Risk Değerlendirmesinde Yapılan Hatalar ve Çözümleri

Risk değerlendirmesinde hata, belgenin kâğıt üzerinde tamam görünüp sahadaki tehlikeyi yakalamaması demektir: kopyalanmış şablonlar, çalışanlara sorulmadan yazılan tehlike listeleri, sorumlusu ve tarihi belli olmayan tedbirler. Böyle bir doküman denetimde eksik sayılır, kazayı önlemez ve kaza sonrasında işvereni korumaz.
Aşağıdaki yanlışlar, iş güvenliği uzmanlarının ve denetim raporlarının karşılaştığı türdendir; her birinin altında mevzuatın ne istediği ve düzeltme yolu yer alıyor. Matris, Fine-Kinney gibi tekniklerin karşılaştırması ise risk analizi yazımızın konusudur.
Sorumluluğu Uzmana Bırakmak
Risk değerlendirmesinde hata, belgeyi iş güvenliği uzmanının tek başına hazırlayacağı bir evrak saymakla başlayabilir. Oysa İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, değerlendirmeyi yapma ya da yaptırma yükümlülüğünü işverene verir ve bunu işverenin kurduğu bir ekibin yürüteceğini söyler.
Ekibin içinde uzman ve hekimin yanında çalışan temsilcisi, destek elemanı ve sahadaki işi bilen çalışanlar da bulunmalıdır; yönetmelik işvereni ya da vekilini de bu ekibin üyesi sayar. İşverenin imza atıp geçtiği, bölüm şeflerinin hiç görmediği bir doküman, uygulamada sahipsiz kalır.
Başka İş Yerinden Kopyalanan Şablon
Hazır şablon kullanmak, risk değerlendirmesinde hataların en kolay fark edilenidir; başka bir fabrikanın makine listesi ya da hiç bulunmayan bir kimyasal belgede görünür. Denetçi bu tutarsızlığı ilk sayfalarda yakalar.
Şablonun yapısını kullanmak sorun değildir, içeriği kopyalamak sorundur. Tehlike listesi, iş yerinde fiilen dolaşılarak ve her bölüm ayrı ele alınarak çıkarılmalıdır; farklı işlerin yapıldığı bölümler için yönetmelik ayrı çalışma ister.
Çalışanlara ve Kayıtlara Bakmamak
Tehlikeleri tanımlarken çalışanların tecrübesine ve iş yerinin kayıtlarına başvurmamak, gerçek riskleri gözden kaçırmaya yol açar. Yönetmelik bu aşamada iş kazası, meslek hastalığı ve ramak kala kayıtlarının, ortam ölçümlerinin ve çalışanların düşüncelerinin toplanmasını sayar.
Ramak kala kayıtları, henüz kimse yaralanmadan önce gelen uyarılardır. Forkliftin bir rafa sürtündüğü ya da bir operatörün kaygan zeminde dengesini kaybettiği olaylar yazılmıyorsa, risk analizi bu tehlikeleri düşük puanlar.
Analiz Yöntemini Belirtmemek
Kullanılan yöntemin dokümanda yazılmaması, puanların neye göre verildiğini belirsiz bırakır. Yönetmelik, analizde kullanılan yöntemin ve sonuçların önem sırasıyla birlikte dokümana geçirilmesini ister.
Dokümanı okuyan biri, aynı puanın başka bir yöntemde farklı anlama geldiğini bilemez. Seçilen yöntemin puan basamaklarının ne anlama geldiğini de dokümanın başına yazmak, yıllar sonra belgeyi okuyacak kişiye kolaylık sağlar.
Kişisel Koruyucu Donanımı İlk Çözüm Sanmak
Her riske eldiven, kask ya da gözlük yazarak geçmek, kontrol tedbirlerindeki öncelik sırasını ters çevirmektir. Yönetmeliğe göre önce tehlike kaynağı ortadan kaldırılır, olmuyorsa daha az tehlikeli olanla değiştirilir, ardından riskle kaynağında mücadele edilir.
Toplu korunma önlemleri, kişisel korunma önlemlerinden önce gelir. Gürültülü bir makineye ses yalıtım kabini kurmak, bütün bölüme kulaklık dağıtmaktan önce düşünülmelidir; kulaklık yine gerekebilir ama tek tedbir olmamalıdır.
Belirsiz Termin ve Sorumlu
"Derhal" ya da "en kısa sürede" gibi ifadeler, risk değerlendirmesinde hata sayılan belirsizliklerdendir; kimin, neyi, hangi tarihe kadar yapacağı belli değildir. Yönetmelik kontrol tedbirleri için iş adımlarını, sorumlu kişiyi ya da bölümü, başlama ve bitiş tarihini içeren planlar ister.
Her tedbirin karşısına bir isim ve bir tarih yazmak, takibi mümkün kılar. Risk seviyesine göre süre basamakları belirlemek de yaygın bir uygulamadır; yüksek riskler için kısa, düşük riskler için daha uzun süreler tanımlanır.
Tedbirden Sonra Yeniden Puanlamamak
Tedbir uygulandıktan sonra riski tekrar puanlamamak, işe yarayıp yaramadığını bilinmez bırakır. Yönetmelik, kontrol tedbirleri hayata geçirildikten sonra risk seviyesinin yeniden tespit edilmesini ve kabul edilebilir seviyenin üzerindeyse adımların tekrarlanmasını ister.
Yeni puan dokümana eklenmezse belge eski hâlinde kalır. Taşınma, yeni makine, üretim yönteminin değişmesi ya da bir iş kazası da tam ya da kısmi yenileme gerektiren durumlardır.
Risk Değerlendirmesinde Hata Yapmamak İçin Kontrol Listesi
Doküman imzaya gitmeden önce şu kontrol yapılabilir:
Tehlike listesi iş yerinde dolaşılarak, bölüm bölüm çıkarıldı mı?
Ekipte çalışan temsilcisi ve süreci bilen çalışanlar yer aldı mı?
Kaza, meslek hastalığı ve ramak kala kayıtları kullanıldı mı?
Analiz yöntemi ve puan tanımları yazıldı mı?
Her tedbirin sorumlusu ve tarihi var mı?
Sayfalar numaralandı, paraflandı ve son sayfa imzalandı mı?
İş yerinde bu süreci yürütecek iş güvenliği uzmanını kendi kadrosunda çalıştırmak isteyen ve personel arayan firmalar, ilanlarında uzmanın belge sınıfını açıkça belirtmelidir.
Örnek: Depoda Gözden Kaçan Tehlike
Bir lojistik deposunda hazırlanan değerlendirmede raf devrilmesi düşük puanlanıyor, çünkü hiç kaza kaydı yok. Ekip çalışanlarla konuştuğunda forkliftin raf ayaklarına birkaç kez çarptığını ama kimsenin bunu yazmadığını öğreniyor.
Ramak kala olayları kayda alınıyor, raf ayaklarına çarpma koruması takılıyor ve risk yeniden puanlanıyor. Bu kez dokümanda her tedbirin karşısında depo şefinin adı ve bitiş tarihi yer alıyor.
Sıkça Sorulan Sorular

Editör
Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Uzmanlık Alanları
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...


