Üniversite Tercihi Yapılmazsa Ne Olur? Puan ve OBP

Tercih yapmayan aday, sınavdan aldığı puan ne olursa olsun o yılın ana yerleştirmesinde hiçbir programa yerleşmez. Puanı yalnızca o dönemin işlemlerinde kullanılabilir olduğu için, tercih yapılmadığında bu hak kullanılmamış sayılır. Ancak bu durum adayın önündeki bütün yolları kapatmaz; ek tercih, ertesi yıl yeniden sınav ve çalışma hayatı gibi seçenekler açık kalır.

Üniversite tercihi yapmamak bazen bir unutkanlık, bazen de bilinçli bir karardır. Hangi nedenle olursa olsun, kararın puan, ortaöğretim başarı puanı, askerlik ve iş hayatı üzerindeki etkilerini bilmek gerekir. Aşağıdaki bölümler bu etkileri tek tek açıklıyor.

Tercih Yapmayan Adayın Puanına Ne Olur?

Tercih yapmayan adayın puanı silinmez, ancak ana yerleştirme bittikten sonra bu puanla yapılabilecek tek işlem ek tercih olur. Ek tercih döneminde de tercih yapılmazsa puan o yıl için hiçbir sonuç doğurmaz. Bir sonraki yıl bir programa yerleşmek isteyen aday, o yılın sınavına yeniden girmek zorundadır.

Puanın kullanılmaması, adayın sicilinde olumsuz bir kayıt oluşturmaz. Üniversiteler, işverenler ya da kamu kurumları bir adayın geçmişte tercih yapıp yapmadığını sorgulamaz. Tercih yapmamak yalnızca o yılın öğrencilik imkânından vazgeçmek anlamına gelir. O yılı çalışarak değerlendirmek isteyenler için deneyimsiz iş ilanları lise mezunlarına açık pozisyonları bir arada gösterir.

Ek Tercih Dönemi

Ana tercih dönemini kaçıran ya da bilinçli olarak tercih yapmayan aday, boş kalan kontenjanlar için açılan ek tercih döneminde başvuru yapabilir. Ek tercihte yalnızca ana yerleştirmede boş kalan ya da kayıt yaptırılmadığı için boşalan kontenjanlar yer alır. Ana dönemde bir programa yerleşmiş aday ek tercihe katılamaz; hiç tercih yapmamış aday ise puanı hesaplanmışsa katılabilir. Seçenekler ana döneme göre daha azdır ve bazı bölümler hiç yer almayabilir.

Ek tercihe katılma şartları ve takvimi ÖSYM'nin ayrıca yayımladığı kılavuzda yazar. Tercih yapmayan aday için bu dönem, puanını aynı yıl değerlendirmenin son fırsatıdır. Ek tercihte bir programa yerleşen adayın ertesi yıl için durumu, ana dönemde yerleşen adaylarla aynı kurallara bağlıdır.

Bilerek Tercih Yapmamak Ne Zaman Mantıklı?

Bilerek tercih yapmamak, puanın istenen bölüme yetmediği ve adayın bir yıl daha hazırlanmaya kararlı olduğu durumlarda mantıklı olabilir. İstemediği bir bölüme yerleşip kayıt yaptırmayan aday ertesi yıl dezavantajlı duruma düşebileceği için, hiç tercih yapmamak bazen daha temiz bir yoldur. Kararın gerçekçi olması için deneme sınavı sonuçlarının ve eksik konuların dürüstçe değerlendirilmesi gerekir.

Tercih yapmayan bazı adaylar ise o yılı çalışarak geçirip birikim yapmayı ve hangi alanı istediklerini netleştirmeyi tercih eder. Çalışma hayatını tanımak, bölüm seçimine dair fikirleri de olgunlaştırabilir.

Ertesi Yıl Sınav ve Ortaöğretim Başarı Puanı

Ortaöğretim başarı puanı, lise diploma notundan hesaplanır ve yerleştirme puanına eklenir. Bir önceki yıl bir programa yerleşen adayın bu katkısı, kayıt yaptırmamış olsa bile ertesi yıl yarıya düşürülür. Tercih yapmayan aday hiçbir programa yerleşmediği için bu kesintiyle karşılaşmaz.

Bu kural, bilinçli olarak tercih yapmayan aday için önemli bir avantajdır. Aynı aday istemediği bir bölüme yerleşip kayıt yaptırmasaydı bile ertesi yıl puan katkısının bir kısmını kaybedecekti. Kuralın ayrıntıları ve istisnaları ÖSYM'nin YKS kılavuzunda her yıl ayrıca yazıldığı için karar vermeden önce o yılın kılavuzunu okumak gerekir.

Tercih Yapmamanın Riskleri

Tercih yapmamanın başlıca risklerinden biri, ertesi yılın sınavında beklenen başarının gelmemesidir. Bir yıl daha hazırlanmak motivasyon, zaman ve maddi kaynak gerektirir. Sınavda düşük bir sonuç alan aday, bir önceki yılın seçeneklerinden de geride kalabilir.

İkinci risk, akranlarının bir yıl gerisinde kalma duygusudur. Bu duygu bazı adaylarda kaygıya ve çalışma düzeninin bozulmasına yol açabilir. Hazırlık yılını planlı geçirmek ve düzenli bir program izlemek bu riski azaltır.

Açıköğretim ve Meslek Edinme Seçenekleri

Tercih yapmayan aday için açıköğretim programları esnek bir alternatif sunar. Bazı açıköğretim fakülteleri belirli programlara sınav puanı aramadan kayıt kabul edebilir ve bu programlar çalışarak okumaya uygundur. Şartlar ve kayıt dönemleri ilgili fakültenin duyurularında yer alır.

Meslek edinmek isteyenler için İŞKUR'un mesleki eğitim kursları ve halk eğitim merkezlerinin kursları da bir seçenektir. Bu kurslar kısa sürede belirli bir meslekte temel beceri kazandırabilir ve bazıları sertifikayla sonuçlanır. Kursa katılan kişi, öğrendiklerini doğrudan iş başvurularında kullanabilir.

Askerlik Açısından Durum

Erkek adaylarda tercih yapmamak, öğrencilik nedeniyle askerlik ertelemesinden yararlanamamak anlamına gelir. Yoklama ve sevk işlemleri yaşa ve öğrenim durumuna göre yürütüldüğü için, öğrenci olmayan adayın askerlik takvimi daha erken başlayabilir. Bu konudaki güncel bilgiyi askerlik şubesinden ya da e-Devlet'teki askerlik durum belgesinden öğrenmek gerekir.

Askerlik durumu, ertelenen bir yılın planlanmasında önemli bir etkendir. Hazırlık yılını askerlik yükümlülüğüyle çakışmadan geçirmek isteyen adayın bu tarihleri önceden kontrol etmesi gerekir. Bedelli askerlik gibi seçeneklerin şartları ise dönem dönem değişebilir.

Tercih Yapmadan Çalışmaya Başlamak

Tercih yapmayan ve doğrudan çalışma hayatına atılmak isteyen aday için ilk adım, güçlü yanlarını ve ilgi alanlarını belirlemektir. Satış, müşteri hizmetleri, lojistik ve perakende gibi alanlar lise mezunlarına iş imkânı sunabilir. Bu işlerde kazanılan deneyim, ileride yapılacak bölüm seçimine de yol gösterebilir.

Çalışmayı sınav hazırlığıyla birlikte yürütmek isteyenler daha kısa saatli işlere yönelebilir. Hafta sonu ya da günün belirli saatlerinde yapılan işler için part time iş ilanları uygun seçenekler içerir. Ders çalışma saatlerini koruyan bir düzen kurmak, iki hedefi birlikte yürütmeyi kolaylaştırır.