iradenin sakatlandığını gösteren kanıtlarla dava yoluna gidilebilir; sonucu öngörmek zor olduğu için bir hukukçudan destek almak yerinde olur.