Türkiye'de Astronot Olmak Mümkün mü? Şartlar ve Süreç

Türkiye'de astronot olmak mümkün; ama bu yol, belirli bir görev için açılan aday çağrısından geçiyor. TÜBİTAK'ın 2022'de duyurduğu ilk çağrıyla seçilen Alper Gezeravcı, 2024'te Uluslararası Uzay İstasyonu'na giden ilk Türk oldu. Yedek aday Tuva Cihangir Atasever de aynı yıl bir alt yörünge uçuşuyla uzaya gitti.

Astronot olmak için ne yapılmalı sorusunun cevabı da büyük ölçüde bu ilk çağrının şartlarında: uygun bir lisans alanı, akıcı İngilizce, belirli fiziksel ölçüler ve çağrı açıldığında başvurmaya hazır olmak. Aşağıda Türkiye'den uzaya gidenleri, adayların nasıl seçildiğini ve bu hedefe yakın meslekleri bulacaksınız.

Türkiye'den uzaya kimler gitti?

Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı, Axiom Space'in Uluslararası Uzay İstasyonu'na düzenlediği Ax-3 görevinde görev uzmanı olarak uçtu. Görev 18 Ocak 2024'te Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden fırlatıldı. Ekip istasyona bağlı kaldığı 18 gün boyunca 30'dan fazla deney yürüttü ve SpaceX'in Dragon kapsülü 9 Şubat 2024'te Florida açıklarında denize indi. Ekip görev boyunca 50'den fazla tanıtım ve iletişim etkinliğine de katıldı.

Ax-3 ekibi dört kişiydi. Komutan, ABD ve İspanya'yı temsil eden Michael López-Alegría'ydı; pilotluğu İtalyan Hava Kuvvetleri'nden Walter Villadei yaptı. Türkiye'den Alper Gezeravcı ve İsveç'ten Marcus Wandt ise görev uzmanıydı.

Axiom Space görevi, istasyona giden ilk tamamen Avrupalı ticari ekip olarak tanıttı.

Uzaya giden ikinci Türk, Ax-3'ün yedek astronotu Tuva Cihangir Atasever oldu. Atasever 8 Haziran 2024'te Virgin Galactic'in "Galactic 07" adlı alt yörünge uçuşuna katıldı. Alt yörünge uçuşunda araç uzaya ulaşır ve kısa süre sonra Dünya'ya döner; yörüngeye girmez, bir istasyona da bağlanmaz.

İki uçuşun ortak noktası, ticari şirketler tarafından düzenlenmeleriydi. Gezeravcı'nın görevi Axiom Space'in istasyona düzenlediği ticari görevlerden biriydi; Atasever ise Virgin Galactic'in alt yörünge aracıyla uçtu. Türkiye, ilk iki vatandaşını kendi uzay aracı olmadan bu modelle uzaya gönderdi.

TUA aday seçimi nasıl yapıldı?

İlk aday çağrısını TÜBİTAK 23 Mayıs 2022'de duyurdu. Başvurular 23 Haziran 2022 saat 20.23'e kadar uzaya.gov.tr adresinden alındı. Duyuruya göre Türk vatandaşlarının başvuruları arasından iki aday seçilecek, astronot eğitimini başarıyla tamamlayan adaylardan biri uluslararası işbirliğiyle Uluslararası Uzay İstasyonu'nda yaklaşık 10 gün sürecek bir görev yapacaktı.

Duyuru, bu görevin Türkiye'nin ilk insanlı uzay görevi olacağını da belirtiyordu. Seçilen adayların Türkiye Uzay Ajansı (TUA) ya da TÜBİTAK bünyesinde istihdam edileceği ve 10 yıllık zorunlu hizmet yükümlülüğü taşıyacağı da şartlar arasındaydı. Sürecin sonunda Gezeravcı asıl, Atasever yedek aday olarak Ax-3 görevine hazırlandı. On yıllık hizmet şartı, astronot adaylığının kısa bir macera değil uzun soluklu bir kamu görevi olarak tasarlandığını gösteriyor.

Duyuru, insanlı görevi BİLSAT, RASAT ve GÖKTÜRK-2 gibi uydu projelerinin ardından gelen bir adım olarak sundu ve Cumhuriyetin 100. yılıyla ilişkilendirdi. Uçuş ise Ocak 2024'te gerçekleşti.

Aranan nitelikler: eğitim, dil ve fiziksel şartlar

2022 çağrısında adaylardan şu şartları karşılamaları istendi:

• Vatandaşlıkta Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak gerekiyordu.

• Yaş şartı 23 Mayıs 1977'den sonra doğmuş olmaktı; yani aday duyuru günü 45 yaşından küçük olmalıydı.

• Eğitimde mühendislik, fen ve temel bilimler ya da tıp alanında dört yıllık lisansı tamamlamış olmak aranıyordu.

• Dilde İngilizceyi anlama, konuşma ve yazma düzeyinde akıcı kullanmak isteniyordu.

• Boy 149,5–190,5 santimetre arasında olmalıydı.

• Kilo 43–110 kilogram aralığında aranıyordu.

Dört yıllık lisans şartı nedeniyle ön lisans mezunları bu çağrıya başvuramadı; yaş sınırı da duyurunun yayımlandığı güne göre belirlendi. Bu şartlar ilk çağrıya aitti. Yeni bir çağrıda yaş sınırı, kabul edilen bölümler ve fiziksel ölçüler değişebilir; başvurmadan önce o çağrının metnini mutlaka okuyun.

Astronot olmak için ne yapılmalı?

Astronot olmak için ne yapmalıyız diye soran öğrenciler için ilk adım, çağrıların kabul ettiği alanlardan birinde lisans eğitimi almaktır. Mühendislik tarafında havacılık ve uzay mühendisliği bölümü, uzay mühendisliği bölümü ve uçak mühendisliği bölümü doğrudan bu alana hazırlar. Temel bilimlerde astronomi ve uzay bilimleri bölümü öne çıkar; tıp da 2022'de kabul edilen alanlar arasındaydı.

İkinci adım İngilizcedir. Çağrı, İngilizceyi anlama, konuşma ve yazma düzeyinde akıcı kullanmayı şart koştu; dil sınavlarına okul yıllarında hazırlanmak bu şartı karşılamayı kolaylaştırır. Üçüncüsü fiziksel hazırlıktır: boy ve kilo aralığını karşılamak başvurunun ön şartıydı, düzenli spor ve sağlıklı yaşam da sürecin her aşamasında işinize yarar.

Son adım deneyimdir. Lisanstan sonra uzay ve havacılık projelerinde, araştırma laboratuvarlarında ya da uçuş alanında çalışmak, hem çağrı açıldığında güçlü bir başvuru dosyası oluşturur hem de astronot seçilmeseniz bile sizi bu sektörde tutar. Lisans döneminde üniversitelerin roket ve uydu takımlarında yer almak, teknoloji yarışmalarına katılmak ve stajlarınızı havacılık ya da uzay alanındaki kurumlarda yapmak, özgeçmişinize somut satırlar ekler.

Bu alana yakın meslekler ve bölümler

Uzay alanı yalnız astronotlardan oluşmaz. Uydu ve roket projelerinde çalışan mühendisler, uydu verisini işleyen yazılımcılar, gözlem yapan gökbilimciler ve görev kontrolünde çalışan uzmanlar bu ekosistemin büyük kısmını oluşturur. Bu meslekler, aday çağrılarının aradığı mühendislik ve temel bilim altyapısıyla doğrudan örtüşür. Her biri ayrıca kendi başına bir meslek; uzaya gitme hedefiniz değişse bile edindiğiniz uzmanlık değerini korur.

Uçuş deneyimini merkeze almak isteyenler için pilot olmak da yakın bir yoldur; mesleğin ayrıntıları pilot pozisyonu altında anlatılıyor. Ax-3 ekibinde de görev pilotu bir hava kuvvetleri mensubuydu. Yine de 2022 çağrısının eğitim şartı mühendislik, fen ve temel bilimler ya da tıp lisansıydı; pilotluk eğitimi tek başına bu şartı karşılamayabilir, bu yüzden yeni çağrının bölüm listesini kontrol edin.

Yeni aday duyuruları nasıl takip edilir?

İlk çağrı TÜBİTAK'ın resmî duyurusuyla açıldı ve başvurular uzaya.gov.tr üzerinden alındı. Yeni bir çağrı olduğunda TUA ve TÜBİTAK'ın resmî duyurularını izlemek en güvenli yoldur. Başvuru süresi kısa olabilir: İlk çağrıda başvurular duyurudan bir ay sonra kapandı.

Başvuru adresi, son tarih ve istenen belgeler çağrı metninde ayrıca yazılır; bu bilgileri yalnız resmî duyurudan teyit edin. Belgelerinizi önceden hazırlamak süreyi rahat kullanmanızı sağlar: diploma, İngilizce yeterliğinizi gösteren belgeler ve özgeçmişiniz elinizin altında olsun. Astronot adaylığı adı altında ücret isteyen ya da resmî kurumlar dışında başvuru toplayan ilanlara itibar etmeyin.