Torun Bakan Anneanne ve Babaanneye Maaş Var mı?

Torun bakan anneanne ve babaanneye maaş ödeyen, bugün başvuru alan bir devlet programı resmî kaynaklarda görünmüyor. Bu tür bir ödeme 2017'de, on ilde denenen Büyükanne Projesi'nde yapılmıştı; proje bir yıllık pilot uygulama olarak tamamlandı ve ülke geneline yayılmadı.

İnternette hâlâ anneanne ve babaanneye maaş ödendiğini, SGK'nın çalışan anneye ya da büyükanneye aylık bakım parası verdiğini söyleyen haberler dolaşıyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, SGK ve İŞKUR'un duyurularında bu bilgileri doğrulayan bir program bulunmuyor. Çocuk bakımında bugün yararlanabileceğiniz destekler ise başka adlarla ve başka şartlarla veriliyor.

Anneanne ve babaanneye maaş ödeyen Büyükanne Projesi neydi?

Proje Şubat 2017'de, dönemin Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ortak protokolüyle duyuruldu. Maliyetin yarısını İŞKUR, yarısını protokolün diğer tarafları karşılıyordu. Proje İstanbul, İzmir, Ankara, Bursa, Kayseri, Sakarya, Antalya, Konya, Tekirdağ ve Gaziantep'te toplam 6.000 aileyi kapsayacak şekilde planlanmıştı.

Projenin şartları şunlardı:

• Ödeme anneye değil, torununun bakımını üstlenen anneanneye ya da babaanneye yapılıyordu.

• Aylık tutar 425 TL'ydi; bu, o dönemin aylık net asgari ücretinin yüzde 30'u kadardı.

• Çocuğun 0–3 yaş aralığında (3 yaş dâhil) olması gerekiyordu.

• Anne özel sektörde iş sözleşmesiyle, sigortalı olarak çalışmalı ve en az 360 gün prim ödemiş olmalıydı; annenin kendi gelirine ve hane gelirine de üst sınır konmuştu.

• Büyükannenin 65 yaşını aşmamış olması tercih ediliyor, torununa bakmasına engel bir sağlık sorunu bulunmaması aranıyordu.

Anneanne ve babaanneye maaş desteği 12 aylıktı. Pilot süre Mart 2018'in sonunda doldu ve proje daha sonra yeniden başlatılmadı.

"SGK anneye ödüyor" bilgisi neden yanlış?

Resmî kayıtlarda SGK'nın, torununa bakan büyükanne için anneye para ödediği bir uygulama yok. Büyükanne Projesi'nde anneanne ve babaanneye maaş doğrudan ödeniyordu ve projeyi SGK değil, iki bakanlık yürütüyordu.

Bu bilgiyle karışabilecek ayrı bir uygulama ise 2015–2017 yıllarında vardı. SGK'nın Avrupa Birliğiyle yürüttüğü Evde Çocuk Bakımı Projesi'nde hibe gerçekten anneye ödeniyordu; ama karşılığında annenin, çocuğuna bakması için sigortalı bir bakıcı çalıştırması gerekiyordu. Bu proje de birkaç pilot ilde uygulandı ve 2017'de tamamlandı.

Çalışan anne ve babaya bugün tanınan haklar

Bugün anneanne ve babaanneye maaş ödenmese de anne ve babaya yasayla tanınan haklar var. Bunların bir kısmı, 1 Mayıs 2026'da yürürlüğe giren 7578 sayılı Kanunla genişledi; aşağıdaki ödemelerin tutarlarını ve hesaplanışını doğum parası ve süt parası rehberinde bulabilirsiniz.

İzinler ve çalışma düzeni

• Doğum izni artık toplam 24 hafta: doğumdan önce 8, doğumdan sonra 16 hafta. Bu süre 7578 sayılı Kanundan önce 16 haftaydı; değişiklik hem İş Kanunu'na bağlı işçiler hem de devlet memurları için yapıldı.

• Doğum izni bitince, isterseniz ilk doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün, sonraki doğumlarda 180 gün, çocuk engelli doğduysa 360 gün boyunca haftalık çalışma sürenizin yarısı kadar ücretsiz izin kullanabilirsiniz.

• Bu yarım çalışma döneminde İŞKUR yarım çalışma ödeneği öder. Bunun için doğumdan önceki üç yılda adınıza en az 600 gün işsizlik sigortası primi bildirilmiş olmalı ve doğum izninizin bittiği tarihten itibaren 30 gün içinde İŞKUR'a başvurmalısınız.

• Anne ya da babadan biri, çocuk zorunlu ilköğretim çağına gelene kadar kısmi süreli çalışmak isteyebilir ve işveren bu talebi karşılar. Eşlerden biri çalışmıyorsa çalışan eş bu talepte bulunamaz. Başka bir işverende kısmi süreli iş arıyorsanız part-time iş ilanlarına bakabilirsiniz.

• Çocuğunuz bir yaşını doldurana kadar günde toplam bir buçuk saat süt izni kullanırsınız; bu süre çalışma süresinden sayılır. Yarım çalışma döneminde ise süt izni ayrıca kullanılmaz.

• İşçi babalara, eşleri doğum yaptığında 10 gün ücretli izin verilir.

Devletin yaptığı ödemeler

• SGK, doğumdan önceki bir yılda en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş sigortalı kadına, doğum izni boyunca çalışmadığı her gün için geçici iş göremezlik ödeneği öder.

• SGK ayrıca sigortalı anneye ya da sigortalı olmayan eşi doğum yapan sigortalı babaya, yaşayan her çocuk için emzirme ödeneği verir.

• Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Türkiye'de yaşayan Türk vatandaşlarına 1 Ocak 2025 ve sonrasında doğan çocukları için doğum yardımı yapar. İlk çocuk için ödeme tek seferliktir; ikinci ve sonraki çocuklar için çocuk beş yaşını tamamlayana kadar her ay ödenir.

Torun yanınızda büyüyorsa: sosyal ve ekonomik destek

Anne ve babası bakamadığı için torununu yanına alıp büyüten büyükanne ve büyükbabaların durumu farklıdır. Sosyal Hizmetler Kanunu, çocukların kuruluş bakımına alınmadan ailesi ya da yakını yanında büyütülmesi için sosyal ve ekonomik destek (SED) verilmesini öngörür. Destek, ekonomik yoksunluk nedeniyle bakımı güçleşen çocuklar içindir. Başvuru Aile ve Sosyal Hizmetler il müdürlüğüne ya da sosyal hizmet merkezine yapılır, karar sosyal incelemeye göre verilir. Yani bu, gündüzleri torununa bakan her anneanne ve babaanneye maaş olarak ödenen bir para değildir.

Bebeğe anneanne ve babaannenin bakması mümkün değilse

Bebeğe anneanne ve babaannenin bakması her aile için mümkün olmuyor: büyükanne başka bir şehirde yaşıyor, çalışıyor ya da sağlığı el vermiyor olabilir. Bu durumda seçenekler kreş, bakıcı ya da anne ile babadan birinin daha kısa süre çalışmasıdır. Evden yürütülebilecek işler için uzaktan iş ilanlarına bakabilirsiniz.