İş Yerinde Kayırmacılık: Öfkelenmeden Ne Yapılabilir?

İş yerinde kayırmacılık, bir yöneticinin ya da işverenin bazı çalışanlara iş dağılımında, izinde, ücrette ya da terfide liyakat dışı nedenlerle ayrıcalık tanımasıdır. Akraba kayırmacılığına nepotizm, eş dost kayırmacılığına kronizm denir; iş yerinde bunların yanında kişisel yakınlık, ortak memleket ya da aynı çevreden gelmek de kayırmanın gerekçesi olabilir. Haksızlığa uğradığını hisseden çalışanda öfke doğal bir tepkidir; ama öfkeyle atılan adım sorunu çözmek yerine çalışanı zor durumda bırakabilir.
İşe alımda yaşanan torpil ile çalışırken yaşanan kayırma farklı şeylerdir. Burada ele alınan, aynı ekipte çalışan kişiler arasında yöneticinin farklı davranmasıdır. Önce bunun gerçekten kayırma olup olmadığını ayırmak, sonra adım adım ve kayıt tutarak ilerlemek gerekir. Kayırma yasada sayılan bir sebebe dayanıyorsa konu hukuki bir boyut kazanır; bu durumda doğan hakları ayrımcılık tazminatı yazısı ayrıntılı anlatır.
İş Yerinde Kayırmacılık Nasıl Anlaşılır?
İş yerinde kayırmacılık, aynı koşullardaki çalışanlara tekrarlayan biçimde farklı davranılmasıyla anlaşılır. Tek bir olay değil, süreklilik gösteren bir örüntü belirleyicidir:
Görünürlüğü yüksek projeler ve eğitimler hep aynı kişilere veriliyor.
İzin ve vardiya talepleri bazı çalışanlar için hızla, diğerleri için zorlukla onaylanıyor.
Aynı hata bir çalışanda görmezden gelinirken başkasında yazılı uyarıya dönüşüyor.
Terfi ve ücret artışları açık bir ölçüt olmadan belirleniyor.
Toplantılarda bazı çalışanların fikirleri dinlenmeden geçiştiriliyor.
Kayırmacılık Neden Öfke Yaratır?
İş yerinde kayırmacılık öfke yaratır, çünkü çalışanın emeğinin karşılığını alamayacağı duygusunu güçlendirir. İnsanlar yalnız ne aldıklarına değil, başkasıyla karşılaştırıldığında ne aldıklarına da bakar.
Bu öfke bastırıldığında işten soğuma, motivasyon kaybı ve ekip içi gerginlik olarak geri döner. Öfkeyi yok saymak yerine onu bir uyarı işareti olarak görmek ve bir sonraki adımı sakin bir zamanda planlamak, hem sağlığınızı hem de konumunuzu korumaya yardımcı olur.
Algı ile Olguyu Ayırmak
Harekete geçmeden önce yaşadığınızın gerçekten kayırma mı, yoksa başka bir nedene mi dayandığını ayırmak gerekir. Bir iş arkadaşının daha çok sorumluluk alması, o alanda daha deneyimli olmasından kaynaklanıyor olabilir.
Kendinize şu soruları sorun: Bu farklılık tekrar ediyor mu? Ölçüt açıklandı mı? Başka iş arkadaşlarınız da aynı şeyi gözlemliyor mu? Cevaplar sizi doğrularsa somut örneklerle ilerlersiniz; doğrulamazsa yöneticiye gelişim için ne yapmanız gerektiğini sormak daha verimli bir yoldur.
Adım Adım Ne Yapılabilir?
İş yerinde kayırmacılıkla karşılaştığınızda öfkeyle değil, belgeyle ve sırayla ilerlemek sonuç verir. Şu adımları izleyebilirsiniz:
Yaşanan olayları tarih, kişi ve kısa açıklamayla not edin; yorum değil olgu yazın.
Kendi performansınızı gösteren e-posta, rapor ve teşekkür mesajlarını bir arada tutun.
Yöneticinizden birebir görüşme isteyin ve konuyu suçlamadan, örnekle açın: "Son üç projede yer almadım, bunun için ne geliştirmem gerekir?"
Görüşmenin ardından kararlaştırılanları kısa bir e-postayla teyit edin.
Değişiklik olmazsa insan kaynakları birimine ya da şirketin şikâyet kanalına yazılı başvurun.
Başvurunuzun sonucunu ve verilen cevapları da kayıt altına alın.
Kayırmacılık Ne Zaman Hukuki Bir Sorun Olur?
Kayırmanın gerekçesi cinsiyet, engellilik, din, mezhep, dil, ırk, renk, siyasal düşünce ya da felsefi inanç gibi bir sebepse mesele hukuki bir sorun haline gelir. İş Kanunu'nun 5. maddesi bu sebeplere dayalı ayrımı yasaklar ve tam süreli ile kısmi süreli çalışan arasında esaslı neden olmadan farklı işlem yapılmasını da engeller.
Bu ilkeye aykırılık halinde işçi, kanunda sayılan tazminatı ve yoksun bırakıldığı hakları talep edebilir. Kişisel yakınlığa dayanan kayırma ise tek başına bu kapsama girmeyebilir; yine de sistematik baskı ve dışlamayla birleştiğinde farklı değerlendirilebilir.
Örnek: Hep Aynı Kişiye Giden Projeler
İş yerinde kayırmacılık bazen yalnız görev dağılımında görünür. Bir yazılım ekibinde müşteriye sunum yapılan projeler, art arda yöneticinin eski okul arkadaşı olan bir çalışana veriliyor. Ekipteki başka bir geliştirici, iki dönem boyunca aynı seviyede iş teslim ettiği halde hiç sunuma çıkmadığını fark ediyor.
Önce teslim ettiği işleri ve aldığı geri bildirimleri bir araya getiriyor. Ardından yöneticisiyle görüşüp bir sonraki müşteri sunumunda yer almak istediğini, bunun için neyi geliştirmesi gerektiğini soruyor. Yönetici bir sonraki projede ikisini birlikte görevlendiriyor. Konuşma öfkeyle değil talep ve örnekle yapıldığı için yönetici savunmaya geçmiyor.
Yöneticiyseniz Kayırma Algısını Önlemek
Yöneticiler için kayırma algısını önlemenin yolu, görev dağılımını ve değerlendirme ölçütlerini görünür kılmaktır. Gerçekte adil davranıyor olsanız bile ekip ölçütü bilmiyorsa kayırma varsayılır.
Projelerin neden belirli kişilere verildiğini kısaca açıklamak, fırsatları sırayla dağıtmak ve yakın olduğunuz çalışanlar için ayrı bir dikkat göstermek güveni korur. Akraba ya da yakın arkadaşınızın ekibinizde olması durumunda değerlendirmesini başka bir yöneticiye bırakmak da iyi bir yöntemdir.
Durum Değişmezse
Tüm adımlara rağmen iş yerinde kayırmacılık sürüyorsa ve sizi sürekli öfkeli hissettiriyorsa, iş yerini değiştirmek meşru bir seçenektir. Kararı ani bir tartışmanın ardından değil, yeni işi bulduktan sonra vermek, gelir kaybı yaşamamanızı sağlar.
Arayışa başlarken iş ilanları üzerinden aramayı mevcut işinizi aksatmadan, akşamları ve hafta sonları yürütebilirsiniz. Görüşmelerde terfi ve değerlendirme sürecinin nasıl işlediğini sormak, benzer bir durumla yeniden karşılaşma ihtimalini azaltır.
Sıkça Sorulan Sorular

Editör
Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Uzmanlık Alanları
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...


