İçeriğe geç

Haksız Fesih: İşten Haksız Çıkarılınca Haklarınız

İnceleyenisbul.net Editöryal Ekibi
Yayınlanma
Güncelleme
Okuma süresi4 dk

Bu içerik nasıl hazırlandı? İçerik, alanında uzman yazarlar tarafından hazırlanmış, güncel iş kanunu ve saha deneyimine göre incelenmiştir.

Haksiz Fesih: Isten Haksiz Cikarilinca Haklariniz

Haksız fesih, işverenin iş sözleşmesini kanunun aradığı geçerli ya da haklı bir sebep olmadan, ya da yazılı bildirim ve savunma alma gibi usul şartlarına uymadan sona erdirmesidir. Bu durumda işçi, çalışma süresine ve işyerinin büyüklüğüne göre tazminat isteyebilir ya da işe iade talebinde bulunabilir; alacağın yaklaşık karşılığı kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama sayfasında giriş tarihi ve brüt ücretle görülebilir.

İşten çıkarmanın şartları İş Kanunu'nun fesih hükümlerinde düzenlenir. Kanun, işçinin hangi gerekçeyle çıkarılabileceğini, bildirimin nasıl yapılacağını ve itiraz süresini ayrı maddelerde sayar; haklarınızı bu maddeler belirler.

Haksız Fesih Hangi Durumlarda Olur?

Haksız fesih, işten çıkarma bir sebebe dayanmadığında ya da gösterilen sebep kanunun saydığı yasak gerekçelerden biri olduğunda ortaya çıkar. İş Kanunu'nun 18. maddesi, fesih için geçerli sebep sayılmayacak durumları tek tek sayar.

  • Sendika üyeliği ya da sendikal faaliyete katılmak.

  • İşverenle ilgili bir hak talebi için idari ya da yargısal yola gitmek veya böyle bir sürece katılmak.

  • Irk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din ve siyasi görüş.

  • Kadın işçinin doğum öncesi ve sonrası çalıştırılmasının yasak olduğu sürelerde işe gelmemesi.

  • Hastalık ya da kaza nedeniyle kanundaki bekleme süresi içinde işe geçici olarak gelinememesi.

Usul hataları da çıkarmayı hukuka aykırı hâle getirir. İşveren fesih bildirimini yazılı yapmak ve sebebi açıkça belirtmek zorundadır; işçinin davranışı ya da verimiyle ilgili bir gerekçe varsa önce savunmasını almalıdır.

İşten Haksız Çıkarılan İşçinin Hakları

İşten haksız çıkarılan işçinin hakları, çalışma süresine ve iş güvencesi kapsamında olup olmamasına göre değişir. Aşağıdaki kalemler ayrı ayrı hesaplanır:

  • Kıdem tazminatı: Aynı işverende en az bir yıl çalışmış işçiye her tam yıl için ödenir.

  • İhbar tazminatı: Bildirim süresi verilmeden çıkarılan işçiye, kıdemine göre değişen bildirim süresinin ücreti ödenir.

  • Kullanılmamış yıllık izin ücreti: İş ilişkisi bittiğinde kullanılmayan izin günlerinin ücreti ödenir.

  • İşe iade ya da kötü niyet tazminatı: İş güvencesi kapsamındaki işçi işe iade isteyebilir; kapsam dışındaki işçi fesih hakkının kötüye kullanıldığını ispatlarsa bildirim süresi ücretinin üç katı tutarında tazminat alabilir.

Kıdem tazminatı hesaplanırken çıplak ücrete düzenli ödenen yemek ve yol gibi para ile ölçülebilen yan haklar da eklenir. Bu yüzden son bordrolarınızı ve yan hak ödemelerini gösteren kayıtları hesap öncesinde bir araya getirin.

Geçerli Sebep, Haklı Sebep ve Geçersiz Fesih Farkı

İşverenin işten çıkarma gerekçesi kanunda iki ayrı başlıkta toplanır. Geçerli sebep, işçinin yeterliliği, davranışları ya da işletmenin gerekleriyle ilgilidir; bu durumda sözleşme bildirim süresi verilerek sona erdirilir ve işçi kıdem tazminatını alır.

Haklı sebep ise ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranış gibi ağır hâllerdir; işveren sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden derhal feshedebilir. Mahkeme, gösterilen gerekçenin bu iki gruptan birine girmediğine karar verirse çıkarma geçersiz sayılır ve işçinin hakları doğar.

Haksız Fesih ve İş Güvencesi Kimleri Kapsar?

Haksız fesih iddiasıyla işe iade istenebilmesi için işçinin iş güvencesi kapsamında olması gerekir. Kanun bunun için otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyeri, en az altı aylık kıdem ve belirsiz süreli iş sözleşmesi şartlarını arar.

İşletmenin bütününü yöneten ve işçi alıp çıkarma yetkisi olan işveren vekilleri bu korumanın dışında kalır. Kapsam dışındaki işçinin işe iade hakkı yoktur, ama kıdem, ihbar ve izin alacakları ile kötü niyet tazminatı talebi devam eder.

Haksız Fesih Sonrası Atılacak Adımlar

Haksız fesih yaşadığınızı düşünüyorsanız süreler kısa olduğu için adımları geciktirmeden atın. Aşağıdaki sıra hem tazminat hem işe iade yolunu açık tutar:

  1. Fesih bildirimini yazılı olarak isteyin ve tebliğ tarihini not edin; sözlü çıkarmada tanık ve mesaj kayıtlarını saklayın.

  2. e-Devlet üzerinden SGK işten çıkış kaydınızı ve çıkış kodunu kontrol edin.

  3. Bordro, sözleşme, izin kayıtları ve yazışmalar gibi belgeleri bir dosyada toplayın.

  4. İşe iade istiyorsanız fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurun.

  5. Arabuluculukta anlaşma çıkmazsa son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açın.

  6. Kendi isteğiniz ve kusurunuz dışında işsiz kaldıysanız işsizlik ödeneği için İŞKUR'a başvurun.

Bir aylık arabuluculuk süresi kaçırılırsa işe iade yolu kapanır, ancak alacak talepleri kanundaki zamanaşımı süresi içinde ayrıca istenebilir. Kıdem ve ihbar gibi işçilik alacakları için de dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunludur.

Mahkeme Feshi Geçersiz Sayarsa Ne Olur?

Mahkeme ya da özel hakem feshin geçersizliğine karar verirse işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. Kararın kesinleşip işçiye tebliğ edilmesinden sonra işçinin de on iş günü içinde işe dönmek için işverene başvurması gerekir; bu başvuru yapılmazsa çıkarma geçerli hâle gelir.

İşveren işçiyi başlatmazsa dört ile sekiz aylık ücret arasında bir tutarda işe başlatmama tazminatı öder. Karar kesinleşene kadar çalıştırılmayan süre için de dört aya kadar ücret ve diğer haklar ödenir.

Örnek: Sözlü Olarak "Yarın Gelme" Denilen Çalışan

Bir depoda iki yıldır çalışan bir işçiye vardiya sonunda sözlü olarak işe gelmemesi söylendiğini düşünelim. Ertesi gün e-Devlet'te SGK çıkışının yapıldığını, ama kendisine yazılı bir bildirim verilmediğini görür.

Bu çalışan önce işverenden yazılı bildirim ister, ardından çıkış kodunu ve bordrolarını dosyalar. Fesih yazılı yapılmadığı ve sebep gösterilmediği için arabulucuya başvurur; işyerinde otuzdan fazla işçi varsa işe iade, yoksa kıdem, ihbar ve izin alacağı talep eder. Yeni bir iş ararken iş ilanlarını takip etmek, dava sürerken gelir kaybını azaltır.

İşçinin Haklı Nedenle Sözleşmeyi Feshetmesi

İşçinin haklı nedenle feshi, işverenin ağır bir ihlali karşısında işçinin sözleşmeyi derhal bitirebilmesidir. Ücretin zamanında ödenmemesi, çalışma koşullarının işçinin rızası olmadan esaslı biçimde değiştirilmesi ya da işçiye karşı onur kırıcı davranışlar bu hâllere örnektir.

Bu yolla ayrılan işçi istifa etmiş sayılmaz ve şartları taşıyorsa kıdem tazminatını alır. Fesih bildirimini gerekçesiyle birlikte yazılı yapmak ve noter ya da iadeli taahhütlü posta gibi ispatlanabilir bir yol kullanmak, ileride çıkabilecek tartışmayı önler.

Sıkça Sorulan Sorular

Deneme süresi içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden ve tazminatsız bitirebilir; bu nedenle bu dönemdeki çıkarma kural olarak tazminat doğurmaz. Çalışılan günlerin ücreti ise eksiksiz ödenir. Deneme süresinin iş sözleşmesinde yazılı olması gerekir; sözleşmede böyle bir madde yoksa çıkarma olağan fesih kurallarına tabidir.

Kendi isteğinizle ayrılmak istemiyorsanız önünüze konan dilekçeyi imzalamayın. İmzalanan istifa, kıdem tazminatı ve işsizlik ödeneği gibi hakları tehlikeye atar. Baskıyı gösteren mesajları ve tanıkları not edin; imzalamak zorunda kaldıysanız iradenizin sakatlandığını kısa sürede arabuluculuk başvurusunda ileri sürmeniz gerekir.

Haksız çıkarılan işçi, prim gün şartını sağlıyorsa ve ayrılış kendi isteğine ya da kusuruna dayanmıyorsa işsizlik ödeneği için hak sahibi olabilir. Başvurunun iş sözleşmesinin bitişinden sonra kanundaki süre içinde İŞKUR'a yapılması gerekir. SGK kaydındaki çıkış kodu işçinin kusurunu gösteriyorsa ödenek reddedilebilir; bu durumda kod düzeltmesi için arabuluculuk ve dava yolu kullanılır.

Editör

Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.

Uzmanlık Alanları

Kariyerİş RehberiMeslek TanıtımlarıSektör AnalizleriKişisel GelişimProfesyonel Gelişim
1.090
Yayınlanmış yazı

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?

Yorumlar

1000

En az 3 karakter. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.

Yorumlar yükleniyor...

Paylaş: