İçeriğe geç

Kendi İsteğiyle Ayrılan Kıdem Tazminatı Alabilir mi?

İnceleyenisbul.net Editöryal Ekibi
Yayınlanma
Güncelleme
Okuma süresi4 dk

Bu içerik nasıl hazırlandı? Bu içerik, isbul.net editörü tarafından güncel mevzuata göre derlenmiştir.

Kendi Istegiyle Ayrilan Kidem Tazminati Alabilir mi?

Kendi isteğiyle işten ayrılan işçi, kural olarak kıdem tazminatı alamaz. Ancak bu kuralın kanunda sayılmış istisnaları vardır: işçi sözleşmeyi haklı bir nedenle feshederse, muvazzaf askerlik için ayrılırsa, emeklilik ya da emekliliğin yaş dışındaki şartlarını tamamlayarak ayrılırsa veya kadın işçi evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde işten ayrılırsa kıdem tazminatı hakkı doğar. Her durumda işyerinde en az bir yıl çalışmış olmak gerekir.

İstifa ile haklı nedenle fesih aynı şey değildir; işçinin elindeki sonucu belirleyen, ayrılma gerekçesi ve bunun nasıl belgelendiğidir. Aşağıdaki bölümler, İş Kanunu'nun saydığı haklı fesih hallerini, kanundaki diğer istisnaları ve gerekçenin fesih bildiriminde nasıl yazılacağını sırayla ele alır.

Kendi İsteğiyle İşten Ayrılan İşçinin Temel Durumu

Kendi isteğiyle işten ayrılan ve bunun için kanunda sayılan bir gerekçeye dayanmayan işçi kıdem tazminatı talep edemez. Daha iyi bir iş teklifi almak, şehir değiştirmek ya da işten soğumak, istifa için meşru nedenlerdir ama tazminat hakkı doğurmaz. Bu durumda işçinin alacakları son maaşı, kullanılmamış yıllık izin ücreti ve varsa ödenmemiş fazla çalışma ücretiyle sınırlıdır.

Gerekçesiz istifa eden işçi, ayrılmadan önce İş Kanunu'nun 17. maddesindeki bildirim sürelerine de uymalıdır. Bildirim süresine uymadan aniden işi bırakan işçiden, işveren ihbar tazminatı isteyebilir. İstifa dilekçesini vermeden önce söz konusu olabilecek tutarlara kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracından bakabilirsiniz.

Haklı Nedenle Fesih Hangi Durumlarda Mümkün?

İşçi, İş Kanunu'nun 24. maddesinde sayılan hallerden birinde sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden feshedebilir; kendi isteğiyle işten ayrılan işçinin tazminat alabilmesi için önemli bir kapı budur. Madde üç grup sayar: sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve zorlayıcı sebepler. Bu gruplardan birine giren olay belgelenebiliyorsa istifa, haklı fesih olarak değerlendirilir.

Ahlak ve iyi niyet kuralları başlığı altında sayılan hallerden bazıları şunlardır:

  • Ücret: Ücretin kanun ya da sözleşmeye uygun olarak hesaplanmaması veya ödenmemesi.

  • Çalışma şartları: Sözleşmede kararlaştırılan çalışma koşullarının işverence uygulanmaması.

  • Kötü davranış: İşverenin işçiye hakaret etmesi, sataşması ya da işyerinde cinsel tacize uğrayan işçinin şikâyetine rağmen önlem alınmaması.

  • Yanıltma: İş sözleşmesi yapılırken işçinin temel şartlar konusunda yanıltılması.

Sağlık ve Zorlayıcı Sebeplerle Ayrılmak

İşin yapılması işçinin sağlığı ya da yaşayışı için tehlikeli hâle gelirse, kendi isteğiyle işten ayrılan işçi bu sebebe dayanarak da haklı fesih yapabilir. İşveren, işverenin aile üyelerinden biri ya da birlikte çalışılan başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işiyle bağdaşmayan bir hastalığa yakalanırsa da aynı hak doğar. Bu durumlarda sağlık kurulu raporu ya da hekim raporu en güçlü belgedir.

Zorlayıcı sebep ise işçinin çalıştığı işyerinde işin bir haftadan uzun süre durmasını gerektiren olaydır; sel, yangın ya da deprem gibi işyerini kullanılamaz hâle getiren durumlar buna örnek gösterilebilir. İş bir haftayı aşan süre durduğunda işçi bildirim süresi beklemeden sözleşmeyi feshedebilir ve bir yıllık çalışma şartını sağlıyorsa tazminat isteyebilir.

Askerlik, Emeklilik ve Evlilik İstisnaları

Kendi isteğiyle işten ayrılan işçiye haklı fesih dışında da tazminat hakkı tanıyan ayrılışları 1475 sayılı İş Kanunu'nun hâlâ uygulanan 14. maddesi tek tek sayar. Bunlardan ilki muvazzaf askerliktir: askerlik görevi için işten ayrılan işçi, bir yıllık çalışma şartını sağlıyorsa ödemeye hak kazanır. İkincisi, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlanması veya toptan ödeme için yapılan ayrılıştır.

Yaşını henüz doldurmamış ama sigortalılık süresi ile prim gününü tamamlamış işçi de bu kapsama girer; ayrılırken SGK'dan aldığı yazıyı işverene sunar. Kadın işçi için ise evlilik tarihinden başlayarak bir yıl içinde kendi arzusuyla yapılan ayrılış, kıdem hakkını korur.

Örnek: Maaşı Geciken İşçi ile Teklif Alan İşçi

Kendi isteğiyle işten ayrılan iki işçiyi düşünelim. Birinci işçinin maaşı birkaç aydır gecikmeli ve eksik ödeniyor; banka kayıtları ve bordrolarla bunu gösterebiliyor ve fesih bildiriminde gerekçe olarak bu durumu yazıyor. Bu işçi haklı nedenle feshettiği için kıdem tazminatı talep edebilir ve bildirim süresi beklemek zorunda değildir.

İkinci işçi başka bir şirketten daha yüksek ücretli bir teklif almış ve dilekçesine "kişisel nedenlerle ayrılıyorum" yazmıştır. Bu işçinin kıdem tazminatı hakkı yoktur ve bildirim süresine uyması gerekir. İki işçinin de ayrılık kararı kendi isteğiyle olsa da sonucu değiştiren, gerekçenin niteliği ve belgelenmesidir.

Fesih Bildirimi Nasıl Yazılır?

Haklı nedenle ayrılacak işçinin bildirimi yazılı olmalı ve gerekçeyi açıkça içermelidir. "Kişisel nedenler" ya da "kendi isteğimle" gibi ifadeler, sonradan haklı nedene dayanmayı zorlaştırabilir. Bildirimde hangi ödemenin yapılmadığını ya da hangi koşulun uygulanmadığını tarih vererek yazmak sağlam bir başlangıçtır.

Bildirimin noter aracılığıyla ya da imza karşılığı elden teslim edilmesi, ulaştığını kanıtlamayı kolaylaştırır. İş Kanunu'nun 26. maddesi, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışa dayanan fesih hakkının öğrenmeden itibaren kısa bir süre içinde kullanılmasını şart koşar. Bu nedenle olaydan aylar sonra yapılan bir fesih, gecikme gerekçesiyle tartışmaya açık hâle gelebilir.

İşsizlik Ödeneği ile İlişkisi

İşsizlik ödeneği, işini kendi isteği ve kusuru olmadan kaybeden kişiye bağlandığı için gerekçe göstermeden istifa eden işçi bu ödenekten yararlanamaz. Haklı nedenle fesih ise bu açıdan farklıdır; İşsizlik Sigortası Kanunu, işçinin haklı nedenle feshini ödenek hakkı doğuran haller arasında sayar. Prim şartlarını sağlayan işçi bu durumda İŞKUR'a başvurabilir.

Yeni bir işe geçmeden önceki dönemi planlamak, hem tazminat hem ödenek sürecini sakin yürütmeyi sağlar. Hak arama süreci devam ederken güncel iş ilanlarını takip etmek, gelir boşluğunu kısaltmanın bir yoludur. Yeni işe başlamak, önceki işverenden olan alacak talebinizi ortadan kaldırmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Hayır, ihbar tazminatı sözleşmeyi bildirim süresine uymadan feshedilen tarafa ödenir. İstifa eden işçi bu tazminatı alamaz; aksine süreye uymadan ayrılırsa işverene ödemek zorunda kalabilir. Haklı nedenle derhal fesihte ise işçi süre beklemek zorunda değildir ve işverene bu nedenle bir borcu doğmaz.

Sistematik psikolojik taciz, işçinin kişilik haklarını ihlal eden bir davranış olarak haklı fesih nedeni sayılabilir. Yıldırmanın ispatı zor olduğu için e-postalar, mesajlar, tanık beyanları ve varsa sağlık raporları önem taşır. İşyerindeki yetkililere ya da Bakanlığa yapılan yazılı şikâyetlerin kayıtları da dosyayı destekler.

Deneme süresi devam ederken işçi ya da işveren, ihbar beklemeksizin ve tazminat ödemeksizin iş ilişkisini bitirebilir. Kıdem tazminatı için ayrıca işyerinde tam bir yılı doldurma şartı bulunduğundan, deneme süresinde ayrılan işçinin kıdem hakkı doğmaz. Ancak çalıştığı günlerin ücreti ve varsa fazla çalışma alacağı ödenmelidir.

Resmî kaynaklar

Kıdemli İçerik Yazarı

Dilşat Zengin, iş dünyasının hızla değişen gündemini derinlemesine araştırmalar ve net analizlerle içeriğe dönüştürmektedir. 10 yılı aşan yazarlık deneyimiyle meslek tanıtımlarından stratejik iş arama süreçlerine kadar geniş bir alanda okuyucunun kariyer yolculuğuna yön veren metinler üretir. Dijital yayıncılığın gereksinimlerine hakim bir yazar olarak; dili doğru kullanan, abartıdan uzak ve bilgi odaklı içerik çözümleri sunmaktadır.

12+
Yıl deneyim
97
Yayınlanmış yazı

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?

Yorumlar

1000

En az 3 karakter. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.

Yorumlar yükleniyor...

Paylaş: