Kurumsal Şirket Nedir, Nasıl İşler? Yapı ve Çalışma Düzeni

Kurumsal şirket nedir? İşlerin kişilere göre değil, yazılı süreçlere, tanımlı görevlere ve belirli bir yetki düzenine göre yürüdüğü şirkettir. Böyle bir şirkette kimin neye karar vereceği, bir işin hangi adımlardan geçeceği ve sonuçların kime raporlanacağı önceden bellidir; kurucu ya da bir yönetici değişse bile işleyiş devam eder.

Kurumsallık, şirketin büyüklüğüyle aynı şey değildir. Az çalışanlı bir şirket de süreçlerini yazılı hâle getirip kurumsal işleyebilir; çok çalışanlı bir aile şirketi de kararların tek kişide toplandığı bir düzende kalabilir.

Kurumsal şirketin aile şirketi ve KOBİ'den farkı

Aile şirketi, sahipliğin ve çoğu zaman yönetimin bir ailede olduğu şirkettir. Kurumsal olmayan bir aile şirketinde kararlar kurucuda ya da aile üyelerinde toplanır, görevler kişilere göre şekillenir. Aile şirketleri de profesyonel yöneticiler atayıp yetkileri yazılı kurallara bağlayarak kurumsallaşabilir.

KOBİ ise bir büyüklük tanımıdır. Türkiye'de KOBİ, 250'den az kişi çalıştıran ve yıllık net satış hasılatı ya da mali bilançosu yönetmelikte belirlenen sınırı aşmayan işletmedir. TÜİK'in KOBİ raporuna göre 2019'da sanayi ve hizmet sektörlerindeki girişimlerin yüzde 99,8'i KOBİ'ydi ve bu sektörlerde çalışanların yüzde 72,4'ü KOBİ'lerde çalışıyordu. Yani çalışanların çoğu, kurumsal olsun ya da olmasın, bir KOBİ'de çalışıyordu.

Bu üç kavram birbirini dışlamaz. Bir aile şirketi aynı zamanda KOBİ olabilir ve kurumsal bir yapıya da geçebilir. Asıl fark kararların nasıl alındığında ve işin kişilere mi, süreçlere mi bağlı olduğunda ortaya çıkar.

Organizasyon yapısı ve departmanlar

Kurumsal şirketlerde yapı bir organizasyon şemasıyla gösterilir. En üstte yönetim kurulu ve genel müdür, onların altında genel müdür yardımcıları ve departmanlar, departmanların içinde de ekipler yer alır. Şema, kimin kime bağlı çalıştığını, yani raporlama hattını gösterir.

Satış ve pazarlama gelir getiren tarafı, finans ve muhasebe paranın kaydını ve planını, satın alma tedarikçilerle ilişkileri yürütür. Bilgi teknolojileri sistemleri ayakta tutar, hukuk ve iç denetim şirketin kurallara uygun çalışıp çalışmadığına bakar. İnsan kaynakları ise işe alımdan eğitime, performans değerlendirmesinden ücret yönetimine kadar çalışanla ilgili süreçleri yürütür; bu işin ayrıntısı insan kaynakları uzmanı sayfasında anlatılıyor.

Bazı şirketler matris yapıyla çalışır. Bu yapıda bir çalışan hem kendi departman yöneticisine hem de içinde yer aldığı projenin yöneticisine bağlıdır; işe başlarken iki tarafa da neyi, ne sıklıkla raporlayacağınızı netleştirmek işinizi kolaylaştırır.

Süreçler: prosedür, onay zinciri, raporlama

Kurumsal şirkette prosedür, bir işin nasıl yapılacağını adım adım anlatan yazılı kuraldır. Satın alma talebi, izin isteği, masraf bildirimi ya da bir müşteri şikâyetinin ele alınması gibi işler belirli formlarla ve belirli sistemler üzerinden yürür.

Onay zinciri, bir kararın kimlerden geçeceğini belirler. Tutar ya da risk büyüdükçe onay basamağı yükselir: küçük bir harcamayı ekip yöneticisi onaylarken daha büyüğü için finans ve üst yönetim onayı gerekir. Bu düzen kararları yavaşlatabilir, ama aynı zamanda kimin neyden sorumlu olduğunu açık tutar.

Raporlama ise işin görünür olmasını sağlar. Haftalık ya da aylık raporlar, hedeflerin ne kadarının gerçekleştiğini gösteren tablolar ve düzenli toplantılar kurumsal şirketlerin olağan parçasıdır. Yeni bir göreve başladığınızda hangi raporu kime, ne zaman vereceğinizi ilk haftada öğrenin. Yaptığınız işin doğru kişilerce bilinmesi için kurumsal hayatta görünür olmak rehberine de göz atabilirsiniz.

Yeni çalışan için ilk aylar: oryantasyon ve uyum

Kurumsal şirketlerde ilk günler çoğunlukla bir oryantasyon programıyla başlar. Bu programda şirketin yapısı, kuralları ve kullanılan sistemler anlatılır, iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilir, ekiple tanışma toplantıları yapılır.

İş sözleşmenizde bir deneme süresi olabilir. 4857 sayılı İş Kanunu'na göre deneme süresi en çok iki aydır ve toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir. Bu süre içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresine gerek olmadan ve tazminatsız feshedebilir; çalıştığınız günlerin ücreti ve diğer haklarınız saklıdır.

İlk aylarda organizasyon şemasını, kimin neyi onayladığını ve ekibinizin hedeflerini öğrenmeye öncelik verin. Yöneticinizle ilk üç ayda sizden ne beklendiğini konuşun ve bunu yazılı hâle getirin. İşe başlarken şirketten ne beklediğinizi netleştirmek için çalışanların iş yerinden 8 beklentisi ve nasıl sorulur rehberi iyi bir kontrol listesidir.

Kurumsal şirkette yükselme nasıl olur?

Kurumsal şirketlerde yükselme, belirli dönemlerde yapılan performans değerlendirmelerine bağlıdır. Dönem başında hedefleriniz belirlenir, dönem sonunda bu hedeflere ne kadar ulaştığınız değerlendirilir; terfi ve ücret artışı kararları bu değerlendirmeye dayanır.

Unvan basamakları şirketten şirkete değişir, ama mantık benzerdir: uzman yardımcılığından uzmanlığa, oradan kıdemli uzmanlığa ve ekip yöneticiliğine. Açılan pozisyonların önce şirket içinde duyurulduğu iç ilanlar, farklı departmanlarda çalışmanızı sağlayan rotasyon programları ve şirket içi eğitimler de yükselmenin yollarıdır. Yaptığınız işin doğru kişiler tarafından bilinmesi de önemlidir.

Kurumsal mı KOBİ mi? Çalışma deneyimi farkı

Kurumsal şirkette rolünüz daha dar ama daha derin olur; kurumsallaşmamış küçük bir şirkette ise birden fazla işi aynı anda üstlenirsiniz.

Kurumsal şirkette kararlar yavaş çıkar; bir değişiklik için birkaç kişiyi ikna etmeniz gerekir. Süreçler, eğitim programları ve belirli bir yükselme düzeni vardır ve deneyiminiz uzmanlaşma yönünde birikir. Kurumsallaşmamış küçük şirkette ise kararlar hızlı alınır ve kurucuya ya da yöneticiye yakın çalışırsınız; yazılı kurallar ve tanımlı bir yükselme yolu her zaman bulunmayabilir, ama kısa sürede çok farklı konularda deneyim kazanırsınız.

Hangisinin size uyduğu, uzmanlaşmak mı yoksa geniş bir deneyim kazanmak mı istediğinize bağlıdır.