İçeriğe geç

Risk Analizi Yöntemleri: Matris, Fine-Kinney, FMEA

İnceleyenisbul.net Editöryal Ekibi
Yayınlanma
Güncelleme
Okuma süresi3 dk
Risk Analizi Yontemleri: Matris, Fine-Kinney, FMEA

Risk analizi, iş yerinde tespit edilen her tehlikenin hangi sıklıkla gerçekleşebileceğini ve kime, ne ölçüde zarar verebileceğini derecelendirme işidir. Sonuç, risklerin önem sırasına dizildiği bir listedir; tedbirler bu sıraya göre planlanır.

İş sağlığı ve güvenliğinde risk analizi, daha geniş olan risk değerlendirmesi sürecinin bir aşamasıdır. Aşağıda mevzuatın yöntem konusunda ne dediğini, sahada kullanılan başlıca yöntemleri ve bir iş yeri için doğru yöntemin nasıl seçileceğini bulacaksınız.

Risk Analizi ile Risk Değerlendirmesi Farkı

Risk değerlendirmesi tehlikeyi tanımlamaktan tedbirin izlenmesine kadar bütün süreci, risk analizi ise yalnız derecelendirme adımını kapsar. Analiz yanlış yapılırsa sonraki bütün adımlar yanlış önceliğe göre ilerler.

Sürecin tamamını, ekibin kurulmasından dokümantasyona kadar adım adım anlatan risk değerlendirmesi yazımız bu çalışmanın çerçevesini verir. Burada yalnız derecelendirmenin nasıl yapıldığına odaklanıyoruz.

Mevzuat Hangi Yöntemi İstiyor?

Mevzuat tek bir risk analizi yöntemini zorunlu tutmaz; yöntem iş yerinin özelliklerine göre seçilir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının çıkardığı İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği, risklerin iş yerinin faaliyeti, tehlikelerin niteliği ve kısıtları ya da ulusal veya uluslararası standartlar esas alınarak seçilen bir ya da birkaç yöntemle analiz edileceğini söyler.

Aynı yönetmelik, analizde kullanılan yöntemin dokümanda açıkça yazılmasını ve analiz edilen risklerin en yüksek seviyeden başlanarak sıralanmasını ister. İş yerinde farklı işlerin yürütüldüğü bölümler varsa analiz her bölüm için ayrı yapılır, sonra bölümlerin birbirine etkisiyle birlikte toparlanır.

Matris Yöntemi

Matris yöntemi, olasılık ve şiddeti beş basamaklı birer ölçekle puanlayıp çarparak risk skoru bulan en sade risk analizi tekniğidir. Skor, renklerle ayrılmış bir tabloda kabul edilebilir, dikkat gerektiren ve kabul edilemez gibi seviyelere oturtulur.

Matris yönteminin gücü hızlı ve anlaşılır olmasıdır; çalışan temsilcileri bile sonucu kolayca yorumlar. Zayıf yanı, puanlamanın kişiye göre değişebilmesidir; bu yüzden ekip, her basamağın neyi ifade ettiğini önceden yazılı tanımlar.

Fine-Kinney Yöntemi

Fine-Kinney yöntemi, olasılık ve şiddete ek olarak çalışanın tehlikeye ne sıklıkla maruz kaldığını da hesaba katan üç değişkenli bir yöntemdir. Risk skoru olasılık, frekans ve şiddet değerlerinin çarpımıyla bulunur.

Maruziyet sıklığının ayrı bir değişken olması, aynı tehlikenin günde bir kez mi sürekli mi yaşandığını ayırt etmeyi sağlar. Fine-Kinney bu nedenle üretim sahası, şantiye ve depo gibi tekrarlı işlerin yoğun olduğu yerlerde tercih edilebilir.

FMEA ve HAZOP

FMEA, yani hata türleri ve etkileri analizi, bir makinenin ya da sürecin hangi parçasının nasıl arıza yapabileceğini ve bu arızanın ne kadar fark edilebilir olduğunu puanlar. Şiddet, olasılık ve saptanabilirlik çarpılarak bir öncelik sayısı elde edilir; yöntem otomotiv ve seri üretim hatlarında yaygındır.

HAZOP ise kimya, enerji ve proses tesislerinde kullanılan, kılavuz kelimelere dayalı bir ekip çalışmasıdır. Ekip her boru hattı ya da ekipman için "akış yok", "basınç fazla", "sıcaklık az" gibi sapmaları tek tek sorar ve her sapmanın sonucunu tartışır.

Kontrol Listesi ve Ön Tehlike Analizi

Kontrol listesi yöntemi, ofis ve küçük mağaza gibi az tehlikeli iş yerlerinde soruların evet ya da hayır diye cevaplandığı basit bir taramadır. Elektrik panosunun kapalı olup olmadığı, acil çıkışın açık tutulup tutulmadığı gibi maddeler tek tek işaretlenir.

Ön tehlike analizi ise henüz kurulmamış bir tesis ya da yeni bir proses için tasarım aşamasında yapılır. Tehlikeler, üretim başlamadan önce tespit edildiği için tedbirin maliyeti de en düşük seviyede kalır.

Doğru Risk Analizi Yöntemini Seçmek

Doğru risk analizi yöntemi, iş yerinin tehlike sınıfına, süreçlerin karmaşıklığına ve ekibin deneyimine göre seçilir. Seçim yaparken şu sırayı izlemek işi kolaylaştırır:

  1. İş yerini bölümlere ayırın ve her bölümde yürütülen işleri listeleyin.

  2. Bölümlerin tekrarlı işler mi, proses mi, ofis işi mi olduğunu belirleyin.

  3. Tekrarlı işler için Fine-Kinney, proses için HAZOP, makine arızası için FMEA, sade işler için matris yöntemini aday olarak alın.

  4. Ekibin bu yöntemi uygulayacak bilgiye sahip olup olmadığını kontrol edin.

  5. Seçilen yöntemi ve puanlama tanımlarını dokümanın başına yazın.

İş yerinde bu çalışmayı yürütecek uzman yoksa işveren, iş güvenliği profesyoneli bulmak için ücretsiz iş ilanı ver sayfasından ilan açabilir ya da ortak sağlık ve güvenlik biriminden hizmet alabilir.

Örnek: Bir Matbaada İki Yöntemle Analiz

Bir matbaada kesim makinesinin bıçağına el kaptırma tehlikesi matris yöntemiyle puanlandığında olasılık düşük, şiddet çok yüksek çıkıyor ve risk orta seviyede kalıyor. Aynı tehlike Fine-Kinney ile ele alındığında operatörün bıçağa gün boyu sürekli yaklaştığı hesaba katılıyor ve risk kabul edilemez seviyeye çıkıyor.

Ekip, maruziyet sıklığının bu tehlikede belirleyici olduğuna karar veriyor ve kesim bölümü için Fine-Kinney'i esas alıyor. Makineye çift el kumandası ve ışık perdesi takıldıktan sonra yapılan yeni puanlama, seviyenin kabul edilebilir bölgeye indiğini gösteriyor.

Sıkça Sorulan Sorular

İş yerindeki çalışmayı yürüten ekipte, Bakanlıkça belgelendirilmiş iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi bulunur. Analizin teknik kısmını bu belgeli kişiler yönetir; işveren, çalışan temsilcisi ve süreci bilen çalışanlar ise bilgi ve görüş vererek katılır. Yöntemlere özel eğitim sertifikaları, yasal belge yerine geçmez ama uygulama becerisini artırır.

Elektronik tablo ya da özel yazılım kullanmak geçerliliği etkilemez; önemli olan içeriğin yönetmelikte sayılan asgari bilgileri taşımasıdır. Dosyanın çıktısı alındığında sayfaların numaralanması, hazırlayanların her sayfayı paraflaması ve son sayfayı imzalaması gerekir. Elektronik ortamda arşivlemek de mümkündür.

Evet, farklı bölümler için farklı yöntemler seçilebilir; yönetmelik bu esnekliği tanır. Örneğin idari bina için basit bir tarama, üretim hattı için daha ayrıntılı bir puanlama kullanılabilir. Dokümanda hangi bölüm için hangi yöntemin seçildiği ve neden seçildiği ayrı ayrı belirtilmelidir.

Editör

Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.

Uzmanlık Alanları

Kariyerİş RehberiMeslek TanıtımlarıSektör AnalizleriKişisel GelişimProfesyonel Gelişim
1.102
Yayınlanmış yazı

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?

Yorumlar

1000

En az 3 karakter. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.

Yorumlar yükleniyor...

Paylaş: