Dijital Sanayide Robot Doktorlar: Robot Bakım Teknisyenliği

Dijital sanayide "robot doktor" denince çoğunlukla fabrikalardaki endüstriyel robotların arızasını teşhis eden, bakımını yapan ve onları yeniden çalıştıran robot bakım teknisyeni kastedilir. Kavram bazen sağlıktaki robotik cerrahi sistemleri için de kullanılır; bu iki anlamı karıştırmamak gerekir.

Fabrikalarda kaynak, montaj, boyama, paketleme ve malzeme taşıma gibi işleri yapan robotlar bir üretim hattının parçasıdır. Hattaki bir robot durduğunda hattın tamamı durabilir. Robotu teşhis edip "iyileştiren" kişiye robot doktor denmesinin nedeni budur.

Robot bakım teknisyeni ne iş yapar?

İşin ilk ayağı önleyici bakımdır. Robot bakım teknisyeni robot kollarının eklemlerini, redüktörlerini, kablo demetlerini ve tutucularını belirli aralıklarla kontrol eder; yağlama, pil ve kayış değişimi gibi işleri planlı yapar. Robotun kayıtlarındaki hata mesajlarını ve çalışma verilerini inceleyerek bozulmak üzere olan parçayı önceden bulmaya çalışır.

İkinci ayak arıza müdahalesidir. Robot durduğunda teknisyen önce güvenli duruşu sağlar, sonra arızanın mekanik mi, elektrik mi, yazılım mı olduğunu ayırt eder. Bir sensör arızası, gevşeyen bir bağlantı ya da bozulan bir program aynı sonucu doğurabilir; işin zor yanı doğru teşhistir.

Üçüncü ayak programlamadır. Ürün ya da hat değiştiğinde robotun hareketlerinin yeniden öğretilmesi, konum noktalarının düzeltilmesi ve robotun hattaki diğer makinelerle haberleşmesi gerekir. Bu işler çoğunlukla robotun el kumanda ünitesiyle ve hattı yöneten PLC sistemleriyle yapılır. Programda yapılan küçük bir değişiklik bile çevrim süresini ve ürün kalitesini etkileyebilir; bu yüzden değişiklikten önce mevcut program yedeklenir ve yapılan her düzeltme kayda geçirilir.

Endüstriyel robotikte önemli kavramlar

Endüstriyel robot, üretim hattında belirli bir işi tekrar tekrar yapmak üzere programlanan otomatik makinedir. Önleyici bakım, arızayı oluşmadan önlemek için yapılan planlı bakımdır; sensör ve veri analiziyle arıza zamanını kestirmeye çalışan yaklaşıma ise kestirimci bakım denir.

İşbirlikçi robot (kobot), insanlarla aynı çalışma alanında, koruma kafesi olmadan çalışabilecek biçimde tasarlanmış robottur. Robotik cerrahi ise cerrahın, robot kolları aracılığıyla ameliyat yaptığı tıbbi sistemlerin genel adıdır. Bu sistemlerde kararı veren ve hareketi yöneten her zaman cerrahtır.

Robot bakım teknisyeni nasıl olunur?

Mesleğe en sık ön lisans düzeyinde endüstriyel otomasyon ya da elektrik-elektronik programlarından veya mekatronik bölümünden girilir. 3795 sayılı Kanun'a göre iki yıllık yüksek teknik öğretim mezunları tekniker unvanını alır; meslek lisesinin elektrik-elektronik ya da makine alanlarından mezun olanlar ise teknisyen unvanıyla başlar. Lisans düzeyinde mekatronik, kontrol ve otomasyon ya da elektrik-elektronik mühendisliği mezunları da robotik alanında çalışır.

Okulda öğrenilen temel, sahada robot üreticilerinin kendi sistemleriyle tamamlanır. Fabrikalar farklı markaların robotlarını kullanır; bu yüzden bir robot bakım teknisyeni çoğu zaman üretici ya da entegratör firmaların verdiği programlama ve bakım eğitimlerine katılır. PLC programlama, elektrik şeması okuma, pnömatik ve hidrolik bilgisi de bu işin vazgeçilmez parçalarıdır.

İlk iş çoğunlukla bir fabrikanın bakım ekibinde, bir otomasyon firmasında ya da robot satan ve kuran entegratör firmalarda bulunur. Yakın bir meslek olan endüstriyel otomasyon teknikeri de benzer bir eğitim yolundan geçer ve aynı hatlarda çalışır; bu mesleği endüstriyel otomasyon teknikeri rehberinde anlattık.

İş güvenliği bu mesleğin parçasıdır

Robotlar hızlı ve güçlü makinelerdir; bakım sırasında yanlışlıkla hareket etmeleri ciddi kazalara yol açabilir. Bu yüzden robot bakım teknisyeni bakımdan önce robotun enerjisini keser, kilitler ve etiketler, robot hücresine girerken güvenlik kapılarının ve acil durdurma düğmelerinin çalıştığından emin olur. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverene, çalışanlarına işe başlamadan önce ve iş ekipmanı değiştiğinde iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verme yükümlülüğü getirir; yeni bir robot hattı kurulduğunda eğitim de buna göre yenilenir.

Sağlık robotları: robot doktorun ikinci anlamı

Hastanelerde robotik cerrahi sistemleri ve görüntü analizine yardımcı yapay zekâ yazılımları kullanılır. Bu sistemlerin kurulumu, bakımı ve teknik desteği genellikle tıbbi cihaz firmalarının servis mühendisleri ve teknisyenleri tarafından yapılır. Bu alanda biyomedikal ve elektronik eğitimi öne çıkar.

İki alan birbirine benzer görünse de iş ortamı farklıdır. Fabrika robotlarında hız ve süreklilik, sağlık robotlarında ise hassasiyet ve hasta güvenliği ön plandadır. Robot bakım teknisyeni olarak başlayan biri zamanla programlama, otomasyon projeleri ya da bakım yöneticiliği gibi yönlere ilerleyebilir.