Askerden Dönene İş Garantisi: İşe İade ve Tazminat

Askerden dönen işçiye eski işine dönme önceliği tanıyan kural, İş Kanunu'nun 31. maddesinde yer alır. Askerlik ödevi nedeniyle işinden ayrılan işçi, ödevin bitiminden itibaren iki ay içinde eski iş yerine başvurursa işveren onu eski işine ya da benzer bir işe, boş yer yoksa ilk boşalacak işe başka adaylara tercih ederek almak zorundadır.
Bu kural, askerliğin iş hayatında kalıcı bir kopukluğa dönüşmesini önlemek için konmuştur. Aşağıda işe dönüş hakkının nasıl kullanılacağını, işverenin yükümlülüklerini ve askere giderken alınabilecek kıdem tazminatını bulacaksınız.
Askerden Dönen İşçinin İşe Dönüş Hakkı
Askerden dönen işçinin işe dönüş hakkı, belirli bir sürede başvuru yapılmasına bağlıdır. Kanun bu süreyi askerlik ödevinin sona ermesinden itibaren iki ay olarak belirler. Bu süre geçtikten sonra yapılan başvurular için işverenin işe alma zorunluluğu kalmaz.
İşe alım, başvuru tarihindeki koşullarla yapılır. Yani işçi eski ücretini değil, o dönemde aynı iş için geçerli olan ücret ve şartları talep edebilir. Eski iş doluysa işveren benzer bir iş önerebilir.
Askere Giderken Kıdem Tazminatı
Muvazzaf askerlik nedeniyle işten ayrılan işçi, en az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatı alabilir. Bu hak, 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükte kalan 14. maddesinde düzenlenmiştir. İşçinin askerlik nedeniyle ayrıldığını sevk belgesiyle göstermesi gerekir.
Tazminatın yaklaşık tutarını görmek için kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Askerlik nedeniyle ayrılmada ihbar süresine uyma yükümlülüğü yoktur, bu nedenle ihbar tazminatı da doğmaz. Hesaplamada son brüt ücret ve düzenli ödenen yan haklar esas alınır.
İşten Ayrılırken Yapılacaklar
Askere gidecek işçinin işten ayrılırken askerlik nedenini yazılı olarak belirtmesi, sonraki hakları için önemlidir. Fesih dilekçesine askerlik sevk belgesinin eklenmesi, ayrılma nedeninin açıkça kayda geçmesini sağlar. İşverenin bu nedeni sigorta çıkış kaydına doğru kodla işlemesi de gerekir.
İşten ayrılırken son ücret, kullanılmayan yıllık izin ücreti ve kıdem tazminatı birlikte hesaplanır. Bu ödemelerin dökümünü yazılı istemek, eksik bir kalem olup olmadığını görmeyi kolaylaştırır. Ödeme belgelerini askerlik süresince saklamak, dönüşte de işinize yarar.
Dönüşte Başvuru Nasıl Yapılır?
Askerden dönen işçi, terhisinden sonra eski iş yerine yazılı bir başvuru yaparak işe dönmek istediğini bildirmelidir. Başvurunun yazılı ve tarihli olması, iki aylık sürenin içinde kalındığını kanıtlar. Dilekçe elden teslim ediliyorsa bir kopyasına alındı imzası alınmalıdır.
Başvuruda terhis belgesinin bir örneğini eklemek, ödevin bitiş tarihini netleştirir. Noter aracılığıyla ya da iadeli taahhütlü posta ile yapılan bildirim de güvenli yollardandır. Sözlü başvurular, olası bir uyuşmazlıkta kanıtlanması zor olduğu için tek başına yeterli görülmemelidir.
İşverenin Yükümlülüğü
Askerden dönen işçiyi işe almak, işverenin takdirine bırakılmış bir iyi niyet davranışı değil, kanuni bir zorunluluktur. Boş yer varsa işçi derhal işe alınmalı, boş yer yoksa ilk boşalan işe başka adaylara tercih edilerek yerleştirilmelidir. İşveren bu dönemde aynı iş için dışarıdan başka birini alırsa yükümlülüğe aykırı davranmış olur.
Kural, işçinin eski iş yerinde çalıştığı dönemi de korur. İşe dönüşle birlikte yeni bir iş sözleşmesi başlar, ancak kıdem tazminatı alınmamışsa önceki çalışma süresi bazı haklar açısından dikkate alınabilir. Bu ayrıntı için iş yerindeki insan kaynakları birimine yazılı olarak danışmak yararlıdır.
İşe Alınmazsa Tazminat
Askerden dönen işçiyi kanuna aykırı olarak işe almayan işveren, işçiye üç aylık ücreti tutarında tazminat ödemek zorundadır. Bu tazminat, işe iade davası değil, doğrudan bir tazminat hakkıdır. Talep için önce zorunlu arabuluculuk yoluna başvurulur.
Tazminat talep edebilmek için işçinin süresi içinde başvurduğunu ve işverenin boş yer olmasına rağmen onu almadığını göstermesi gerekir. Yazılı başvuru, terhis belgesi ve iş yerine o dönemde başka işçi alındığını gösteren bilgiler bu ispatın temelidir. Hak kaybına uğramamak için belgeleri dönüşten itibaren dikkatle saklayın.
Yeni Bir İş Aramak
Eski iş yerine dönmek her askerden dönen için en iyi seçenek olmayabilir. Askerlik süresi, bazı kişiler için iş hayatındaki hedeflerini yeniden düşünme fırsatı da olur. Farklı bir sektöre ya da şehre yönelmek bu dönemde daha kolay kararlaştırılabilir.
Terhis sonrası yeni iş arayanlar güncel iş ilanlarını şehir ve pozisyona göre filtreleyebilir. Askerlik döneminde edinilen disiplin, ekip çalışması ve sorumluluk deneyimi özgeçmişte ve mülakatta olumlu bir anlatıya dönüştürülebilir. Askerlik nedeniyle oluşan boşluğu özgeçmişte açıkça belirtmek, işverenin sorularını baştan cevaplar.
Kamu Çalışanları İçin Durum
Kamu kurumlarında memur olarak çalışanlar için askerlik dönüşü süreci, İş Kanunu'na değil memurlara ilişkin mevzuata tabidir. Askerlik nedeniyle görevinden ayrılan memurun dönüşte görevine başlama hakkı ilgili mevzuatta ayrıca düzenlenmiştir. Başvuru süresi ve usulü, kurumun personel birimine danışılarak netleştirilmelidir.
Kamu kurumlarında işçi statüsünde çalışanlar ise İş Kanunu kapsamındadır. Bu çalışanlar için de işe dönüş hakkı ve tazminat kuralları aynı şekilde uygulanır. Toplu iş sözleşmesi varsa sözleşmedeki daha lehe hükümler de dikkate alınır.
Sıkça Sorulan Sorular
Resmî kaynaklar
- 1475 sayılı İş Kanunu (kıdem tazminatı, md. 14) — mevzuat.gov.tr

Editör
Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Uzmanlık Alanları
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...
İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılar


