Karar Verme Becerisi: İş Hayatında Kararsızlığı Aşmak

Karar verme becerisi, eldeki seçenekleri önceden belirlenmiş ölçütlere göre tartıp makul bir sürede birini seçebilmek ve sonucunu üstlenebilmektir. Karar almakta zorlanan birinin sorunu bazen bilgi eksikliğinden çok, ölçütün belirsiz olması ya da yanlış seçim yapma korkusudur.

İş hayatında bu beceri her gün sınanır: bir müşteriye ne cevap verileceği, hangi işin öne alınacağı, bir teklifin kabul edilip edilmeyeceği. Kararları ertelemek kısa vadede rahatlatır ama iş yükünü büyütür ve başkalarının sizin yerinize seçim yapmasına yol açar.

Karar Vermekte Neden Zorlanırız?

Kararsızlığın arkasında birkaç tanıdık neden bulunur. Her seçeneğin bir bedeli olduğunu bilmek, mükemmel seçeneği aramaya ve bu yüzden hiç seçmemeye götürebilir.

Seçenek fazlalığı da yorar: on farklı ilan arasında kalan iş arayan, hiçbirine başvurmadan günü bitirebilir. Başkalarının ne diyeceği kaygısı, önceki bir kararın kötü sonuçlanmış olması ve yorgunluk da karar kalitesini düşürür. Akşam saatlerinde ya da uykusuz bir günün sonunda önemli bir seçimi ertelemek bu yüzden mantıklıdır.

İş Ararken Karar Vermek

İş arama sürecinde kararsızlık başvuru aşamasında belirginleşir. Her ilanı ayrı ayrı tartmak yerine önce kabul edemeyeceğiniz koşulları belirlemek işi kolaylaştırır: en uzun yol süresi, çalışmayacağınız saatler, en düşük kabul edilebilir ücret gibi.

Bu sınırları belirledikten sonra iş fırsatlarını tararken yalnız sınırların içinde kalan ilanlara odaklanırsınız. Elde kalan seçenekler azaldığı için başvuru kararı da hızlanır.

Çalışma saati önceliğiniz olduğunda kararın yarısı zaten verilmiş olur. Okulla ya da bakım sorumluluğuyla birlikte yürütülecek bir iş arıyorsanız aramayı part time iş ilanları ile başlatmak, tam gün ilanları baştan eler ve tartmanız gereken seçenek sayısını azaltır.

Kararın Türünü Belirlemek

İlk adım, kararın geri alınabilir olup olmadığına bakmaktır. Toplantı saatini değiştirmek kolayca düzeltilebilir; istifa etmek ya da şehir değiştirmek ise kolay geri dönülemeyen kararlardır.

Geri alınabilir kararlarda hız, doğruluktan daha değerlidir; kısa bir düşünmeyle seçip ilerlemek yeterlidir. Geri dönüşü zor kararlarda ise bilgi toplamak, birkaç kişiye danışmak ve kendinize bir son tarih koymak gerekir. Bu ayrımı yapmak, küçük konulara harcanan enerjiyi büyük kararlara ayırmanızı sağlar.

Adım Adım Karar Verme Yöntemi

Önemli bir seçimde yazılı ve sıralı ilerlemek kararsızlığı çoğu zaman belirgin biçimde azaltır. Aşağıdaki yöntem hem iş hem özel hayattaki seçimlerde kullanılabilir:

1. Kararı tek cümleyle yazın: "Gece vardiyasına geçme teklifini kabul edeyim mi?"

2. Sizin için önemli olan ölçütleri sıralayın: gelir, sağlık, aile düzeni, öğrenme fırsatı.

3. Her ölçüte bir önem puanı verin ve seçenekleri bu ölçütlere göre puanlayın.

4. Eksik bilgiyi tamamlayın; gerekirse insan kaynaklarına ya da o işi yapan birine sorun.

5. Kendinize bir son tarih koyun ve o gün seçimi yapın.

6. Seçtikten sonra, sonucu hangi işaretlerle değerlendireceğinizi not edin.

Örnek: Vardiya Değişikliği Teklifi

Bir üretim tesisinde gündüz çalışan bir operatöre, ek ücretli gece vardiyası teklif ediliyor. Operatör gelir ölçütüne yüksek puan veriyor ama çocuklarının okul saatleri ve uyku düzeni de listede yer alıyor.

Puanlamanın sonunda iki seçenek birbirine yakın çıkıyor. Operatör bunun üzerine geri alınabilirlik sorusunu soruyor ve insan kaynaklarından gece vardiyasının deneme olarak birkaç haftalık uygulanabileceğini öğreniyor. Böylece karar verme yükü hafifliyor: seçim geri dönülemez olmaktan çıkıp denenebilir bir adıma dönüşüyor.

Ekipte Karar Verirken Kime Danışmalı?

İşyerindeki kararların bir kısmı tek başına verilmez; önce kararın kime ait olduğunu netleştirmek gerekir. Yetkinizi aşan bir konuda tek başına seçim yapmak sorun yaratırken, kendi alanınızdaki her küçük konuyu yöneticiye taşımak da güven kaybına yol açar.

Danışacağınız kişiyi, kararın etkileyeceği kişilere göre seçin. Bir müşteri talebinde satış ekibinin, bir vardiya değişikliğinde ekip arkadaşlarınızın görüşünü almak sonradan çıkacak itirazları azaltır. Görüş toplarken seçenekleri ve kendi önerinizi birlikte sunmak, toplantıyı uzatmadan karar verme sürecini hızlandırır.

Karar Sonrası Pişmanlıkla Başa Çıkmak

Her önemli seçimden sonra "diğerini seçseydim" düşüncesi gelebilir; bu doğaldır. Pişmanlığı azaltmanın yolu, kararı verirken kullandığınız gerekçeleri yazılı tutmaktır.

Sonuç beklediğiniz gibi olmazsa yazdığınız gerekçelere dönüp hangi bilginin eksik olduğunu görebilirsiniz. Bu değerlendirme, bir sonraki karar verme sürecinde aynı noktada takılmamanıza yardım eder; kendinizi suçlamak yerine yöntemi düzeltirsiniz.

Kararsızlık Ne Zaman Destek Gerektirir?

Günlük küçük seçimler bile uzun süre yapılamıyorsa ve bu durum işinizi, uykunuzu ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa bir uzmandan destek almak yerinde olur. Kararsızlığın arkasında yoğun kaygı ya da tükenmişlik bulunabilir.

İşyerinde bir psikolojik danışmanlık hizmeti varsa ondan yararlanabilir, yoksa aile hekiminize başvurarak yönlendirme isteyebilirsiniz. Destek almak, karar verme gücünüzü başkasına devretmek değil, onu yeniden kazanmanın bir yoludur.