İş mi Yok, Çalışan mı Yok? Nitelikli Eleman Açığı

İş de var, çalışan da var; sorun, ikisinin birbirini bulamamasıdır. İşverenler ilan açtığı hâlde nitelikli eleman bulamadığını söylerken, iş arayanlar onlarca başvuruya dönüş alamadığından yakınır. Bu çelişkinin adı beceri uyuşmazlığıdır: işverenin aradığı beceri ile adayın sunduğu beceri, ücret ve konum aynı noktada buluşmaz.

Uyuşmazlığın tek bir suçlusu yoktur. Eğitim sisteminin yönlendirmesi, ilanların yazılış biçimi, ücret ve çalışma koşulları ile adayların beklentisi birlikte bu tabloyu oluşturur.

Beceri Uyuşmazlığı Ne Demek?

Beceri uyuşmazlığı, bir bölgede hem işsizlerin hem de doldurulamayan açık pozisyonların aynı anda bulunmasıdır. Bir şehirde üniversite mezunu işsizler artarken aynı şehirdeki fabrikalar kaynakçı ya da bakım teknisyeni bulamıyorsa, bu tablo uyuşmazlığa işaret eder.

Nitelikli eleman açığı her meslekte aynı değildir. Uzun eğitim ya da usta yanında yetişme gerektiren işlerde açık daha belirgin olabilirken, kısa sürede öğrenilebilen işlerde aday sayısı yüksek kalabilir.

İlanın Dili Sorunun Parçası Olabilir

Bazı ilanlar, pozisyonun gerektirdiğinden fazla şart sayarak uygun adayları baştan uzaklaştırır. Giriş seviyesi bir iş için uzun deneyim ve birden fazla sertifika istemek, başvuru sayısını düşürür ve işvereni "nitelikli eleman yok" sonucuna götürür.

İlan metninde zorunlu şartları ve tercih sebeplerini ayırmak, çalışma saatini ve ücret aralığını açık yazmak doğru adayın başvurmasını kolaylaştırır. Ücretsiz iş ilanı ver sayfasında iş tanımı alanını ayrıntılı doldurmak, ilanı doğru kişilerin bulmasını sağlar.

İşverenin Bulmakta Zorlandığı Profiller

Sanayide kaynakçı, CNC operatörü, endüstriyel bakım teknisyeni ve elektrikçi gibi meslek lisesi ya da usta yanında yetişen ara elemanlar, işverenlerin bulmakta zorlandığını dile getirdiği profiller arasındadır. Hizmet sektöründe ise deneyimli aşçı, servis personeli ve teknik servis elemanı bu listeye girebilir.

Bu mesleklerin ortak noktası, becerinin sahada ve zamanla kazanılmasıdır. Diploma tek başına yetmez; işverenin aradığı nitelikli eleman, makineyi tanıyan ve arızaya kendi başına müdahale edebilen kişidir.

İş Arayanın Gözünden

İş arayanların bir kısmı, açık pozisyonları düşük ücret, uzun mesai ya da ulaşımı zor konum nedeniyle tercih etmez. Bir kısmı ise okuduğu bölümle ilgili iş bulamadığı hâlde başka bir alana geçmek için gereken eğitime zaman ayırmakta zorlanır.

Bedensel ya da vardiyalı işler, iş arayanlar arasında daha az tercih edilebilir. Oysa bu işlerin bir kısmı, deneyim kazanıldıkça ustalığa ve daha yüksek ücrete giden bir yol sunar.

Ücret ve Çalışma Koşulları

Ücret, nitelikli eleman açığının konuşulmayan tarafıdır. Bir beceri için piyasanın ödediğinin altında teklif yapan işveren, o beceriye sahip adayı başka bir işverene kaptırır.

Çalışma koşulları da en az ücret kadar belirleyicidir. Servis imkânı, düzenli mesai, iş güvenliği önlemleri ve ustalaştıkça artan ücret, adayın bir ilanı diğerine tercih etmesinde rol oynar.

Örnek: Uzun Süre Kapanmayan Bir İlan

Bir metal atölyesi aylardır "deneyimli kaynakçı" ilanı yayında tutsun ve uygun aday bulamasın. Atölye sahibi ilanı yeniden yazarak kaynak kursu almış ama deneyimi olmayan adaylara da açar ve işe başlayanları bir ustanın yanında yetiştirmeyi üstlenir.

Kısa sürede başvuru gelir ve atölye, birkaç ay içinde kendi yetiştirdiği bir kaynakçıya kavuşur. Bu örnek, nitelikli eleman bulmanın bazen hazır aday aramaktan değil, yetiştirmeye razı olmaktan geçtiğini gösterir.

İş Arayan Ne Yapabilir?

İş arayan biri için ilk adım, yaşadığı şehirde hangi mesleklerin sürekli ilan aldığını görmektir. İşverenlerin "eleman aranıyor" dediği alanları birkaç hafta takip etmek, hangi becerinin talep gördüğünü somut olarak gösterir.

Talep gören bir meslek kısa bir kurs ve birkaç aylık uygulamayla öğrenilebiliyorsa, bu yola yatırım yapmak uzun süre aynı alanda dönüşsüz başvuru yapmaktan daha verimli olabilir. Meslek değiştirmek bir geri adım değil, iş piyasasının gerçek ihtiyacına uyum sağlamaktır.

Becerinizi İşverene Nasıl Kanıtlarsınız?

Becerinizi kanıtlamanın yolu, ilanda istenen her şartı CV'de somut bir iş, araç ya da belgeyle karşılamaktır. İşveren "deneyimli" kelimesini okuyunca neyi yapabildiğinizi görmek ister; genel sıfatlar bu soruya cevap vermez.

1. İlanı okuyup zorunlu şartları ayrı bir kâğıda yazın ve her birinin karşısına kendi karşılığınızı not edin.

2. Kullandığınız makineyi, programı ya da tezgâhı adıyla belirtin; "CNC tezgâhında seri parça işledim" cümlesi, "üretimde çalıştım" cümlesinden çok daha fazlasını anlatır.

3. Aldığınız belgelerin tarihini ve veren kurumu yazın; belgesi olmayan bir beceri için yaptığınız işten kısa bir örnek ekleyin.

4. Görüşmede deneme çalışmasına açık olduğunuzu söyleyin; uygulamalı işlerde yarım günlük bir deneme, uzun bir sohbetten daha ikna edicidir.

5. Sizi sahada görmüş bir ustanın ya da eski amirinizin iletişim bilgisini referans olarak hazır tutun.

Bu hazırlık, işverenin "nitelikli eleman bulamıyorum" şikâyeti ile sizin başvurunuz arasındaki mesafeyi kısaltır.

Elemanını Yetiştiren İşveren

Hazır nitelikli eleman bulamayan işveren için ikinci yol, istekli bir adayı işe alıp yetiştirmektir. İŞKUR'un işbaşı eğitim programı, işverenin adayı belirli bir süre işyerinde çalıştırarak tanımasına ve yetiştirmesine imkân verir.

Meslek okullarıyla iş birliği yapmak ve öğrencilere staj imkânı sunmak da uzun vadede işverenin aday havuzunu büyütür. Bugün staj yapan bir öğrenci, birkaç yıl sonra işletmenin aradığı usta olabilir. Meslek ve sanayi odalarının düzenlediği kısa kurslar da işverenin ihtiyaç duyduğu becerileri çalışanlara kazandırmanın pratik bir yoludur.