İçeriğe geç

İşletme Gerekleriyle Fesih ve İşletmesel Karar

İnceleyenisbul.net Editöryal Ekibi
Yayınlanma
Güncelleme
Okuma süresi4 dk

Bu içerik nasıl hazırlandı? İçerik, alanında uzman yazarlar tarafından hazırlanmış, güncel iş kanunu ve saha deneyimine göre incelenmiştir.

Isletme Gerekleriyle Fesih ve Isletmesel Karar

İşletme gerekleriyle fesih, işverenin iş sözleşmesini işçinin kendisinden değil; işletmenin, işyerinin ya da işin gereklerinden kaynaklanan bir nedene dayanarak sona erdirmesidir. Sipariş kaybı, bir bölümün kapanması ya da yeni bir üretim teknolojisine geçilmesi bu nedenlere örnektir. İş Kanunu bu durumu feshin geçerli sebeplerinden biri olarak sayar.

İşverenin bu kararı, işletmesel karar adıyla anılır ve mahkemeler tarafından belirli ölçütlerle denetlenir. Bu fesihte ödenmesi gereken tutarları kendi ücretinizle denemek isterseniz kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracı yaklaşık bir sonuç verir. Aşağıda feshin şartlarını, işverenin uyması gereken usulü ve itiraz yolunu bulacaksınız.

İşletme Gerekleriyle Fesih Hangi Durumlarda Gündeme Gelir?

İşletme gerekleriyle fesih, işyerinin dışından ya da içinden gelen bir değişiklik işgücü ihtiyacını azalttığında gündeme gelir. Dış nedenler işverenin kontrolü dışındadır; iç nedenler ise işverenin kendi organizasyon tercihinden doğar.

Dış nedenlere satışların düşmesi, siparişlerin azalması, hammadde bulunamaması ve pazar kaybı örnek verilebilir. İç nedenler arasında yeni makineye geçiş, bir şubenin ya da bölümün kapatılması, iş akışının yeniden düzenlenmesi ve bazı işlerin dışarıdan hizmet alımıyla yürütülmesi sayılabilir.

İş Güvencesi Kapsamındaki İşçiler

İşverenin geçerli bir neden göstermesi zorunluluğu, iş güvencesi kapsamındaki işçiler için geçerlidir. İş Kanunu'nun 18. maddesine göre bu kapsam, otuz ya da daha fazla işçinin çalıştığı işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçileri kapsar.

İşletmenin bütününü yöneten işveren vekilleri ile işçiyi işe alma ve çıkarma yetkisi bulunan üst düzey yöneticiler bu korumadan yararlanamaz. Kapsam dışında kalan işçiler için de ihbar ve kıdem tazminatı gibi haklar ayrıca değerlendirilir.

İşletmesel Karar Hangi Kararları Kapsar?

İşletmesel karar, işverenin işletmeyi nasıl yöneteceğine ilişkin aldığı ve işgücü fazlası doğuran karardır. Bir bölümü kapatmak, iki vardiyayı teke indirmek ya da bir hizmeti dışarıdan almak bu tür kararlardır.

Mahkeme, işletmesel kararın yerindeliğini, yani ekonomik açıdan doğru olup olmadığını tartışmaz. Denetlenen nokta, kararın gerçekten alınıp uygulandığı, keyfî olmadığı ve işgücü fazlasıyla arasında bağ bulunduğudur. Yargıtay uygulamasında kararın ayrıca yazılı olması aranmasa da işverenin bunu ispat edebilmesi gerekir.

Feshin Son Çare Olması İlkesi

İşletme gerekleriyle fesih, işçiyi işyerinde tutmanın başka yolu kalmadığında başvurulacak son araç olarak görülür. İşveren, feshe gitmeden önce daha hafif önlemleri değerlendirmek zorundadır.

Fazla çalışmanın kaldırılması, işçinin boş bir pozisyona ya da başka bir işyerine aktarılması, kısa bir eğitimle yeni bir göreve hazırlanması bu önlemler arasındadır. İşçiyi başka bir yerde çalıştırma imkânı varken yapılan fesih, geçerli sayılmayabilir.

Çıkarılacak İşçilerin Seçimi

İşletme gerekleriyle fesihte hangi işçilerin çıkarılacağı, nesnel ve herkese aynı biçimde uygulanan ölçütlerle belirlenmelidir. Seçimin keyfî görünmesi, işletmesel karar gerçek olsa bile feshin geçerliliğini tartışmalı hale getirir.

Örneğin üç kişilik bir paketleme ekibinden birinin işine son verilecekse işveren kıdem, görev tanımı ya da ölçülmüş performans gibi bir ölçüt seçip bunu tutarlı uygulamalıdır. Sendika üyeliği, hamilelik, aile yükümlülükleri ya da haklarını aramak için işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurmak Kanuna göre geçerli bir fesih nedeni oluşturmaz. Seçimde bu tür bir etkenin rol oynadığını düşünen işçi, itirazında bunu ayrıca ileri sürebilir. İşletme gerekleriyle fesih iddiası, bu durumda gerçek nedeni gizleyen bir gerekçe olarak değerlendirilebilir.

İşverenin Uyması Gereken Usul

İşveren, işletme gerekleriyle fesih kararını işçiye yazılı olarak bildirmek ve sebebi açık ve kesin biçimde yazmak zorundadır. "Ekonomik nedenler" gibi genel bir ifade, sebebin açık olması şartını karşılamayabilir.

Fesihte ihbar sürelerine uyulur ya da bu sürelerin ücreti peşin ödenir. En az bir yıl çalışmış işçi için kıdem tazminatı da ödenir. Feshin geçerli bir nedene dayandığını ispat yükü işverendedir; işçi, gerçek sebebin başka olduğunu ileri sürerse bu iddiasını kendisi ispatlar.

Toplu İşçi Çıkarma Durumu

Aynı nedenle kısa süre içinde çok sayıda işçinin işine son verilmesi, Kanunun toplu işçi çıkarma hükümlerine tabidir. Bu durumda işveren, çıkarma planını önceden yazıyla işyeri sendika temsilcilerine, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının ilgili bölge müdürlüğüne ve İŞKUR'a bildirir.

Bildirimde çıkarmanın nedeni, etkilenecek işçi sayısı ve zaman dilimi yer alır. Sendika temsilcileriyle yapılan görüşmelerde çıkarmanın önlenmesi ya da etkilerinin azaltılması konuşulur. Fesih bildirimleri, bölge müdürlüğüne yapılan bildirimden belirli bir süre geçmeden sonuç doğurmaz.

Fesih Bildirimi Aldıysanız Ne Yapmalısınız?

İşletme gerekleriyle fesih bildirimi aldıysanız önce belgeyi saklayın, sonra süreler işlemeden itiraz hakkınızı değerlendirin. Şu sırayı izleyebilirsiniz:

  1. Fesih yazısının tarihini ve yazıda gösterilen sebebi not edin; imza atarken "tebliğ aldım" dışında bir ifade kullanmayın.

  2. Son maaş bordrosu, sözleşme ve işyerindeki görev değişikliklerini gösteren yazışmaları bir dosyada toplayın.

  3. İşyerinde aynı dönemde yeni işçi alınıp alınmadığını, bölümün gerçekten kapanıp kapanmadığını gözlemleyin.

  4. Bildirimin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurun.

  5. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açın.

İşe İade Kararının Sonuçları

Mahkeme feshi geçersiz bulursa işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işverene başvurmazsa fesih geçerli sayılır.

İşveren işçiyi işe başlatmazsa, mahkemenin belirlediği dört ile sekiz aylık ücret arasında bir işe başlatmama tazminatı öder. Ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalışılmayan süre için dört aya kadar ücret ve diğer haklar ödenir. Bu süreçte yeni bir iş arıyorsanız güncel iş ilanları arasında başvuru yapmanız davanızı etkilemez.

Sıkça Sorulan Sorular

İşçinin kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalması nedeniyle bu fesih türü, işsizlik ödeneği için gereken şartlardan birini karşılar. Prim gün sayısı şartlarını da sağlıyorsanız İŞKUR'a başvurarak ödenek talep edebilirsiniz. Başvuruyu geciktirmemek, hak kaybı yaşamamak açısından önemlidir.

Deneme süresindeki bir çalışanın sözleşmesi, iki tarafça da önceden haber vermeye ve tazminat ödemeye gerek kalmadan bitirilebilir. Bu dönemde işverenden geçerli bir neden göstermesi beklenmez. Ancak deneme süresinde çalışılan günlerin ücreti ve diğer hakları işçiye ödenir.

Kadro azaltma gerekçesiyle yapılan bir fesihten kısa süre sonra aynı işe yeni biri alınması, işletmesel kararın tutarlı uygulanmadığını gösterir. Böyle bir durumda feshin gerçek nedeninin farklı olduğu düşünülebilir. İşe iade davasında bu durum işçi lehine önemli bir delil olarak kullanılabilir.

Editör

Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.

Uzmanlık Alanları

Kariyerİş RehberiMeslek TanıtımlarıSektör AnalizleriKişisel GelişimProfesyonel Gelişim
1.090
Yayınlanmış yazı

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?

Yorumlar

1000

En az 3 karakter. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.

Yorumlar yükleniyor...

Paylaş: