İş Teklifini Kabul Etmeden Önce Sorulacak 27 Soru

İş teklifini kabul etmeden önce en az beş konuyu netleştirmeniz gerekir: ücretin tam olarak ne olduğu, çalışma düzeni, gelişim imkânları, ekip ve yönetici, sözleşmenin kendisi. Aşağıdaki 27 soru bu beş başlığa göre gruplandı; hepsini sormanız gerekmez, ama sizin için önemli olanları teklifi kabul etmeden önce yazılı olarak netleştirin.

Soru sormak iş teklifini riske atmaz. İşveren, adayın kararını bilgiye dayanarak vermek istemesini çoğu zaman olumlu karşılar. Önemli olan soruları kısa, net ve sakin bir tonla sormaktır.

Ücret ve yan haklar

1. Teklif edilen ücret brüt mü, net mi?

2. Ücret ayın hangi günü ve nasıl ödeniyor?

3. Yemek, yol, servis ya da özel sağlık sigortası gibi yan haklar neler?

4. Prim ya da ikramiye var mı; varsa hangi ölçüte göre ve ne zaman ödeniyor?

5. Ücret artışları yılda kaç kez ve hangi yöntemle yapılıyor?

6. Fazla çalışma ücret olarak mı, serbest zaman olarak mı karşılanıyor?

7. İlk ücret ve sigorta girişi hangi tarihten itibaren başlıyor?

Brüt ve net arasındaki fark gelir vergisi, damga vergisi ve sigorta kesintilerinden doğar; teklif ettiğiniz ya da size teklif edilen rakamın karşılığını maaş hesaplama aracıyla görebilirsiniz. Rakamda anlaşamıyorsanız karşı teklif vermek de bir seçenektir.

Çalışma düzeni

1. Günlük çalışma saatleri ve haftalık çalışma süresi nedir?

2. Vardiya, hafta sonu ya da nöbet çalışması var mı?

3. Uzaktan ya da hibrit çalışma mümkün mü; mümkünse kurallar neler?

4. İşyeri nerede, ulaşım için servis ya da yol desteği var mı?

5. Yıllık izin nasıl planlanıyor ve ilk yıl dolmadan izin kullanılabiliyor mu?

İş Kanunu'na göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir; yıllık ücretli izne ise deneme süresi dahil en az bir yıl çalıştıktan sonra hak kazanılır.

Gelişim ve ilerleme

1. İlk üç ayda benden beklenen somut sonuçlar neler?

2. Performansım nasıl ve ne sıklıkla değerlendirilecek?

3. Bu pozisyondan bir üst göreve geçiş nasıl oluyor?

4. Şirket eğitim, sertifika ya da kurs masraflarına destek veriyor mu?

5. İşe başlarken bir uyum programı ya da bana eşlik edecek biri olacak mı?

6. Pozisyon yeni mi açıldı, yoksa ayrılan birinin yerine mi alım yapılıyor?

Son soru basit görünse de çok şey anlatır. Pozisyon yeni açıldıysa görev tanımının zamanla değişebileceğini, sık sık el değiştiriyorsa ekip ya da yönetimle ilgili bir sorun olabileceğini düşünebilirsiniz.

Ekip ve yönetici

1. Doğrudan bağlı olacağım yönetici kim ve nasıl bir çalışma tarzı var?

2. Ekip kaç kişiden oluşuyor ve görev dağılımı nasıl?

3. Ekip içinde iletişim ve toplantı düzeni nasıl işliyor?

4. Ekipte son bir yılda ayrılan oldu mu?

5. İşe başlamadan önce ekiple ya da yöneticimle tanışma imkânım olur mu?

Sözleşme ve yasal konular

1. İş sözleşmesi yazılı olarak yapılacak mı ve imzalamadan önce okuyabilir miyim?

2. Sözleşmede deneme süresi var mı, varsa ne kadar?

3. Sözleşmede rekabet yasağı ya da gizlilik hükmü var mı?

4. İşten ayrılırken uymam gereken bildirim süreleri ve kurallar neler?

İş teklifi aşamasında sorulan bu konuların bir kısmının yasal sınırları bellidir. Kanuna göre deneme süresi en çok iki aydır ve ancak toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir; deneme süresinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden ve tazminatsız sona erdirebilir. Süresi bir yıl ve daha uzun olan iş sözleşmelerinin yazılı yapılması zorunludur; yazılı sözleşme yoksa işveren en geç iki ay içinde çalışma koşullarını gösteren yazılı bir belge vermek zorundadır. Rekabet yasağı ise ancak yazılı olarak kararlaştırılırsa geçerlidir ve Türk Borçlar Kanunu'na göre özel durumlar dışında iki yılı aşamaz.

İş teklifine nasıl cevap verilir?

Bir iş teklifi aldığınızda hemen evet demek zorunda değilsiniz. Teşekkür edip kararınızı ne zaman bildireceğinizi söylemek, örneğin birkaç gün süre istemek, profesyonel bir yaklaşımdır. Bu sürede sorularınızı yazılı olarak iletin ve cevapları da yazılı almaya çalışın.

Birden fazla iş teklifi arasında kaldıysanız, cevapları aynı başlıklar altında yan yana yazmak karşılaştırmayı kolaylaştırır; bu konuda iş teklifleri arasında seçim yapmak rehberinden de yararlanabilirsiniz. Teklifi kabul ettikten sonra işe girişte istenecek belgeleri önceden hazırlamak da ilk gününüzü kolaylaştırır.