Deneme Süresi: Haklar, Fesih ve İşverenin Beklentisi

Deneme süresi, işe yeni başlayan çalışanla işverenin birbirini sınadığı ve sözleşmede ayrıca kararlaştırılan ilk dönemdir; Kanun bu dönemi iki ayla sınırlar, toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar çıkılabilir. Taraflardan biri bu ilk dönemde ayrılmak isterse ihbar beklemesi ya da tazminat yükümlülüğü yoktur.
Bu ilk dönemi işverenin gözünden okumak, onu geçmenin en kestirme yoludur. İşveren birkaç hafta içinde, mülakatta anlatılanların gerçek işte karşılık bulup bulmadığını görmeye çalışır. Hangi hakların geçerli olduğunu bilmek ve işverenin neye baktığını görmek, ilk haftaları kaygıyla değil planla geçirmenizi sağlar.
Deneme Süresi Ne Kadar Olabilir?
Deneme süresi, İş Kanununun 15. maddesine göre iki ayı geçemez. Bu süre ancak toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir; bireysel sözleşmeye daha uzun bir süre yazmak Kanun'a aykırıdır.
Sözleşmede daha kısa bir süre de kararlaştırılabilir. İş ilanlarında deneme döneminden söz edilmesi bilgi amaçlıdır; bağlayıcı olan, imzaladığınız sözleşmedeki hükümdür. İş ilanları arasından bir teklif aldığınızda sözleşmeyi imzalamadan önce bu maddeyi okumak, ilk haftalardaki belirsizliği azaltır.
Deneme Döneminde Hangi Haklar Geçerlidir?
Deneme döneminde çalışan, sözleşmesindeki ücret ve diğer haklara ilk günden itibaren sahiptir. Kanun, bu dönemde feshedilen sözleşmede bile işçinin çalıştığı günlerin ücretinin ve diğer haklarının saklı olduğunu açıkça belirtir.
Sigorta kaydı da bu döneme göre ertelenemez; işveren çalışanı işe başlamadan önce Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirmek zorundadır. Fazla çalışma yapıldıysa karşılığı ödenir, çalışma süreleri ve dinlenme hakları da diğer çalışanlarla aynıdır.
Deneme Döneminde Fesih Nasıl Olur?
Deneme dönemindeki fesih, iki taraf için de ihbar beklemeden ve tazminatsız yapılabilir. Fesih için geçerli neden göstermek gerekmez.
Yine de feshi yazılı yapmak ve tarihini kayda geçirmek, ileride doğabilecek ücret uyuşmazlıklarında iki taraf için de kanıt olur. Feshin şekli ve tebliği konusunda fesih bildirimi kurallarına bakmak faydalıdır. Deneme süresi dolduktan sonra ise bildirim süreleri uygulanır; şartları taşıyan çalışan için iş güvencesi hükümleri de devreye girer.
İşveren fesihten sonra çalışanın son ücretini ödemeli ve işten ayrılış bildirgesini kanuni süre içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna vermelidir. Çalışan da e-Devlet üzerinden hizmet dökümüne bakarak giriş ve çıkış kayıtlarının doğru işlendiğini kontrol edebilir.
İşveren Deneme Süresinde Neye Bakar?
İşveren deneme süresinde işi öğrenme hızına, güvenilirliğe ve ekiple uyuma bakar. Teknik bilgi eksikliği zamanla kapanabilir; devamsızlık ya da iletişim kopukluğu ise bu dönemde hızla fark edilir.
İşe zamanında gelmek, verilen işi takip edip bitirmek, bilmediği bir konuyu sormaktan çekinmemek ve geri bildirime açık olmak, işverenin aklındaki "doğru kişiyi mi seçtik?" sorusunu cevaplar. İşverenle empati kurmak, onun bu dönemde sizin hakkınızda topladığı izlenimin farkında olmaktır.
İlk Ayları Başarıyla Geçirmek İçin Adım Adım
Bu dönemi başarıyla geçirmek için ilk günden beklentileri netleştirmek ve ilerlemenizi görünür kılmak gerekir. Aşağıdaki sıra bu dönemi planlı geçirmenizi sağlar:
Beklentiyi sorun: İlk hafta yöneticinize, dönemin sonunda sizden ne görmek istediğini sorun.
Not tutun: Süreçleri, isimleri ve sık kullanılan sistemleri yazın; aynı soruyu iki kez sormamak güven verir.
Ara değerlendirme isteyin: Dönemin ortasında kısa bir geri bildirim görüşmesi talep edin.
Küçük bir katkı bırakın: Bir süreci kolaylaştıran ya da bir hatayı önleyen somut bir iş yapın.
Sorunları erken söyleyin: Ulaşım, çalışma saati ya da görev belirsizliği gibi konuları biriktirmeden konuşun.
Örnek: Muhasebe Asistanının İlk Haftaları
Muhasebe asistanı olarak işe başlayan bir çalışan, ilk hafta yöneticisinden deneme döneminin sonunda fatura girişlerini kontrolsüz yapabilmesinin beklendiğini öğrenir. Her gün öğrendiği adımları bir deftere yazar ve hata yaptığı girişleri ayrıca not eder.
Dönemin ortasında yöneticisinden geri bildirim ister ve cari hesap mutabakatında yavaş kaldığını duyar. Sonraki haftalarda bu işe odaklanır. Deneme süresi bittiğinde yöneticisi, gelişimi kendi gözüyle izlediği için kalıcı çalışma konusunda tereddüt yaşamaz.
Deneme Dönemi ile Belirli Süreli Sözleşmenin Farkı
Deneme süresi, belirsiz süreli bir sözleşmenin başındaki tanışma dönemidir; belirli süreli sözleşme ise baştan bir bitiş tarihi olan ayrı bir sözleşme türüdür. İkisi birbirinin yerine kullanılamaz.
Deneme amacıyla birkaç aylık belirli süreli sözleşme yapılması, Kanun'un bu dönem için koyduğu sınırı aşmanın yolu olarak kullanılamaz. Belirli süreli sözleşme ancak işin niteliği gerektirdiğinde, örneğin belirli bir projede ya da sezonluk işte yapılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular

Editör
Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Uzmanlık Alanları
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...


