İşletmelerin Hukukla İlişkisi: Şirket Türleri ve Kuruluş

İşletmeler kuruluşundan kapanışına kadar ticaret, vergi, iş ve sosyal güvenlik hukukunun kurallarına tabidir. Bir işletmenin hangi yükümlülüklerle karşılaşacağını büyük ölçüde seçtiği hukuki yapı belirler; bu yüzden şirket türleri, iş kurmadan önce bilinmesi gereken ilk konudur.
Türk Ticaret Kanunu ticaret şirketlerini kollektif, komandit, anonim ve limited şirket ile kooperatif olarak sayar. Bunların yanında tek kişinin kendi adına kurduğu şahıs işletmesi de yaygın bir seçenektir. Aşağıda bu yapıları, kuruluş adımlarını ve işletmenin çalışanlarına karşı yükümlülüklerini bulacaksınız.
Şahıs İşletmesi
Şahıs işletmesi, bir kişinin kendi adına ve hesabına kurduğu işletmedir. Kuruluşu ve yönetimi diğer yapılara göre daha basittir; işletmenin sahibi kararları tek başına verir.
Şahıs işletmesinin en önemli özelliği, işletme sahibinin işletmenin borçlarından kişisel malvarlığıyla sınırsız sorumlu olmasıdır. Küçük ölçekli ticaret, esnaflık ve serbest meslek faaliyetlerinde sık tercih edilir. Şahıs işletmesinin sahibi kazancı üzerinden gelir vergisi öder; şirketler ise kurumlar vergisine tabidir. Kazancın hangi dilimden vergilendirileceğini gelir vergisi hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Limited Şirket
Limited şirket, bir ya da daha fazla ortak tarafından kurulabilen ve ortakların sorumluluğunun kural olarak taahhüt ettikleri sermaye ile sınırlı olduğu şirket türüdür. Türk Ticaret Kanunu, limited şirketin tek ortakla da kurulabileceğini düzenler.
Küçük ve orta ölçekli işletmelerin önemli bir kısmı limited şirket olarak kurulur. Ortaklar arasındaki pay devri, ana sözleşme ve kanundaki şartlara bağlıdır.
Anonim Şirket
Anonim şirket, sermayesi paylara bölünmüş ve borçlarından yalnızca kendi malvarlığıyla sorumlu olan şirket türüdür. Pay sahipleri şirkete karşı yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payı oranında sorumludur ve anonim şirket de tek pay sahibiyle kurulabilir.
Büyük ölçekli işletmeler, halka açılmayı ya da çok sayıda ortakla çalışmayı planlayan şirketler genellikle anonim şirket yapısını tercih eder. Yönetim kurulu ve genel kurul, anonim şirketin temel organlarıdır.
Kollektif, Komandit ve Kooperatif
Kollektif şirkette ortakların tamamı şirket borçlarından sınırsız sorumludur. Komandit şirkette ise ortaklardan bir kısmı sınırsız, bir kısmı sınırlı sorumlu olur. Bu iki tür, günümüzde limited ve anonim şirkete göre daha az tercih edilmektedir.
Kooperatif ise ortaklarının ekonomik çıkarlarını karşılıklı yardımlaşma yoluyla korumak amacıyla kurulur. Konut, tarım ve tüketim kooperatifleri bu yapının yaygın örnekleridir.
Hangi Şirket Türü Seçilmeli?
Şirket türleri arasında seçim yaparken üç soru belirleyicidir: kaç ortakla çalışacaksınız, işletmenin borçlarından kişisel olarak ne ölçüde sorumlu olmayı kabul ediyorsunuz ve işletmenin ileride ne kadar büyümesini bekliyorsunuz?
Tek başına ve küçük ölçekte başlayacaksanız şahıs işletmesi kolay bir başlangıçtır. Sorumluluğu sınırlamak ve ortak almak istiyorsanız limited şirket, büyük sermaye ve çok sayıda ortakla çalışmayı planlıyorsanız anonim şirket daha uygun olabilir. Şirket türleri arasında sonradan geçiş yapmak mümkündür, ama bu da ayrı bir hukuki süreç gerektirir.
Kuruluş Adımları
Şirket kuruluşu ticaret sicili müdürlüğüne yapılan tescil ile tamamlanır. Ana sözleşmenin hazırlanması, sermayenin taahhüdü ve gerekli belgelerin sunulması bu sürecin temel adımlarıdır; işlemler Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden başlatılır.
Şirket tescilinin ardından vergi dairesine kayıt yapılır ve işletme vergi mükellefi olur. İşçi çalıştıracak işletmeler ayrıca Sosyal Güvenlik Kurumuna işyeri bildiriminde bulunur. Hangi şirket türlerinin size uygun olduğuna karar verirken bir mali müşavirden destek almak, vergi ve muhasebe yükümlülüklerini baştan doğru kurmanızı sağlar.
İşletmenin Çalışanlara Karşı Yükümlülükleri
İşçi çalıştıran her işletme, İş Kanunu ve sosyal güvenlik mevzuatına uymakla yükümlüdür. Çalışanların sigorta girişinin işe başlamadan önce yapılması, ücretlerin zamanında ödenmesi ve iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınması bu yükümlülüklerin başında gelir.
İşletmenin vergi yükümlülükleri de çalışanlarla bağlantılıdır: işveren, çalışanın ücretinden gelir vergisi ve damga vergisi keserek vergi dairesine öder ve bunu muhtasar beyannameyle bildirir.
Eleman Bulmak
Yeni kurulan bir işletmenin ilk ihtiyaçlarından biri doğru personeldir. İş tanımını netleştirmek, ücret ve çalışma koşullarını belirlemek ve adayları sistemli bir şekilde değerlendirmek, ilk işe alımların doğru yapılmasını sağlar.
Açık pozisyonlarınızı duyurmak için isbul.net'teki hemen iş ilanı verin sayfasından ilanınızı birkaç dakikada yayımlayabilirsiniz. İlanda işin tanımını, çalışma saatlerini ve aranan nitelikleri açıkça yazmak, uygun adaylara ulaşmanızı kolaylaştırır ve gereksiz başvuruları azaltır.
Sıkça Sorulan Sorular

Editör
Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Uzmanlık Alanları
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...


