İşgücü Devir Hızı: Hesaplama ve Düşürme Yolları

İşgücü devir hızı, bir işyerinde belirli bir dönemde işten ayrılan çalışan sayısının o dönemdeki ortalama çalışan sayısına oranıdır ve yüzde olarak ifade edilir. Bu oran, şirketin çalışanlarını ne ölçüde elde tutabildiğini gösteren temel insan kaynakları göstergelerinden biridir.
Yüksek bir işgücü devir hızı, yalnız sık eleman aramak anlamına gelmez; sürekli yeni kişi yetiştirmek, ekibin bilgi birikimini kaybetmek ve kalan çalışanların iş yükünü artırmak demektir. İşverenin elindeki en güçlü araçlardan biri ise çalışanın işyerinde gelişebileceğini görmesidir.
İşgücü Devir Hızı Nasıl Hesaplanır?
Hesaplama için dönem içinde ayrılan çalışan sayısı, dönemin ortalama çalışan sayısına bölünür ve sonuç yüzle çarpılır. Ortalama çalışan sayısı, dönem başındaki ve sonundaki çalışan sayılarının ortalaması alınarak bulunur.
Örneğin yıl başında 76, yıl sonunda 84 çalışanı olan bir işletmenin ortalama çalışan sayısı 80'dir. Bu işletmeden yıl içinde 12 kişi ayrıldıysa devir hızı 12 bölü 80, yani yüzde 15 olur. Aynı hesabı aylık ya da üç aylık yapmak, ayrılmaların belirli dönemlerde yoğunlaşıp yoğunlaşmadığını görmenizi sağlar.
Çalışan Ayrılmasının İşverene Maliyeti
Bir çalışanın ayrılması, görünen ve görünmeyen iki tür maliyet doğurur. Görünen maliyetler; ilan, mülakatlara ayrılan yönetici zamanı, işe giriş işlemleri ve oryantasyon eğitimidir.
Görünmeyen maliyet çoğu zaman daha büyüktür: yeni çalışanın tam verimle çalışmaya başlayana kadar geçen süre, ayrılan kişiyle birlikte giden müşteri ilişkileri ve ekipte kalanların üstlendiği ek iş. Her ayrılmada yeniden ücretsiz iş ilanı ver sayfasına dönüp ilan açmak, insan kaynakları biriminin zamanını yeni yetenek bulmak yerine boşluk doldurmaya harcamasına yol açar.
Gönüllü ve Gönülsüz Ayrılmayı Ayırmak
Tek bir oran, ayrılmanın nedenini göstermez. Çalışanın kendi isteğiyle ayrılması gönüllü, işverenin iş sözleşmesini sona erdirmesi ise gönülsüz ayrılma olarak ayrı izlenmelidir.
Gönüllü ayrılmalar, çalışanın işyerinden memnuniyetiyle doğrudan ilgilidir ve yönetimin müdahale edebileceği alandır. Emeklilik ya da sözleşme süresinin dolması gibi kaçınılmaz ayrılmaları ayrı tutmak, oranın gereksiz yere alarm vermesini önler.
Hesaplarken Dikkat Edilecekler
İşgücü devir hızı, hesaba kimin dahil edildiğine göre farklı sonuç verir; bu yüzden kuralı bir kez belirleyip her dönem aynı biçimde uygulamak gerekir. Stajyerleri, mevsimlik çalışanları ve kısa süreli proje çalışanlarını ana hesaptan ayrı tutmak, kalıcı kadrodaki hareketi daha net gösterir.
Şirket içinde başka bir birime ya da şubeye geçen çalışanı ayrılmış saymamak da önemlidir; bu bir kayıp değil iç hareketliliktir. Birim bazında hesap yaparken ise bu geçişleri ayrı not etmek, hangi ekipten hangi ekibe çalışan aktığını görmenizi sağlar.
Çalışanlar Neden Ayrılır?
Ayrılma kararının arkasında ücretin yanı sıra yönetici ilişkisi, gelişme imkânının olmaması ve iş yükü dengesizliği bulunur. Çalışan aynı görevi yıllarca yaptığını ve önünde bir basamak olmadığını gördüğünde, ücret yeterli olsa bile başka bir işyerine yönelebilir.
Bu nedenleri tahmin etmek yerine ölçmek gerekir. Ayrılan çalışanlarla yapılan çıkış mülakatı görüşmeleri, kalan çalışanlarla yapılan düzenli anketler ve bire bir görüşmeler, işgücü devir hızının arkasındaki gerçek sebebi ortaya çıkarır.
Çalışan Gelişimi Devir Hızını Nasıl Düşürür?
Gelişim imkânı sunan işyeri, çalışana "burada ilerleyebilirim" mesajı verir ve dışarı bakma ihtiyacını azaltabilir. Eğitim programları, iş başında öğrenme, deneyimli bir çalışanın yeni kişiye eşlik ettiği mentorluk düzeni bu imkânın temel parçalarıdır.
Gelişimin görünür olması da önemlidir. Açılan bir üst pozisyonu önce şirket içinde duyurmak, kimlerin hangi eğitimden sonra yeni bir görev üstlendiğini paylaşmak ve yıllık görüşmelerde bir gelişim planı yazmak, çalışanın emeğinin karşılık bulduğunu gösterir.
İşgücü Devir Hızını Düşürmek İçin Adım Adım Plan
Plan, ölçmeyle başlar ve küçük, takip edilebilir adımlarla ilerler:
Son bir yılın ayrılmalarını birim, görev ve kıdeme göre listeleyin.
Gönüllü ayrılmaları ayrı hesaplayıp hangi birimde yoğunlaştığını belirleyin.
Ayrılan çalışanlarla çıkış görüşmesi yapın ve tekrar eden nedenleri not edin.
Ayrılmaların yoğunlaştığı birim için bir eğitim ve yükselme yolu tanımlayın.
Yöneticilere geri bildirim ve bire bir görüşme eğitimi verin.
Altı ay sonra oranı yeniden hesaplayıp değişimi karşılaştırın.
Örnek: Bir Lojistik Firmasında Depo Ekibi
Kırk kişilik bir depo ekibinde gönüllü ayrılmaların hep ilk altı ayda yaşandığı fark ediliyor. Çıkış görüşmeleri, yeni gelen çalışanların ilk haftalarda yalnız bırakıldığını ve vardiya planlarının son anda değiştirildiğini gösteriyor.
Firma, yeni başlayan her çalışana deneyimli bir ekip arkadaşı eşleştiriyor ve vardiya planını iki hafta önceden ilan etmeye başlıyor. Ayrıca forklift belgesi almak isteyen çalışanların eğitim masrafını karşılıyor. Bir sonraki dönem hesaplanan işgücü devir hızı, erken ayrılmaların azaldığını gösteriyor.
Her Ayrılma Kötü müdür?
Sıfır devir hızı ne mümkün ne de istenen bir durumdur. Performansı düşük bir çalışanın ayrılması ya da başka bir şehre taşınan çalışanın yerine yeni bir bakış açısı getiren birinin gelmesi ekibe fayda sağlayabilir.
Asıl dikkat edilmesi gereken, işverenin elde tutmak istediği çalışanların ayrılma oranıdır. Yüksek performanslı çalışanların ayrılma hızı genel orandan yüksekse, sorun ücret ya da gelişim politikasında aranmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular

Editör
Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Uzmanlık Alanları
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...


