İçeriğe geç

İşveren Hakları: İş Kanunu'nda İşverenin Yetkileri

İnceleyenisbul.net Editöryal Ekibi
Yayınlanma
Güncelleme
Okuma süresi4 dk

Bu içerik nasıl hazırlandı? Bu içerik, isbul.net editörü tarafından güncel mevzuata göre derlenmiştir.

Isveren Haklari: Is Kanunu'nda Isverenin Yetkileri

İşveren hakları, iş ilişkisinde işverenin işi düzenleme, talimat verme, deneme süresi koyma, kurallara uymayan işçinin sözleşmesini feshetme ve uğradığı zararı isteme gibi kanundan doğan yetkileridir. İş hukuku işçiyi korumak için kurulmuş olsa da bu yetkiler İş Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu'nda açıkça yer alır.

Çalışan tarafında "kanunlar hep işçiyi korur" algısı yaygın olduğundan işverenin nerede haklı olduğu kimi zaman gözden kaçar. İşveren haklarının sınırını bilmek iki taraf için de yararlıdır: işveren kararlarını hukuka uygun kurar, çalışan da hangi talimata uymak zorunda olduğunu bilir. Personel arayan firmalar için bu bilgi ilan aşamasında başlar; görev tanımı ne kadar açık yazılırsa sonraki talimatlar o kadar tartışmasız olur.

İşverenin Yönetim Hakkı Neyi Kapsar?

Yönetim hakkı, işveren hakları içinde günlük işleyişe doğrudan dokunan yetkidir: işverenin işin nasıl yapılacağına ve işyerindeki davranış kurallarına dair genel düzenleme yapma ve özel talimat verme yetkisidir. Türk Borçlar Kanunu'nun 399. maddesi işçinin bu talimatlara dürüstlük kuralları çerçevesinde uymakla yükümlü olduğunu belirtir.

Çalışma saatlerinin içindeki iş dağılımı, kıyafet kuralları, işyerinde telefon kullanımı ya da raporlama düzeni bu yetkinin örnekleridir. Ancak talimat, sözleşmede kararlaştırılan işin niteliğini değiştiremez ve kanunun işçiyi koruyan hükümlerini aşamaz.

Deneme Süresinde İşveren Hakları Nelerdir?

Deneme süresi, işverenin işçiyi tanıyıp tazminatsız ayrılma imkânı bulduğu dönemdir. İş Kanunu'nun 15. maddesi, sözleşmeye yazılabilecek deneme süresini iki ayla sınırlar; bu üst sınırı dört aya çıkarmak ancak toplu iş sözleşmesiyle mümkündür.

Deneme döneminde işveren de işçi de ihbar süresine uymak ya da tazminat ödemek zorunda kalmadan ilişkiyi bitirebilir. İşçinin çalıştığı günlerin ücreti ve diğer hakları yine ödenir; deneme süresi ücretsiz çalıştırma anlamına gelmez.

İşveren Sözleşmeyi Hangi Durumlarda Hemen Feshedebilir?

İşveren, İş Kanunu'nun 25. maddesinde sayılan haklı nedenlerden biri varsa sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden feshedebilir. Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller başlığında şunlar sayılır:

  • İşe alınırken gerçeğe aykırı bilgi vererek işvereni yanıltmak.

  • İşverene, onun ailesine ya da başka bir işçiye yönelik ağır söz ve davranışlar.

  • İşyerine sarhoş veya uyuşturucu madde almış olarak gelmek.

  • Güveni kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak ya da meslek sırlarını açıklamak.

  • İzinsiz ve haklı bir sebep olmadan ardı ardına iki iş günü veya bir ayda üç iş günü işe gelmemek.

  • Hatırlatıldığı halde görevini yapmamakta ısrar etmek.

Maddenin tam metni ve sağlık ile zorlayıcı sebeplere ilişkin bentleri 4857 sayılı İş Kanunu sayfasında okunabilir.

Telafi Çalışması İsteme Hakkı

Telafi çalışması, işveren hakları arasında yer alan ve çalışılmayan süreleri sonradan çalıştırarak tamamlatmayı sağlayan yetkidir. İş Kanunu'nun 64. maddesi; zorunlu sebeplerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatil öncesi ya da sonrasında işin tatil edilmesi veya işçinin talebiyle izin verilmesi hâllerinde işverenin iki ay içinde telafi çalışması yaptırabileceğini düzenler.

Bu çalışma fazla çalışma sayılmaz, ama sınırı vardır: günlük en çok çalışma süresini aşamaz, günde üç saatten fazla olamaz ve tatil günlerinde yaptırılamaz. Bayram arifesinde ofisi kapatan bir şirketin kaybedilen saatleri sonraki haftalara yayması bu hakkın tipik bir kullanımıdır.

Geçerli Nedenle Fesih ve Savunma Alma

İş güvencesi kapsamındaki bir işçinin sözleşmesi, işçinin yeterliliğinden, davranışından ya da işletmenin gereklerinden doğan geçerli bir nedenle bildirim süresine uyularak feshedilebilir. Bu güvence, belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan, kıdemi altı ayı bulan ve işyerinde otuz ya da daha fazla kişinin çalıştığı işçileri kapsar.

Davranış ya da verimle ilgili gerekçeyle yapılacak fesihten önce işçinin savunmasının alınması İş Kanunu'nun 19. maddesi gereği zorunludur. Savunma alınmadan yapılan fesih, gerekçe doğru olsa bile geçersiz sayılabilir. Bu yüzden insan kaynakları iş ilanlarında iş hukuku bilgisi, özellikle disiplin süreçlerini yürütecek pozisyonlarda aranan bir yetkinlik olarak yer alır.

İşçinin Verdiği Zarar ve Sadakat Borcu

Zararın tazminini istemek de işveren hakları arasındadır: işçi, işi yaparken kusuruyla verdiği zarardan sorumludur. Sorumluluğun ölçüsü belirlenirken işin tehlikesi, işçinin bilgisi ve işverenin bildiği ya da bilmesi gereken özellikleri dikkate alınır.

İşçi ayrıca işverenin haklı menfaatini koruma, ticari sırları saklama ve işverenle rekabet edecek biçimde başka işte çalışmama borcu taşır. Ayrılıktan sonra da geçerli olacak bir rekabet yasağı ancak yazılı olarak ve yer, süre, iş türü bakımından sınırlı biçimde kararlaştırılabilir.

Örnek: İki Gün Haber Vermeden Gelmeyen Bir Çalışan

Bir depo elemanı ardı ardına iki iş günü işe gelmez ve telefonlara cevap vermez. İşverenin izleyeceği sağlıklı yol şudur:

  1. Her gün için devamsızlık tutanağı tutup iki tanık imzasıyla saklamak.

  2. İşçiye yazılı bildirim göndererek devamsızlığın sebebini sormak.

  3. Gelen açıklamada rapor ya da haklı bir mazeret olup olmadığını incelemek.

  4. Haklı sebep yoksa fesih kararını, öğrenmeden itibaren altı iş günü içinde yazılı ve gerekçeli olarak bildirmek.

Kanunun tanıdığı altı iş günlük süre olayın öğrenildiği günden işlemeye başlar. Bu adımlar atlanırsa haklı görünen bir karar bile işçinin açacağı davada ispatlanamayabilir; işveren haklarını korumanın yolu, her adımı belgeye dökmektir.

Sıkça Sorulan Sorular

İş sözleşmesi kanunun işçiyi koruyan hükümlerinin altına inemez. Örneğin deneme süresi kanundaki üst sınırdan uzun yazılamaz, ücretsiz fazla çalışma kararlaştırılamaz. Sözleşmeye işçi aleyhine konan böyle bir hüküm geçersiz sayılır ve yerine kanun hükmü uygulanır. İşverenin yapabileceği, kanunun bıraktığı alanda iş tanımını ve kuralları açıkça yazmaktır.

Sözleşmede işyeri değişikliğine açıkça izin veren bir hüküm varsa işveren bu yetkiyi dürüstlük kuralına uygun biçimde kullanabilir. Böyle bir hüküm yoksa başka şehre nakil çalışma koşullarında esaslı değişiklik sayılır; işveren bunu yazılı bildirmek zorundadır ve çalışan yazılı olarak kabul etmedikçe değişiklik onu bağlamaz.

Ücret, tazminat ya da fesih gibi uyuşmazlıklarda dava açmadan önce zorunlu arabuluculuğa başvurmak gerekir. İşyerindeki kural ihlallerine yönelik şikâyetler ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na yapılabilir ve iş müfettişlerince incelenir. Şikâyet ederken tarih, tanık ve belgeleri hazırlamak sürecin hızını belirler.

Resmî kaynaklar

Editör

Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.

Uzmanlık Alanları

Kariyerİş RehberiMeslek TanıtımlarıSektör AnalizleriKişisel GelişimProfesyonel Gelişim
1.102
Yayınlanmış yazı

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?

Yorumlar

1000

En az 3 karakter. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.

Yorumlar yükleniyor...

Paylaş: