Risk Değerlendirmesi Nasıl Hazırlanır? Adım Adım

Risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikeleri belirleyip bunların yol açabileceği riskleri analiz eden ve kabul edilebilir seviyeye indirmek için alınacak önlemleri kararlaştıran sistemli bir çalışmadır. Bu çalışmayı yaptırmak, 6331 sayılı Kanun'un işverene yüklediği temel görevlerden biridir. Uygulamanın usulünü Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ayrı bir yönetmelikle belirlemiştir.
Hazırlık, bir ekibin kurulmasıyla başlar ve tehlikelerin tanımlanması, risklerin derecelendirilmesi, kontrol tedbirlerinin planlanması ve sonuçların belgelenmesiyle tamamlanır. Aşağıda her aşamada ne yapıldığını, hangi yöntemlerin kullanıldığını ve değerlendirmenin ne zaman yenilenmesi gerektiğini bulacaksınız.
Risk Değerlendirmesi Ekibi Kimlerden Oluşur?
Bu çalışma, işverenin oluşturduğu bir ekip tarafından yapılır. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne göre ekipte işveren ya da vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi, destek elemanları ve birimleri tanıyan çalışanlar yer alır.
Ekipte sahayı bilen çalışanların bulunması, kâğıt üzerinde görünmeyen tehlikelerin fark edilmesini sağlar. İşyerinde bu görevleri yürütecek bir uzmana ihtiyaç varsa İş Güvenliği Uzmanı iş ilanları bu alandaki adayların hangi belge sınıflarıyla çalıştığını gösterir.
Hazırlık İçin Toplanacak Bilgiler
Analize başlamadan önce işyerine ait mevcut bilgiler toplanır. Binanın fiziki yapısı, kullanılan makine ve ekipman, kimyasal maddeler, çalışma yöntemleri ve vardiya düzeni bu bilgilerin temelini oluşturur.
Geçmiş iş kazası ve meslek hastalığı kayıtları, ramak kala olay bildirimleri, ortam ölçüm sonuçları ve periyodik kontrol raporları da bu aşamada incelenir. Bu kayıtlar, hangi bölümün daha yakından değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.
Tehlikelerin Tanımlanması
Tehlike, zarar verme potansiyeli taşıyan her türlü kaynak ya da durumdur. Bu aşamada ekip, işyerini bölüm bölüm gezerek elektrik, yüksekte çalışma, hareketli makine parçaları, kimyasallar, gürültü ve ergonomik zorlanma gibi tehlikeleri listeler.
Tanımlama yalnızca gözle yapılmaz; çalışanlarla konuşmak bu aşamanın vazgeçilmez parçasıdır. Bir operatörün her gün yaşadığı küçük bir sorun, yönetimin hiç haberdar olmadığı bir tehlikeye işaret edebilir.
Risklerin Analizi ve Derecelendirilmesi
Riskler, her tehlikenin gerçekleşme olasılığı ile doğuracağı sonucun şiddeti birlikte değerlendirilerek derecelendirilir. Bu derecelendirme, hangi riskin önce ele alınacağını belirleyen öncelik sırasını ortaya koyar.
Uygulamada başvurulan yöntemlerden biri, olasılık ve şiddetin beşer basamaklı bir ölçekle puanlandığı matris yöntemidir. Fine-Kinney yöntemi ise bu iki ölçüte maruziyet sıklığını da ekler; hangi yöntemin seçildiği, risk değerlendirmesi belgesinde açıkça yazılmalıdır.
Kontrol Tedbirlerinin Belirlenmesi
Kontrol tedbirleri, riski ortadan kaldırmaktan başlayan bir öncelik sırasına göre seçilir. Tehlikeyi tamamen kaldırmak mümkün değilse daha az tehlikeli olanla değiştirmek, ardından teknik önlemler, sonra idari düzenlemeler ve en sonda kişisel koruyucu donanım gelir.
Bu sırayı uygulamak için şu adımlar izlenebilir:
Tehlikeyi tamamen ortadan kaldırmanın mümkün olup olmadığını değerlendirin.
Kaldırılamıyorsa tehlikeli maddeyi ya da yöntemi daha güvenli bir seçenekle değiştirin.
Makine koruyucusu, havalandırma gibi teknik önlemleri uygulayın.
Talimat, eğitim ve çalışma süresi düzenlemesi gibi idari tedbirleri belirleyin.
Kalan risk için uygun kişisel koruyucu donanımı seçin ve kullanımını denetleyin.
Dokümantasyon Nasıl Yapılır?
Hazırlanan belge, yönetmelikte sayılan asgari bilgileri içerecek şekilde hazırlanır. İşyerinin unvanı ve adresi, değerlendirmeyi yapanların adları ve belge bilgileri, gerçekleştirme ve geçerlilik tarihi, tespit edilen tehlike ve riskler, kullanılan yöntem ve alınacak tedbirler bu bilgilerdendir.
Belgenin sayfaları numaralandırılır, hazırlayanlar tarafından her sayfa paraflanır ve son sayfa imzalanır. Belge işyerinde saklanır ve elektronik ortamda da hazırlanıp arşivlenebilir. Teftiş sırasında ilk istenen evraklardan biri olduğu için güncel nüshanın kolay ulaşılabilir bir yerde tutulması, denetimde zaman kaybını önler; eski sürümleri de silmeden arşivlemek, önlemlerin yıllar içinde nasıl geliştiğini göstermeye yarar.
Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Yenilenir?
Risk değerlendirmesi, işyerinin tehlike sınıfına göre çok tehlikeli işyerlerinde en geç iki, tehlikeli işyerlerinde dört, az tehlikeli işyerlerinde altı yılda bir yenilenir. Bu süreler, hiçbir değişiklik olmasa bile uyulması gereken üst sınırlardır.
Süre dolmadan yenileme gerektiren durumlar da vardır. İşyerinin taşınması, binada değişiklik, yeni teknoloji ya da madde kullanımı, üretim yönteminin değişmesi, iş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay yaşanması bu durumlar arasında sayılır.
Örnek: Bir Depoda Forklift Riski
Somut bir örnek, aşamaların birbirine nasıl bağlandığını gösterir. Bir dağıtım deposunda ekip, forkliftlerin yaya geçiş alanlarıyla kesiştiği noktaları tehlike olarak tanımlıyor ve geçmişteki ramak kala kayıtlarında bu noktaların tekrar ettiğini görüyor.
Olasılık ve şiddet birlikte değerlendirildiğinde risk yüksek çıkıyor. Ekip; yaya ve araç yollarını fiziksel bariyerle ayırmayı, kör noktalara ayna takmayı, operatörlere hız sınırı talimatı vermeyi ve yayalara yüksek görünürlüklü yelek kullandırmayı kararlaştırıyor, tedbirlerin tamamlanma tarihlerini belgeye işliyor.
Çalışanların Bilgilendirilmesi
Risk değerlendirmesinin sonuçları, çalışanlara anlayabilecekleri bir dille aktarılmadıkça amacına ulaşmaz. Her çalışan, kendi bölümündeki riskleri ve alınan önlemleri bilmelidir.
Bilgilendirme, işe yeni başlayanların eğitimine ve bölüm toplantılarına dahil edilebilir. Çalışanlardan gelen geri bildirimler de bir sonraki yenilemede kullanılacak değerli bir kaynak olur; uzman kadroyu genişletmek isteyen işverenler ise ücretsiz iş ilanı ver formunda saha deneyimini aranan nitelik olarak öne çıkarabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Resmî kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — mevzuat.gov.tr

Editör
Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Uzmanlık Alanları
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...
İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılar


