Temizlikçi Hakları: Sigorta, İzin, Fazla Mesai, Tazminat

Temizlikçi hakları, nerede çalıştığınıza göre iki ayrı kanuna dayanır. Bir şirkette, hastanede, alışveriş merkezinde ya da bir temizlik firmasında iş sözleşmesiyle çalışıyorsanız, kanunun saydığı istisnalar dışında İş Kanunu'nun sigorta, izin, fazla mesai ve tazminat kuralları sizin için de geçerlidir. Bir ya da birkaç evde temizlik yapıyorsanız İş Kanunu uygulanmaz; haklarınızı Türk Borçlar Kanunu, sigortanızı da Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'ndaki ev hizmetleri kuralı belirler.

İşyerinde mi, evde mi çalışıyorsunuz?

4857 sayılı İş Kanunu, uygulanmayacağı işleri tek tek sayar ve ev hizmetleri bu listededir. Aynı listede esnaf ve sanatkâr tanımına uyan, üç kişinin çalıştığı işyerleri de var. Bu istisnalara girmeyen bir işyerinde temizlik işçisi olarak çalışan herkes, ister doğrudan işyerinin ister taşeron firmanın işçisi olsun, İş Kanunu'nun korumasından yararlanır.

Ev temizliğinde aranızdaki ilişki, Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesi tanımına uyar: siz ev sahibine bağımlı olarak iş görürsünüz, o da size ücret öder. Kanun, bir işi kısmi süreli olarak düzenli biçimde yapmayı üstlenen kişinin sözleşmesini de hizmet sözleşmesi sayar. Yani haftanın belirli günlerinde düzenli olarak gittiğiniz evlerde de Borçlar Kanunu anlamında işçi sayılırsınız ve temizlikçi haklarınız bu kanundan doğar.

Temizlikçi hakları: sigorta ve asgari ücret

İşveren, çalıştıracağı kişiyi işe başlamadan önce sigortalı işe giriş bildirgesiyle SGK'ya bildirmek zorundadır. Sigortanızın yapılıp yapılmadığını ve hangi günlerin bildirildiğini e-Devlet'teki hizmet dökümünüzden görebilirsiniz.

Asgari ücret, İş Kanunu kapsamına giren ya da girmeyen, iş sözleşmesiyle çalışan bütün işçiler için belirlenir; evde çalışanlar da buna dahildir. 1 Ocak – 31 Aralık 2026 döneminde brüt asgari ücret 33.030,00 TL, net asgari ücret 28.075,50 TL'dir. Ev temizliğinde ücret sözleşmede kararlaştırılmamışsa Borçlar Kanunu, asgari ücretten az olmamak üzere emsal ücretin ödenmesini ister. Asgari ücretle çalışanların diğer haklarını işçi hakları ve asgari ücretli çalışan hakları nelerdir rehberinde bulabilirsiniz.

Çalışma süresi, fazla mesai ve ara dinlenme

İş Kanunu'na göre çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Taraflar anlaşırsa bu süre günde 11 saati aşmamak koşuluyla günlere farklı dağıtılabilir; o zaman iki aylık dönemde haftalık ortalama 45 saati geçemez.

Haftalık 45 saati aşan her saat fazla çalışmadır ve saatlik ücretinizin yüzde 50 fazlasıyla ödenir. Sözleşmenizde haftalık süre 45 saatin altında yazıyorsa, o süreyi aşıp 45 saate kadar yaptığınız çalışma yüzde 25 zamla ödenir. Zamlı ücret yerine her fazla saat için bir buçuk saat serbest zaman da isteyebilirsiniz. Alacağınızı fazla mesai hesaplama aracıyla hesaplayabilirsiniz.

Gün içinde ara dinlenmesi de zorunludur ve çalışma süresinden sayılmaz. Günlük iş süresi dört saate kadar olan işte en az 15 dakika, dört saatten yedi buçuk saate kadar olan işte en az yarım saat, yedi buçuk saatten uzun işte ise en az bir saat ara dinlenmesi verilir.

Temizlik işini gece yapıyorsanız temizlikçi hakları arasına gece çalışması kuralı da girer. Kanun'a göre gece, en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren ve en fazla 11 saat olan dönemdir; işçinin gece çalışması yedi buçuk saati geçemez. Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti gibi bazı işlerde, işçinin yazılı onayıyla bu süre aşılabilir.

Evde çalışanlar için Borçlar Kanunu da fazla çalışmanın normal ücretin en az yüzde 50 fazlasıyla ödenmesini öngörür. İşveren, sizin rızanızla ücret yerine fazla çalıştığınız süreyle orantılı izin de verebilir.

Yıllık izin, hafta tatili ve resmî tatil

İşyerinde en az bir yıl çalıştıysanız yıllık ücretli izne hak kazanırsınız. İzin süresi kıdeme göre şu sürelerden az olamaz: bir yıldan beş yıla kadar kıdemde 14 gün, beş yıldan fazla, on beş yıldan az kıdemde 20 gün, on beş yıl ve üzeri kıdemde 26 gün. On sekiz yaş ve altındakiler ile elli yaş ve üzerindekilerin izni de 20 günden az olamaz.

Bu haktan vazgeçemezsiniz.

Haftanın çalışma günlerini tamamladıysanız yedi günlük dönem içinde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili hakkınız vardır ve o günün ücreti tam ödenir. Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışmazsanız ücretiniz kesilmez; çalışırsanız her gün için ayrıca bir günlük ücret alırsınız.

Ev temizliğinde izinle ilgili temizlikçi hakları Borçlar Kanunu'na göre belirlenir. İşveren her hafta, kural olarak pazar günü, bir tam gün tatil vermek zorundadır. En az bir yıl çalışmış olana yılda en az iki hafta, on sekiz yaşından küçüklerle elli yaşından büyüklere en az üç hafta ücretli izin verilir.

Taşeron temizlik firmasında temizlikçi hakları

Kanun, bir işverenin yardımcı işlerini başka bir işverene vermesini ve o işverenin işçilerini yalnız bu işyerinde çalıştırmasını asıl işveren-alt işveren ilişkisi olarak tanımlar. Temizlik hizmetini bu şekilde bir firmadan alan işyerinde çalışıyorsanız, asıl işveren o işyeriyle ilgili olarak İş Kanunu'ndan, iş sözleşmenizden ya da firmanın taraf olduğu toplu sözleşmeden doğan yükümlülüklerden firmayla birlikte sorumludur.

Bir işverenin kendi işçilerini taşeron firmaya geçirip çalıştırmaya devam ederek haklarını kısıtlaması da yasaktır. Kanun, daha önce o işyerinde çalıştırılan kişiyle alt işveren ilişkisi kurulmasını da yasaklar. Bu kurallara aykırı ilişki muvazaalı sayılır ve taşeron işçileri işe başladıkları günden itibaren asıl işverenin işçisi kabul edilir.

İşten çıkarılırsanız: ihbar süresi ve iş arama izni

Belirsiz süreli bir iş sözleşmesini sona erdirmek isteyen taraf, bunu önceden bildirmek zorundadır. Bildirim süresi işçinin kıdemine göre değişir: işin süresi altı aydan azsa iki hafta, altı aydan bir buçuk yıla kadarsa dört hafta, bir buçuk yıldan üç yıla kadarsa altı hafta, üç yıldan fazlaysa sekiz haftadır.

Bu sürelere uymayan taraf, süreye ait ücret tutarında ihbar tazminatı öder; işveren bu ücreti peşin ödeyerek de sözleşmeyi bitirebilir.

Bildirim süresi boyunca işveren, yeni iş aramanız için iş saatleri içinde ve ücretinizden kesmeden günde en az iki saat izin vermek zorundadır. Bu saatleri birleştirip işten ayrılacağınız günden önceki günlerde toplu kullanabilirsiniz; izin hiç verilmez ya da eksik verilirse o sürenin ücreti size ödenir. Yeni iş ararken temizlik görevlisi iş ilanlarına bakabilirsiniz.

Hakkınız ödenmediğinde nereye başvurursunuz?

Sigortasız çalıştırılıyorsanız ALO 170'i arayarak SGK'ya ihbarda bulunabilirsiniz. Ücret, fazla mesai ya da izin alacağınız ödenmiyor ve işte çalışmaya devam ediyorsanız Bakanlığa başvurabilirsiniz; Kanun, iş sözleşmesi sürerken yapılan bu başvuruların iş müfettişlerince incelenebileceğini öngörür.

Temizlikçi haklarından doğan alacağınız ya da tazminatınız için dava açmadan önce arabulucuya başvurmanız gerekir. İşçi alacağı, tazminat ve işe iade davalarında arabuluculuk dava şartıdır; başvuru, işverenin yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabulucu başvuruyu üç hafta içinde, zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatarak sonuçlandırır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla iş mahkemesinde dava açarsınız. İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davalarında bu zorunluluk yoktur.