Ücret Kesme Cezası: Maaştan Ceza Kesilebilir mi?
Bu içerik nasıl hazırlandı? Bu içerik, isbul.net editörü tarafından güncel mevzuata göre derlenmiştir.

Ücret kesme cezası, işverenin toplu iş sözleşmesinde ya da iş sözleşmesinde önceden yazılmış bir sebebe dayanarak işçinin ücretinden disiplin amacıyla yaptığı kesintidir. İş Kanunu'nun 38. maddesi bu cezayı sıkı şartlara bağlar: sebep yazılı olmalı, işçiye hemen bildirilmeli ve kesinti aylık sınırı aşmamalıdır.
Konu, bir belediyenin toplu sözleşmesine eşine şiddet uygulayan personelin sözleşme ödemesinin eşine verilmesini öngören bir madde eklenmesiyle gündeme gelmişti. Bu tür maddeler, işyeri kurallarının ücrete nasıl bağlanabileceğini tartışmaya açtı. Çalıştığınız ya da başvurduğunuz işyerinde maaşınızdan neyin, hangi sınırla kesilebileceğini bilmek, güncel iş ilanları arasında bir teklifi değerlendirirken sözleşmeyi okumanın da parçasıdır.
Ücret Kesme Cezası Hangi Şartla Verilebilir?
Ücret kesme cezası, ancak toplu iş sözleşmesinde veya iş sözleşmesinde gösterilmiş bir sebep için verilebilir. Sözleşmede yazmayan bir davranış gerekçe gösterilerek maaştan ceza kesilemez.
Ceza olarak yapılan kesintinin işçiye derhal ve sebebiyle birlikte bildirilmesi gerekir. Ay sonunda bordroda açıklamasız bir eksiklik olarak beliren kesinti, bu bildirim şartını karşılamaz.
Bir Ayda Ne Kadar Kesinti Yapılabilir?
Bir ayda ceza olarak kesilebilecek tutar, işçinin iki günlük ücretini geçemez. Parça başı ya da yapılan iş miktarına göre ücret alan işçilerde sınır, iki günlük kazançtır.
Aynı ay içinde birden fazla ihlal olsa bile toplam kesinti bu sınırı aşamaz. Sınırın tam ifadesi 4857 sayılı İş Kanununun 38. maddesinde yer alır.
Kesilen Para Kime Kalır?
Ceza olarak kesilen para işverene kalmaz; kesildiği tarihten itibaren bir ay içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı hesabına, bakanlığın belirlediği bir bankaya yatırılır. Bu paralar işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılır.
Her işveren işyerinde ceza paralarının ayrı bir hesabını tutmak zorundadır. Birikmiş paraların nereye verileceğine, bakanın başkanlık ettiği ve işçi temsilcilerinin de katıldığı bir kurul karar verir.
Ceza Kesintisi Diğer Kesintilerden Nasıl Ayrılır?
Ücret kesme cezası, işçinin bir kurala uymamasına karşılık verilen bir yaptırımdır; maaştan yapılan her kesinti bu kapsamda değildir. Bordroda görebileceğiniz diğer kesintiler şunlardır:
Yasal kesintiler: sigorta primi işçi payı, gelir vergisi ve damga vergisi.
Avans mahsubu: daha önce aldığınız avansın ücretten düşülmesi.
Haciz: icra dairesinin yazısıyla ücretin haczedilebilir kısmından yapılan kesinti.
Zarar alacağı: işverenin işçiden olan alacağı, işçinin rızası olmadan ücretle takas edilemez; kasten verilen ve yargı kararıyla sabit olan zararda ise ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas mümkündür.
Hangi kalemin hangi gerekçeyle kesildiğini bilmek, itiraz edeceğiniz noktayı doğru seçmenizi sağlar.
İşveren Ceza Maddesini Nasıl Yazmalı?
Geçerli bir ceza maddesi, hangi davranışın kesinti sebebi olduğunu açıkça tanımlar ve işçinin imzaladığı sözleşmede ya da toplu sözleşmede yer alır. "İşyeri kurallarına aykırılık" gibi genel bir ifade, neyin cezalandırılacağını belirsiz bıraktığı için tartışmaya açıktır.
Kesinti tutarı ihlalin ağırlığıyla orantılı tutulmalı ve aylık sınırı aşmayacak biçimde kurgulanmalıdır. Her kesinti için tarih, olay ve tebliğ bilgisini içeren yazılı bir kayıt tutmak, olası bir denetimde ya da davada işverenin temel güvencesidir.
Memurlarda Aylıktan Kesme Cezası
Devlet memurları İş Kanunu'na değil Devlet Memurları Kanunu'na tabidir ve bu kanunda aylıktan kesme ayrı bir disiplin cezası olarak düzenlenir. Bu ceza, disiplin amirinin kararıyla ve kanunda sayılan eylemler için verilir.
Belediye ya da bakanlıkta işçi statüsünde çalışanlar için ise yine İş Kanunu'nun 38. maddesi geçerlidir. Kamuda çalışırken hangi kanuna tabi olduğunuzu kadronuzdan ya da sözleşmenizden kontrol etmek, hangi kuralın uygulanacağını belirler.
Haksız Kesinti Yapıldığında Ne Yapılmalı?
Haksız bir ücret kesme cezası, önce yazılı itirazla, sonuç alınamazsa resmî başvuru yollarıyla düzeltilir. Şu sırayı izleyebilirsiniz:
Bordronuzu ve banka hesabına yatan tutarı karşılaştırıp kesintinin kalemini belirleyin.
İş sözleşmenizde ve varsa toplu sözleşmede bu kesintinin sebebinin yazılı olup olmadığına bakın.
İşverenden kesintinin gerekçesini yazılı olarak isteyin.
Sebep yazılı değilse ya da aylık sınır aşılmışsa itirazınızı tarih ve imzayla iletin.
Sonuç alamazsanız Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na şikâyette bulunun ya da ücret alacağı için zorunlu arabuluculuğa başvurun.
İşverenle yetkiler konusunda yaşanan anlaşmazlıklarda karşı tarafın neleri yapabileceğini bilmek de işe yarar; bunu işveren hakları yazımız ayrıca anlatıyor.
Örnek: İş Güvenliği Kuralına Uymayan Bir Çalışan
Bir üretim tesisinin iş sözleşmelerinde, koruyucu ekipman takılmadan makine başına geçilmesi ücret kesme sebebi olarak yazılıdır. Bir çalışan aynı ay içinde iki kez gözlüksüz çalışırken tespit edilir ve her seferinde yazılı bildirim alır.
İşveren iki ihlal için kesinti yapar ama toplamı iki günlük ücreti aşmaz. Kesilen tutar işyerinin ayrı hesabında gösterilir ve bakanlık hesabına yatırılır. Sözleşmede böyle bir madde olmasaydı, aynı davranış için maaştan ceza kesilemezdi.
Sıkça Sorulan Sorular
Resmî kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu — mevzuat.gov.tr

Editör
Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Uzmanlık Alanları
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...


