İstihdam Ne Demek? Türleri, Ölçümü ve Destekler

İstihdam, çalışma çağındaki kişilerin ücret, kâr ya da aile kazancı karşılığında bir işte çalışması demektir; kısaca "iş sahibi olmak" anlamına gelir. Kelime, bir işletme ya da ülke açısından kullanıldığında çalıştırılan kişi sayısını da anlatır.

Haberlerde siyasetçilerin "işsizliği düşüreceğiz" açıklamaları sık yer alır; ancak bu hedeflerin neyle ölçüldüğü pek anlatılmaz. Aşağıda kavramın ne anlama geldiğini, hangi türlerinin olduğunu, Türkiye'de nasıl ölçüldüğünü, devletin hangi araçlarla çalışan sayısını artırmaya çalıştığını ve bu tablonun iş arayan biri için ne ifade ettiğini bulacaksınız.

Kimler İstihdam Edilmiş Sayılır?

Resmî istatistikte istihdam edilen kişi, referans haftası içinde kısa süre de olsa ücretli, yevmiyeli ya da kendi hesabına bir işte çalışan kişidir. Geçici olarak işinden uzak olan ama işiyle bağı süren kişiler de bu gruba girer.

Yıllık izinde, hastalık izninde ya da kısa süreli bir aradaki çalışan, o hafta fiilen çalışmasa da çalışanlar arasında sayılır. Aile işletmesinde ücret almadan çalışanlar da ücretsiz aile işçisi olarak bu kapsama alınır.

İşsiz ve İşgücü Dışı Arasındaki Fark

İşsiz, çalışmayan ama iş arayan ve işe başlamaya hazır olan kişidir; işgücü dışı ise ne çalışan ne de iş arayan kişidir. Çalışanlar ile işsizlerin toplamı işgücünü oluşturur.

Öğrenciler, ev işleriyle meşgul olanlar, emekliler ve iş aramaktan vazgeçmiş kişiler işgücü dışında kalır. Bu ayrım önemlidir; çünkü iş aramaktan vazgeçen kişi sayısı arttığında işsizlik oranı düşebilir ama çalışan sayısı artmamış olur. İşsizlik oranının hesabını işsizlik oranı nedir yazımızda ayrıntılı bulabilirsiniz.

İstihdam Türleri

İstihdam; çalışma süresine, kayıt durumuna ve çalışma biçimine göre farklı türlere ayrılır. Her tür, işgücü piyasasının başka bir yüzünü gösterir.

• Tam zamanlı çalışma, kişinin işyerinde belirlenen tam çalışma süresi boyunca çalışmasıdır.

• Kısmi süreli çalışma, haftalık sürenin tam süreden belirgin biçimde az olduğu düzenlerdir.

• Zamana bağlı eksik çalışma, daha fazla saat çalışmak isteyip buna imkân bulamayan kişilerin durumudur.

• Kayıt dışı çalışma, sosyal güvenlik kurumuna bildirilmeden yapılan çalışmadır.

• Kendi hesabına çalışma, kişinin ücretli olmadan kendi işini yürütmesidir.

Türkiye'de Nasıl Ölçülür?

Türkiye'de çalışan sayısı ve işgücü göstergeleri, TÜİK'in Hanehalkı İşgücü Araştırmasıyla ölçülür ve her ay yayımlanır. Araştırma, seçilen hanelerde yaşayan kişilere yöneltilen sorulara dayanır.

TÜİK'in işgücü istatistikleri bülteni, mevsim etkisinden arındırılmış seriler üzerinden aylık değişimi gösterir. Kurumların kendi kayıtları, örneğin SGK'ya bildirilen sigortalı sayısı, ayrı bir veri kaynağıdır ve kayıt dışı çalışanları içermediği için anket sonucundan farklı çıkabilir.

İstihdam Oranı Ne Anlatır?

İstihdam oranı, çalışanların çalışma çağındaki toplam nüfusa oranıdır ve bir ülkede insanların ne kadarının fiilen iş sahibi olduğunu gösterir. İşsizlik oranından farklı olarak işgücü dışında kalanları da hesaba katar.

Bu oranın düşük olması, işsizliğin yanında kadınların ve gençlerin işgücüne katılımının sınırlı kaldığını da gösterebilir. Bu yüzden işsizlik oranındaki bir düşüş, oran aynı anda artmıyorsa tek başına iyi haber sayılmaz.

Örnek: İşsizlik Düşerken Çalışan Sayısı Artmazsa

İşsizlik oranının düştüğü bir dönemde çalışan sayısı yerinde sayıyorsa, düşüşün kaynağı iş bulanlar değil iş aramayı bırakanlar olabilir. Aşağıdaki örnek bu ayrımın nasıl okunacağını gösterir.

Bir ilde uzun süredir iş arayan gençlerin bir kısmı umudunu yitirip aramayı bırakır ve işgücü dışına geçer. İşsiz sayısı azaldığı için oran düşer; oysa ilde açılan yeni iş yoktur. Aynı dönemde katılım ve çalışan oranlarına da bakan okur, açıklanan düşüşün iş piyasasındaki bir iyileşmeyi göstermediğini fark eder.

Devletin Kullandığı Araçlar

Devlet, çalışan sayısını artırmak için prim desteği, mesleki eğitim ve aracılık hizmeti gibi araçlar kullanır. Bu araçların bir kısmı işverene, bir kısmı doğrudan iş arayana yöneliktir.

İşverenlere yönelik sigorta prim desteklerini SGK uygular; belirli gruplardan işçi alan işverenin prim yükü azaltılabilir. İş arayanlara yönelik kurslar, işbaşı eğitim programları ve iş ve meslek danışmanlığı ise İŞKUR tarafından yürütülür. Destek şartları dönemden döneme değiştiği için güncel bilgiyi ilgili kurumdan öğrenmek gerekir.

İş Arayan İçin Bu Tablo Ne İfade Eder?

İş arayan biri için genel oranlar, hangi sektörde ve şehirde talebin arttığını gösterdiği ölçüde işe yarar. Ülke ortalaması, kişinin kendi alanındaki durumu doğrudan yansıtmaz.

Kendi durumunuzu anlamak için şu adımları izleyebilirsiniz:

1. Çalışmak istediğiniz sektörde son aylarda ilan sayısının artıp artmadığına bakın.

2. Yaşadığınız ilde hangi pozisyonların sürekli ilan aldığını not edin.

3. İŞKUR'un işgücü piyasası araştırması raporlarında işverenlerin zorlandığı meslekleri okuyun.

4. Eksik olduğunuz bir beceri varsa ücretsiz kurs seçeneklerini araştırın.

5. Başvurularınızı ve dönüşleri bir tabloda takip ederek hangi alanda daha fazla karşılık aldığınızı görün.

Pozisyon ve şehir bazında güncel tabloyu görmek için güncel iş ilanları arasında arama yapıp ilan sayılarını karşılaştırabilirsiniz.