İçeriğe geç

Esnek Çalışma Modelleri: Türleri ve Yasal Çerçevesi

İnceleyenisbul.net Editöryal Ekibi
Yayınlanma
Güncelleme
Okuma süresi4 dk
Esnek Calisma Modelleri: Turleri ve Yasal Cercevesi

Esnek çalışma, çalışma süresinin, saatlerinin ya da yerinin herkes için aynı olan "sabah dokuz, akşam altı, ofiste" düzeninden farklı biçimde kurulmasıdır. İş hayatının rengi bu yönde değişti: aynı işi bugün bir çalışan haftanın birkaç günü evden, bir başkası yalnız belli günlerde, bir diğeri ise işverenin çağırdığı saatlerde yapabiliyor.

Türkiye'de bu modellerin bir kısmı İş Kanunu'nda ayrıca tanımlanmıştır, bir kısmı ise tarafların sözleşmeyle kurduğu düzenlemelerdir. Hangi modelde çalıştığınızı bilmek, ücretinizi, sigorta gününüzü ve haklarınızı doğru takip etmenin ön şartıdır.

Kısmi Süreli Çalışma

Kısmi süreli çalışma, haftalık çalışma süresinin aynı işi tam süreli yapan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlendiği iş sözleşmesidir. Haklı bir neden yoksa kısa süre çalışan kişiye, sırf bu yüzden tam gün çalışan meslektaşından daha kötü davranılamaz; ücret gibi bölünebilir haklar ise çalışılan saate oranlanarak ödenir.

Yeni ebeveynler için de özel bir imkân vardır: doğum izinleri bittikten sonra anne ya da babadan biri, çocuk okul çağına girene kadar işverenden yarı zamanlı düzene geçmeyi isteyebilir ve bu talep karşılanır. Öğrenciler, ikinci bir gelir arayanlar ve bakım sorumluluğu olanlar bu modeli tercih edebilir; part time iş ilanları bu tür pozisyonları bir arada gösterir.

Çağrı Üzerine Çalışma

Çağrı üzerine çalışma, işçinin yalnız işverenin ihtiyaç duyduğu zamanlarda çağrılıp çalıştığı, yazılı sözleşmeyle kurulan kısmi süreli bir esnek çalışma türüdür. Taraflar haftalık ya da aylık süreyi belirlemezse Kanun haftada yirmi saati esas alır.

İşveren, aksi kararlaştırılmadıkça çağrıyı çalışılacak zamandan en az dört gün önce yapmak zorundadır. Günlük süre sözleşmede yoksa her çağrıda en az dört saat üst üste çalıştırma yükümlülüğü vardır ve belirlenen sürede çağrılmasa bile işçi ücretine hak kazanır.

Uzaktan Çalışma ve Hibrit Düzen

Uzaktan çalışmada işçi, işverenin kurduğu iş düzeni içinde kalır ama işini evinden ya da internet ve telefon gibi araçlarla ofis dışından yürütür; bu ilişkinin yazılı kurulması şarttır. Sözleşmede işin tanımı, süresi ve yeri, ücret, işverenin sağladığı ekipman ve işverenin çalışanla iletişim kurma biçimi yer almalıdır.

Haftanın bir bölümünün ofiste, bir bölümünün evde geçtiği hibrit düzen ise Kanun'da ayrı bir adla geçmez ve uzaktan çalışma hükümleriyle sözleşmeye dayanır. Bu ayrıntıların tamamı İş Kanunu'nun 13., 14. ve 63. maddelerinde yer alır.

Denkleştirme ve Esnek Saatler

Denkleştirme, haftalık normal çalışma süresinin günlere eşit değil, farklı biçimde dağıtılmasıdır. Taraflar anlaşırsa günde on bir saati aşmamak koşuluyla bir hafta daha uzun, diğer hafta daha kısa çalışılabilir; iki aylık dönemde haftalık ortalama normal süreyi geçmemelidir.

Esnek saat ya da "esnek mesai" ise günlük başlama ve bitiş saatini belli bir aralıkta çalışana bırakan bir şirket uygulamasıdır. Bu esnek çalışma biçimi kanunda ayrıca tanımlanmaz; sınırları iş sözleşmesi ya da işyeri yönetmeliğiyle çizilir.

Esnek Çalışmanın Artıları ve Riskleri

Esnek çalışma, yol süresini kısaltabilir, bakım sorumluluğu olanların işi sürdürmesini kolaylaştırabilir ve işverene yoğun dönemlere göre plan yapma imkânı verir. Doğru kurulduğunda iki taraf için de kazançlıdır.

Risk, düzenin yazıya geçirilmemesinde başlar. Kısmi süreli çalışanın fiilen tam gün çalışması, uzaktan çalışanın akşam saatlerine taşan mesaisi ya da çağrı süresinin belirsiz bırakılması, ücret ve fazla çalışma uyuşmazlıklarına yol açabilir.

Esnek Çalışma Talebi Nasıl Yapılır?

Bulunduğunuz işte esnek çalışmaya geçmek istiyorsanız talebi işin gerekleriyle birlikte sunmak kabul şansını artırır. Şu sıra işinizi kolaylaştırır:

  1. İstediğiniz modeli netleştirin: kısmi süre mi, haftanın bazı günleri evden mi, farklı saatler mi?

  2. İşinizin hangi kısmının bu düzende aksamadan yürüyeceğini somut olarak yazın.

  3. Ulaşılabilir olacağınız saatleri ve iletişim yolunu önerin.

  4. Kısa bir deneme süresi teklif edin ve sonunda birlikte değerlendirme yapmayı isteyin.

  5. Kabul edilirse yeni düzeni sözleşmeye ek ya da yazılı bir protokolle kayda geçirin.

Örnek: Haftanın İki Günü Evden Çalışan Bir Muhasebe Elemanı

Bir muhasebe elemanı, ay ortasındaki sakin haftalarda kayıt ve mutabakat işlerini evden yapabileceğini, ay sonunda ise ofiste olması gerektiğini fark ediyor. Yöneticisine haftanın iki günü evden çalışmayı ve ay sonu kapanış haftasında tamamen ofiste bulunmayı öneriyor.

Şirket önerinin bir deneme süresinden sonra yazılı bir eke bağlanmasını kabul ediyor. Ekte evden çalışılan günler, kullanılacak bilgisayar ve şirketin hangi saatlerde mesaj atabileceği tek tek yazıyor; böylece esnek çalışma iki tarafın da beklentisini karşılayan bir düzene dönüşüyor.

Esnek Çalışan Pozisyonları Bulmak

İlanlarda çalışma şekli bilgisi, esnek çalışma arayanların ilk bakması gereken yerdir. Aynı unvan bir şirkette tam gün ofiste, başka bir şirkette evden yürütülebilir.

Evden ya da karma düzende yürütülen pozisyonlar için uzaktan çalışma iş ilanlarını ayrıca taramak, şehir sınırı olmadan seçenekleri görmenizi sağlar. Görüşmede çalışma saatlerinin ve ofise gelme beklentisinin yazılı sözleşmeye nasıl geçeceğini sormayı unutmayın.

Sıkça Sorulan Sorular

Tam süreli ve uzaktan çalışmada sigorta günü normal biçimde bildirilir. Kısmi süreli ya da çağrı üzerine çalışmada ise fiilen çalışılan süre bildirildiğinden ay içinde eksik gün oluşabilir. Emeklilik hesabı yapan çalışanların bu eksik günleri isteğe bağlı sigortayla tamamlama seçeneğini SGK'dan öğrenmesi faydalı olur.

Uzaktan çalışma sözleşmeyle kurulduysa bu düzenin değiştirilmesi, çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik sayılabilir. Böyle bir değişiklik işçiye yazılı bildirilir ve işçinin yazılı onayı olmadan onu bağlamaz. Sözleşmede ofise dönüşü düzenleyen bir hüküm varsa onun koşulları da ayrıca incelenmelidir.

Sözleşmede aksine bir hüküm yoksa kısmi süreli çalışan başka bir işverenle de sözleşme yapabilir. Rakip bir şirkette çalışmayı yasaklayan rekabet yasağı maddesi ya da gizlilik yükümlülüğü varsa bunlara uyulmalıdır. İki işin toplam saatinin dinlenme hakkını ortadan kaldırmamasına da dikkat edin.

Editör

Merhaba, ben Aynur Topal. Editör olarak içerik üretimi, metin düzenleme, imla ve dil bilgisi kontrolleri konusunda özenli ve titiz bir şekilde çalışma üretiyorum.

97
Yayınlanmış yazı

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?

Yorumlar

1000

En az 3 karakter. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.

Yorumlar yükleniyor...

Paylaş: