Öğrenci Değişim Programları: Erasmus+, Mevlana, Farabi

Öğrenci değişim programları, kendi üniversitenizde kayıtlı kalarak bir ya da iki dönemi başka bir yükseköğretim kurumunda okumanızı ve orada aldığınız dersleri kendi programınıza saydırmanızı sağlar. Türkiye'deki öğrenciler için üç ana seçenek var: Avrupa Birliğinin Erasmus+ programı, YÖK'ün yurt dışındaki üniversitelere açılan Mevlana Değişim Programı ve Türkiye'deki üniversiteler arasında işleyen Farabi Değişim Programı.

Üçünde de kararı tek başınıza vermezsiniz. Gidebileceğiniz kurumlar, üniversitenizin o kurumlarla yaptığı anlaşmalara bağlıdır; başvuru şartlarını ve takvimi de kendi üniversitenizin ilanı belirler. Bu yüzden anlaşma ağı, üniversite tercih ederken de bakılacak ölçütlerden biridir; konuyu üniversite seçiminde Erasmus etkisi rehberi ayrıntılı ele alıyor.

Erasmus, Mevlana ve Farabi arasındaki farklar

Üç programın temel farkı şöyle özetlenebilir. Erasmus+ ile üniversitenizin Erasmus anlaşması imzaladığı kurumlara gidilir; bunların çoğu Avrupa'dadır ve programı Avrupa Birliği, Türkiye'de ise Türkiye Ulusal Ajansı yürütür. Mevlana ile bölgesel sınır olmadan yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarına, Farabi ile Türkiye'deki başka bir üniversiteye gidilir; bu iki programı YÖK yürütür.

Erasmus+, Avrupa Birliğinin eğitim, gençlik ve spor programıdır ve bugünkü dönemi 2021–2027 yıllarını kapsar. Türkiye programa katılan ülkeler arasındadır; programı Türkiye'de Türkiye Ulusal Ajansı yürütür. Değişim, üniversitenizin Erasmus anlaşması imzaladığı kurumlarla yapılır. Bu kurumların çoğu AB üyesi ve programa katılan diğer Avrupa ülkelerindedir, ama bazı üniversiteler dünyanın başka bölgelerindeki kurumlarla da Erasmus+ projesi yürütür. Erasmus öğrencisi gittiği kuruma öğrenim ücreti ödemez.

Mevlana Değişim Programı, Türk üniversiteleriyle yurt dışındaki yükseköğretim kurumları arasında öğrenci ve öğretim elemanı değişimi için YÖK'ün kurduğu programdır; Erasmus'tan farkı, gidilecek ülke için bölgesel bir sınır koymamasıdır. Başvuru koşulları ve ilan tarihleri YÖK Yürütme Kurulu kararıyla belirlenir, duyurular üniversitelerin internet sitelerinde yapılır. Bu yüzden programın o yıl öğrenci alıp almadığını üniversitenizin Mevlana koordinatörlüğünden öğrenmeniz gerekir.

Farabi Değişim Programı ise yurt içinde işler: bir ya da iki yarıyılı Türkiye'deki başka bir üniversitede geçirirsiniz. Önlisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencileri başvurabilir ve her öğrenim kademesinde programdan bir kez yararlanılır. Farabi öğrencilerine verilen aylık bursun tutarı her yıl YÖK Yürütme Kurulu kararıyla belirlenir.

Kimler başvurabilir?

Öğrenci değişim programlarına başvurabilmek için aktif öğrenci olmanız gerekir; hazırlık sınıfı, ara sınıf ya da son sınıfta olmanızın etkisini üniversitenizin ilanı belirler. Erasmus+'ta önlisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin hepsi yer alabilir. Aynı öğrenim kademesinde öğrenim ve staj hareketliliğinin toplamı en çok 12 ay olabilir; tıp gibi tek aşamalı uzun programlarda bu sınır 24 aydır.

Seçimde not ortalaması ve yabancı dil puanı birlikte değerlendirilir. Asgari ortalama ve kabul edilen dil sınavları kademeye ve üniversiteye göre değiştiği için kesin şartı ilan metninden okuyun. Gideceğiniz kurum da ayrıca dil belgesi isteyebilir.

Başvurudan dönüşe adım adım süreç

Öğrenci değişim programlarında hazırlık, gidişten birkaç ay önce başlar. Sıra genellikle şöyledir:

1. Bölümünüzün hangi kurumlarla anlaşması olduğunu uluslararası ilişkiler ofisinden ya da bölüm koordinatöründen öğrenin.

2. İlanı takip edip süresi içinde başvurun. Farabi başvuruları yılda bir kez alınır; bahar dönemi için ayrı başvuru açılmaz.

3. Dil sınavına girin ya da istenen dil belgesini sunun.

4. Seçilirseniz öğrenim anlaşmasını hazırlayın. Bu belgede gideceğiniz kurumda alacağınız derslerin kendi programınızdaki karşılığı önceden onaylanır.

5. Vize, sağlık sigortası ve konaklama işlerini tamamlayın. Schengen ülkelerine giden Türk vatandaşları Erasmus için de vize alır.

6. Dönüşte karşı kurumun not belgesini teslim edin ve derslerinizin tanınmasını takip edin.

Ders saydırma ve mezuniyetin uzaması

Öğrenci değişim programlarında dönüşte en çok dikkat isteyen konu ders saydırmadır. Erasmus+'a katılan üniversiteler, öğrenim anlaşmasındaki dersleri başarıyla tamamlayan öğrencinin kredilerini tam olarak tanımayı taahhüt eder. Kredi hesabında AKTS kullanılır. Risk, anlaşmanın dışına çıktığınızda başlar: gittiğiniz kurumda ders değişirse anlaşmayı zamanında güncelleyin, aksi hâlde o ders kendi programınıza sayılmayabilir.

Zorunlu bir dersiniz karşı kurumda yoksa, onu dönüşte almanız gerekebilir. Değişim dönemini planlarken mezuniyet takvimini bu yüzden en baştan hesaba katın; son dönemde yapılan değişim, mezuniyeti bir dönem öteleyebilir.

Erasmus+ ile yurt dışında staj

Erasmus+ yalnız ders almak için değil, yurt dışındaki bir işletme ya da kurumda staj yapmak için de kullanılabilir. Staj hareketliliği 2 ile 12 ay arasında sürer. Yeni mezunlar da mezuniyetten sonraki bir yıl içinde bu staja gidebilir, ancak seçim mezuniyetten önce yapılır; bu yüzden başvuruyu son sınıftayken vermeniz gerekir.

Uzun süre ayrılamayanlar için kısa seçenekler de var. Karma yoğun programlar, çevrim içi bir bölümü 5 ile 30 gün arasında süren fiziksel bir hareketlilikle birleştirir. Doktora öğrencileri de 5 ile 30 gün arasında kısa süreli hareketliliğe katılabilir.

Hibe ve masraflar

Erasmus hibesi aylık hesaplanır ve tutarı gidilen ülkenin dahil olduğu gruba göre değişir. Hibe çoğu zaman masrafların tamamını karşılamaz; kira, vize ve yol giderleri için ayrıca bütçe ayırmanız gerekir. Yurt içindeki Farabi'de bile şehir değiştirdiğiniz için konaklama ve ulaşım masrafı doğar. Güncel tutarları başvurduğunuz dönemde üniversitenizin ilanından öğrenin. Farabi'de aylık burs YÖK'ün belirlediği tutardan ödenir. Öğrenci değişim programlarına başvurmadan önce kendi birikiminizle ne kadar süre idare edebileceğinizi hesaplamak, gittiğiniz yerde çalışma zorunluluğuyla karşılaşmamanızı sağlar.

Değişim deneyimini iş başvurusunda anlatmak

Özgeçmişte öğrenci değişim programlarına katıldığınızı yazmak tek başına az şey anlatır; o dönemde ne yaptığınızı göstermeniz gerekir. Özgeçmişinize gittiğiniz kurumu, süreyi ve aldığınız dersleri yazın; yabancı dilde proje yürüttüyseniz, staj yaptıysanız ya da farklı ülkelerden kişilerle ekip çalışması yaptıysanız bunu somut örneklerle anlatın.

Yurt dışında geçen bir dönem, yabancı dildeki ilerlemenizi göstermenin de en somut yoludur; dil sınavı sonucunuzun yanına o dönemde yürüttüğünüz işleri ekleyin. Öğrenci değişim programlarından dönüp deneyiminizi bir işe dönüştürmek istiyorsanız stajyer iş ilanları iyi bir başlangıç noktasıdır.