Çalışma Ortamını Verimli Hâle Getirmenin Yolları

Çalışma ortamı, işinizi yaptığınız masa ve odayla birlikte ışığı, sesi, havayı, kullandığınız ekipmanı ve günün nasıl bölündüğünü de kapsar. Çalışma ortamının çalışmaya uygun hâle getirilmesi için önce bedeninize uyan bir oturma düzeni kurmak, sonra gözü yoran ışığı ve yansımaları, dikkati bölen gürültüyü ve dağınıklığı azaltmak gerekir.
Bu düzenlemelerin bir kısmını kendiniz yapabilirsiniz; bir kısmı ise kanunla işverene verilmiş bir yükümlülüktür. Aşağıdaki adımlar hem ofiste hem evde uygulanabilir.
Masa, sandalye ve ekran: önce bedeninize uydurun
Bilgisayar başında çalışılan yerler için asgari şartlar, Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik'te sayılır ve bu liste kendi masanızı kontrol etmek için de iyi bir başlangıçtır. Yönetmeliğe göre ekran, çalışma pozisyonunuza uygun mesafede ve göz hizasında olmalı; parlaklığı ve kontrastı kolayca ayarlanabilmeli, üzerinde rahatsız edici yansıma ve parlama bulunmamalıdır.
Sandalyenin oturma yüksekliği ayarlanabilir olmalı, sırt dayanağı öne-arkaya ve yukarı-aşağı hareket etmeli, sırt desteği bele uymalıdır. İstendiğinde ayak desteği verilmesi de aynı listede yer alır. Klavye ekrandan ayrı ve hareketli olmalı, önünde ellerinizi ve kollarınızı rahat koyacağınız bir boşluk kalmalıdır.
Bu ayarları kendi çalışma ortamınızda denetlemenin pratik yolu basittir. Oturduğunuzda ayaklarınız yere ya da bir desteğe tam basmalı, ekrana bakmak için başınızı kaldırmanız ya da öne eğilmeniz gerekmemelidir. Dizüstü bilgisayarla uzun saatler çalışıyorsanız ayrı bir klavye ve ekran yükseltici, bu iki şartı aynı anda karşılamanın en kolay yoludur. Çok sayıda masa başı çalışanı olan işyerlerinde bu düzenlemeler bir ergonomi uzmanı desteğiyle de planlanabilir; bu uzmanlığın ayrıntısı ergonomi uzmanı pozisyonu sayfasındadır.
Işık, yansıma, ses ve hava
Yönetmelik, aydınlatmanın yapılan işin türüne ve çalışanın ihtiyacına göre ayarlanmasını, yapay ışık kaynaklarının ekranda parlama yaratmayacak yerlere konmasını ister. Ekrana gelen gün ışığını denetlemek için yatay ve dikey ayarlanabilir perdeler kullanılmasını da sayar. Masanızı pencereyle yan yana gelecek biçimde yerleştirmek, ışığın ne ekrana ne de doğrudan gözünüze vurması için çoğu zaman en kolay çözümdür.
Ses için ölçüt açıktır: kullanılan ekipmanın gürültüsü dikkatinizi dağıtmamalı ve karşılıklı konuşmayı engellememelidir. Cihazların ortamı rahatsız edecek ölçüde ısıtmaması ve nemin uygun düzeyde tutulması da aynı listededir. Açık ofiste çalışıyorsanız gürültü kaynağından uzak bir masa istemek ya da yoğun dikkat gerektiren işleri ofisin sakin saatlerine kaydırmak işe yarar.
Dağınıklığı azaltın, günü bölün
Fiziksel düzen kadar dijital düzen de çalışma ortamının bir parçasıdır. Masada yalnız o gün kullandığınız belgeleri tutmak, bildirimleri belirli saatlerde toplu kontrol etmek ve dosyaları tek bir klasör yapısında saklamak, işler arasında kaybolan zamanı azaltır.
Molalar da bu düzenin parçasıdır. Ekranlı araçlar yönetmeliği, işverenin uygun bir çalışma planı yaparak ekran başında çalışanların düzenli aralıklarla ara vermesini ya da dönüşümlü olarak başka işlere geçmesini sağlamasını ister.
Bu kısa aralar, 4857 sayılı İş Kanunu'ndaki ara dinlenmesinden ayrıdır. Kanuna göre dört saat ya da daha kısa süreli işlerde en az on beş dakika, dört saatten yedi buçuk saate kadar süren işlerde en az yarım saat, daha uzun işlerde en az bir saat ara dinlenmesi verilir. Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmaz.
Evden çalışırken çalışma ortamı
Evde en sık yapılan hata, mutfak masası ya da kanepe gibi uzun süreli çalışmaya göre tasarlanmamış yerleri kalıcı hâle getirmektir. Masa, sandalye, ekran ve ışık için sayılan ölçütler evde de geçerlidir. Mümkünse yalnız iş için kullandığınız bir köşe ayırın; mesai bittiğinde bilgisayarı kapatıp o alandan uzaklaşmak, işle ev arasındaki sınırı korumanıza yardım eder.
4857 sayılı Kanun'a göre uzaktan çalışma, işin evde ya da teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yapıldığı ve yazılı olarak kurulan bir iş ilişkisidir. Kanun bu durumda da işverene, işin niteliğine göre sizi iş sağlığı ve güvenliği önlemleri konusunda bilgilendirme, gerekli eğitimi verme, sağlık gözetimini sağlama ve verdiği ekipmanla ilgili güvenlik tedbirlerini alma yükümlülüğü yükler. Sözleşmede yer alması gerekenleri işçiye uzaktan çalışma hakkı rehberinde bulabilirsiniz.
İşverenin yükümlülükleri ve sizin haklarınız
Çalışma ortamının düzeni yalnız çalışanın iyi niyetine bırakılmış bir konu değildir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na göre işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür; risk değerlendirmesi yapar ya da yaptırır ve bu değerlendirmede işyerinin tertip ve düzenini de dikkate alır. Kanun, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetinin çalışana yansıtılamayacağını açıkça yazar.
Ekran başında çalışılan işyerlerinde işveren, risk değerlendirmesinde özellikle görme, fiziksel sorunlar ve zihinsel stresle ilgili riskleri dikkate almak zorundadır. İşe başlamadan önce ve çalışma koşulları önemli ölçüde değiştiğinde doğru oturuş, gözlerin korunması, ara dinlenmeleri ve egzersizler gibi konularda eğitim verilir. Göz muayenesi ekran başında çalışmaya başlamadan önce, işyeri hekiminin belirlediği aralıklarla ve görme zorluğu yaşandığında yapılır; sonuç gerektiriyorsa işe uygun araç ve gereç verilir.
Kanun çalışana da görev verir: eğitim ve talimatlara uymak, size verilen ekipmanı doğru kullanmak ve fark ettiğiniz bir tehlikeyi ya da koruma eksikliğini işverene veya çalışan temsilcisine hemen bildirmek. İşveren de seçilecek iş ekipmanı ile çalışma ortamının ve şartlarının sağlığa etkisi konusunda çalışanların görüşünü almak zorundadır. Sandalyeniz ayarlanmıyorsa ya da ekranınız pencereden gelen ışık yüzünden okunmuyorsa bunu yazılı olarak bildirmek hem hakkınız hem de yükümlülüğünüzdür.
Ortam düzeldi ama yorgunluk geçmiyorsa
Fiziksel düzen her sorunu çözmez. Yoğun iş yükü, belirsiz görev tanımları ya da ekip içindeki gerginlik de çalışma ortamını ağırlaştırır. Boyun, bel ya da göz ağrınız sürüyorsa işyeri hekimine başvurun; ekranlı araçlar yönetmeliği görme zorluğu yaşandığında göz muayenesi yapılmasını zaten öngörür.
Sıkça Sorulan Sorular
Resmî kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu — mevzuat.gov.tr
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — mevzuat.gov.tr

Editör
Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Uzmanlık Alanları
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...
İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılar


