GSS Prim Borcu Neden Çıkar, Nasıl Önlenir?

GSS prim borcu, çalışmayan, kimsenin bakmakla yükümlü olduğu kişi sayılmayan ve başka bir sağlık güvencesi bulunmayan vatandaşa SGK'nın genel sağlık sigortası primi tahakkuk ettirmesiyle oluşan borçtur. Bu kişiler 5510 sayılı Kanun gereği genel sağlık sigortalısı sayılır ve gelir durumları belgelenmedikçe primi kendileri öder.

Borç, kişinin kimi zaman fark etmediği bir anda başlar: işten ayrılmak, okulu bitirmek ya da bir yakının üzerinden sağlık güvencesinin sona ermesi yeterlidir. İşsiz kaldığınız dönemde güncel iş ilanları üzerinden sigortalı bir işe geçtiğinizde yeni borç oluşmaz; ancak aradaki boşluk için tahakkuk eden borç kendiliğinden silinmez.

GSS Prim Borcu Neden Oluşur?

GSS prim borcu, kişi hiçbir sigortalılık ya da bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamına girmediği ilk günden itibaren SGK tarafından tescil edilmesiyle oluşur. Kanun herkesin bir sağlık güvencesi altında olmasını öngördüğü için, açıkta kalan kişi kendiliğinden bu kapsama alınır.

Prim, asgari ücret düzeyindeki kazanç üzerinden hesaplanır ve her ay tahakkuk eder. Tescil size bildirildikten sonra hiçbir işlem yapmazsanız borç ay ay birikir; gecikme cezası ve zammı da eklenir.

Kimler Bu Primi Ödemez?

GSS primi, başka bir yoldan sağlık güvencesi olan ya da kanunda sayılan özel gruplara giren kişilerden alınmaz. Başlıca durumlar şunlardır:

• Sigortalı olarak çalışanlar: primleri çalışma statülerine göre zaten ödenir.

• Bakmakla yükümlü olunan kişiler: sigortalının eşi, şartları taşıyan çocukları ve geçimi sağlanan anne babası.

• On sekiz yaşını doldurmamış çocuklar: başka bir güvenceleri yoksa gelir tespiti yapılmadan kapsama alınır.

• Yeni mezunlar: lise mezunları yirmi, yükseköğrenim mezunları yirmi beş yaşını geçmemek şartıyla mezuniyetten itibaren iki yıl gelir tespiti yapılmadan kapsamdadır.

• İşsizlik ödeneği ya da kısa çalışma ödeneği alanlar ile emekli aylığı alanlar.

• Gelir tespiti sonucu aile içinde kişi başına düşen geliri asgari ücretin üçte birinden az çıkanlar.

Bu grupları tek tek sayan 60. madde, 5510 sayılı Kanunun resmî metninde okunabilir.

Gelir Tespiti Nasıl Yapılır?

Gelir tespiti, ikamet ettiğiniz yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'na başvurarak yapılır. Vakıf, hanenizdeki gelirleri, harcamaları ve mal varlığını değerlendirip aile içinde kişi başına düşen geliri hesaplar.

Kişi başı gelir asgari ücretin üçte birinden az çıkarsa primi devlet karşılar ve size borç tahakkuk etmez. Bu sınırın üstünde kalırsanız primi kendiniz ödersiniz. Gelir durumunuz değiştiğinde tespitin yenilenmesini istemek de mümkündür.

Borç Adım Adım Nasıl Sorgulanır ve Ödenir?

GSS prim borcu, e-Devlet'teki SGK hizmetlerinden ya da sosyal güvenlik merkezinden öğrenilebilir. İzlenecek sıra şöyledir:

1. e-Devlet'e girip SGK hizmetlerinden genel sağlık sigortası tescil ve borç bilgilerinizi görüntüleyin.

2. Tescilin hangi tarihten ve hangi gerekçeyle başladığını kontrol edin; çalıştığınız ya da birinin bakmakla yükümlü olduğu bir dönem tescile girmişse düzeltme isteyin.

3. Geliriniz düşükse vakfa gelir tespiti için başvurun.

4. Ödemeyi anlaşmalı bankalar aracılığıyla yapın; ödeme güçlüğü varsa SGK'dan taksitlendirme seçeneğini sorun.

Borç Sağlık Hizmetini Nasıl Etkiler?

Bu kapsamdaki kişinin altmış günden fazla prim borcu varsa, tecil ve taksitlendirmesi devam etmiyorsa, sağlık hizmetinden yararlanması kısıtlanır. Taksit yapılandırması sürüyorsa bu kısıt uygulanmaz.

Acil durumlar, iş kazası, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar ve on sekiz yaşından küçükler bu kısıttan muaftır. Yine de borç biriktikçe hastane girişinde provizyon sorunu yaşamamak için borcu yapılandırmak ya da gelir tespitini yaptırmak gerekir.

GSS Prim Borcu Nasıl Önlenir?

GSS prim borcu, sağlık güvencenizin değiştiği anlarda hızlı davranarak önlenir. İşten ayrılma, mezuniyetin ikinci yılının dolması ya da boşanma gibi bir değişiklik olduğunda durumunuzu birkaç gün içinde kontrol edin.

Eşiniz ya da anne babanız sigortalıysa ve şartları taşıyorsanız onların kaydına bakmakla yükümlü olunan kişi olarak eklenmek ilk seçenektir. Bu mümkün değilse ve geliriniz düşükse tescil bildirimini beklemeden gelir tespitine başvurun. İşsizlik ödeneği alabilecek durumdaysanız İŞKUR başvurusunu geciktirmemek de ödenek süresince prim yükünü ortadan kaldırır.

Örnek: Mezuniyetinin Üzerinden İki Yıl Geçen Biri

Üniversiteden mezun olan bir kişi, mezuniyetten sonraki iki yıl boyunca gelir tespiti yapılmadan sağlık güvencesi altındadır ve borç oluşmaz. İki yıl dolduğunda hâlâ iş bulamamışsa SGK onu ilk günden itibaren primi kendi ödeyecek biçimde tescil eder.

Bu kişi tescil bildirimini aldığında hemen gelir tespitine başvurursa ve hanesinin geliri sınırın altında çıkarsa borç doğmaz. Aynı dönemde yeni mezun iş ilanlarına başvurup sigortalı bir işe başladığında ise GSS'si işvereni üzerinden sürer ve bu kapsamdan çıkar.