Haftalık Çalışma Süresi Ne Kadar? Nasıl Hesaplanır?

Bir işçinin işyerinde geçirdiği süreye çalışma süresi denir. Tam zamanlı iş ilanlarına bakarken bazı ilanlarda "haftada 45 saat" yazdığını görmüşsündür; bu aslında yasal üst sınır. Ara dinlenmeler bu süreye dahil değil.

Peki günlük çalışma saati nasıl hesaplanır, haftalık 45 saatin altında çalışırsan ücretinde kesinti olur mu? Yarı zamanlı iş ilanlarında da sıkça karşılaşılan bu soruların yanıtı 4857 Sayılı İş Kanunu'nda oldukça açıktır. Günlük ve haftalık çalışma saatini düzenleyen temel kuralları örnekleriyle birlikte aşağıda bulabilirsin.

Haftalık Çalışma Süresi Ne Kadardır?

4857 Sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesine göre haftalık çalışma süresi en fazla 45 saattir. Bu süre aslında tavan yani işveren ve işçi arasında yapılan iş sözleşmesinde çalışma süresi daha düşük belirlenebilir ama aksi yapılamaz. Bir diğer ifadeyle "45 saat çalışmak zorundasın." diye bir kural yok; bu sınırın altında kalmak tamamen serbest ama 46 saat çalışma bile olsa bu yasal üst sınırı aşmak demek işte bu mümkün değil.

Günlük Çalışma Saati Ne Kadardır?

Aksi kararlaştırılmamışsa haftalık süre çalışılan günlere eşit olarak bölünür. Birkaç örnek üzerinden düşünelim.

• Haftada 6 gün, 45 saat: Günlük çalışma süresi 7,5 saattir.

• Haftada 5 gün, 45 saat: Günlük çalışma süresi 9 saattir.

• Haftada 6 gün, 42 saat: Günlük çalışma süresi 7 saattir.

Bir günde daha az çalışılan işyerlerinde hesap biraz farklı işler. O günün saati haftalık toplamdan düşülür, kalan süre diğer günlere bölünür. Cumartesi 5 saat çalışılan ve pazar tatil olan bir yerde (45-5)/5 = 8 saat şeklinde hesap yapılır. Yani pazartesiden cumaya her gün 8 saat, cumartesi 5 saat çalışılır.

Çalışma Saati Her Gün Aynı Olmak Zorunda mı?

Böyle bir zorunluluk yasada bulunmamaktadır. Haftalık toplam 45 saati aşmamak şartıyla ve taraflar arasında anlaştığı müddetçe günlük çalışma saatleri farklı günlere bölünebilir. Örneğin pazartesi 11, salı 10, çarşamba 5, perşembe 8, cuma 7, cumartesi 4, pazar tatil şeklinde de olabilir. Tek şart toplamın 45'i geçmemesi. Bazı işverenler bunu dönüşümlü olarak uygular; bir hafta fazla, bir hafta eksik gibi. Ama bu da yine tarafların anlaşmasına bağlı tek taraflı dayatılamaz.

Çalışma Süresi 45 Saatin Altında Olması Gereken İşçiler Kimlerdir?

Bazı çalışan grupları için kanun daha düşük sınırlar koymuş. Bu sınırlar işverenin tercihine değil doğrudan yasaya dayanıyor; yani sözleşmeyle değiştirilemez. Çalışma süresi 45 saatin altında olması gereken işçiler:

• Yeraltı maden işçileri haftada en fazla 37,5 saat çalışabilir.

• Temel eğitimini tamamlamış, okula gitmeyen çocuklar haftada 35 saatten fazla çalışamaz; 15 yaşını tamamlamış çocuklar için bu sınır 40 saate çıkabilir.

• Okula devam eden çocuklar eğitim döneminde haftada en fazla 10 saat çalışabilir; okulun kapalı olduğu dönemde genel sınırlar geçerlidir.

• Deniz İş Kanunu'na tabi gemi adamları için haftalık çalışma süresi 48 saattir.

Günlük Çalışma Süresinin Sınırı Var mı?

Genel kural olarak günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz. Ama bazı gruplar için bu sınır çok daha düşük tutulmuş. Aşağıdaki istisnalar oldukça sık karşılaşılan durumlar olduğu için bunları bilmek işe yarar.

• Yeraltı maden işçileri günde 7,5 saati aşamaz.

• Profesyonel ve ağır vasıta sürücüleri günde en fazla 9 saat çalışabilir.

• Gece vardiyasında çalışanlar için günlük üst sınır 7,5 saattir. Turizm, özel güvenlik ve sağlık sektöründe bu süre işçinin yazılı onayıyla aşılabilir.

• Gebe, yeni doğum yapmış ve emziren kadın işçiler günde 7,5 saatten fazla çalışamaz.

• Okula gitmeyen çocuklar günde 7 saatten, 15 yaşını tamamlamış çocuklar ise 8 saatten fazla çalışamaz.

• Okula devam eden çocuklar eğitim döneminde günde en fazla 2 saat çalışabilir.

Haftalık 45 Saatin Altında Çalışırsan Ücretin Değişir mi?

Haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlense bile işçiye asgari ücretin altında ödeme yapılamaz. Fakat bu durum 30 saatin altı için geçerli değil. Haftada 30 saat veya daha az çalışılan bir işyerinde bu, artık kısmi süreli çalışma sayılır. Yani haftada 35 saat çalışan biri kısmi süreli değil tam ücret alırken haftada 25 saat çalışan biri ise part-time kapsamına girer, ücret buna göre hesaplanır. Aslında buradaki ayrım çok net ama pratikte çok kişi bunu bilmediğin için hak kaybına uğruyor. Bu konuda daha detaylı bilgi istersen part time çalışma rehberine göz atabilrsin.

Sigorta primleri de aynı mantıkla işler. Haftada 31 ile 45 saat arası çalışanların prim gün sayısı ve prime esas kazanç SGK'ya tam bildirilir. Haftada 30 saat ve altı çalışanların ise primleri kısmi süreli esasına göre bildirilir. Bu yasal bir düzenleme; başlangıçta primler eksik yatırılmış gibi görünse de sistemin kısmi çalışmaya göre ayarlanmış hali bu.

Haftalık Çalışma Süresi Hakkında Genel Değerlendirme

Haftalık çalışma süresi en fazla 45 saat, günlük sınır ise genel olarak 11 saat. Bu süreler aksi kararlaştırılmadıkça günlere eşit bölünür. 45 saatin altında çalışmak ücrete otomatik yansımaz; asıl ayrım 30 saatin altına düşünce başlar. Maden işçileri, çocuklar, gebe ve emziren kadınlar ile gece vardiyasındakiler için ek sınırlar var. Bu sınırları bilmek seni hem hak kayıplarından korur hem de iş tekliflerini değerlendirirken daha net karar almana yardımcı olur. Güncel iş fırsatlarını incelemek için isbul.net'i ziyaret edebilirsin.