İçeriğe geç

İşçi ve İşveren Açısından Şirket Nedir? İki Taraflı Bakış

İnceleyenisbul.net Editöryal Ekibi
Yayınlanma
Güncelleme
Okuma süresi4 dk
Isci ve Isveren Acisindan Sirket Nedir? Iki Tarafli Bakis

İşçi ve işveren açısından şirket, aynı yapının iki farklı yüzünü anlatır. İşveren için şirket; sermaye koyduğu, risk aldığı ve kâr hedeflediği bir ticari örgütlenmedir. İşçi için ise emeğini sunduğu, ücretini aldığı ve sosyal güvencesinin dayandığı bir işyeridir.

İşçi ve işveren tarafının bakışı farklı olsa da çıkarları birbirine bağlıdır: şirket ayakta kaldıkça işçi işini, işveren de kazancını korur. Bu ilişkinin kurallarını anlamak, hem iş ilanlarına başvuran adayların hem de personel çalıştıran şirket sahiplerinin haklarını ve sorumluluklarını doğru bilmesini sağlar. Aşağıdaki bölümler, şirketin hukuki yapısından başlayarak bu ilişkiyi adım adım ele alır.

Şirket ve Tüzel Kişilik

Şirket, iki ya da daha fazla kişinin belirli bir ekonomik amaç için sermaye ve emeklerini birleştirdiği örgütlenmedir. Ticaret şirketleri tüzel kişiliğe sahiptir; yani ortaklarından ayrı bir hukuki varlık olarak mal edinebilir, sözleşme yapabilir ve dava açabilir. Bir işçi bir anonim şirkette çalıştığında, iş sözleşmesinin tarafı ortaklar değil, şirketin kendisidir.

Tüzel kişilik, işçi ve işveren ilişkisinde muhatabın kim olduğunu netleştirir. Ücret, sigorta bildirimi ve iş sözleşmesinden doğan diğer yükümlülükler şirketin tüzel kişiliğine aittir. Şirketin yöneticileri değişse bile işçinin sözleşmesi ve hakları bu değişiklikten etkilenmez.

Şirket Türleri ve Çalışana Etkisi

Türk Ticaret Kanunu'na göre ticaret şirketleri kollektif, komandit, anonim, limited ve kooperatif şirketlerden ibarettir. İlanlardaki şirket unvanlarında görülen "A.Ş." ve "Ltd. Şti." kısaltmaları anonim ve limited şirketleri gösterir. Kollektif ve komandit şirketlerde bazı ortaklar şirket borçlarından kişisel olarak da sorumludur.

Şirket türü, işçinin günlük çalışma hayatını doğrudan değiştirmez; işçi ve işveren arasındaki hak ve borçlar her türde aynı kanuna tabidir. Ancak şirketin büyüklüğü ve yönetim yapısı, terfi imkânlarını, eğitim olanaklarını ve karar süreçlerinin hızını etkiler. Büyük bir anonim şirket ile aile işletmesi olarak kurulmuş bir limited şirket, aynı pozisyon için çok farklı bir çalışma deneyimi sunabilir.

İş Kanunu'na Göre İşçi ve İşveren

İş Kanunu'nun ikinci maddesi, işçi ve işveren kavramlarını tanımlar. Bir iş sözleşmesine dayanarak herhangi bir işte çalışan gerçek kişi işçi, işçi çalıştıran gerçek ya da tüzel kişi ya da tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlar işverendir. Şirket, tüzel kişi olarak işveren sıfatını taşır.

Aynı madde, işveren adına hareket eden ve işin ya da işyerinin yönetiminde görev alanları işveren vekili olarak tanımlar. Genel müdür, fabrika müdürü ya da insan kaynakları yöneticisi bu sıfatı taşıyabilir. İşveren vekili, aynı zamanda bir işçidir ve kendi iş sözleşmesinden doğan haklara sahiptir.

İşveren Açısından Şirket

İşveren açısından şirket, sermayeyi korumanın ve işi büyütmenin aracıdır. Tüzel kişilik sayesinde işveren, şirketin borçlarından kural olarak yalnızca koyduğu sermaye ölçüsünde sorumlu olur. Bu yapı, risk almayı ve yatırım yapmayı kolaylaştırır.

İşveren açısından şirketin bir de sorumluluk tarafı vardır. Çalışanları sigortalamak, ücretleri zamanında ödemek, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak ve çalışma sürelerine uymak işverenin temel yükümlülükleridir. Bu yükümlülükleri yerine getiren şirket, nitelikli çalışanları bulmakta ve elde tutmakta daha başarılı olur.

İşçi Açısından Şirket

İşçi açısından şirket, geçimini sağladığı, mesleğini geliştirdiği ve sosyal güvencesini kurduğu yerdir. Çalışan için şirketin adı, özgeçmişinde yer alan bir referanstır ve sonraki iş başvurularını da etkiler. Bu yüzden bir işe başlamadan önce şirketin yapısını ve itibarını tanımak önemlidir.

İşçinin şirketten beklentileri ücretle sınırlı değildir. Adil davranış, açık iletişim, gelişim fırsatı ve güvenli bir çalışma ortamı, çalışanın şirkete bağlılığını belirleyen unsurlardır. Bu beklentiler karşılandığında işçi, şirketin başarısını kendi başarısı olarak görür.

Asıl İşveren ve Alt İşveren

Asıl işveren ve alt işveren ilişkisi, bir şirketin işinin bir bölümünü başka bir şirkete gördürmesiyle ortaya çıkar. Temizlik, güvenlik ya da yemek hizmetlerinde görülebilen bu yapıda, işçi alt işverenin çalışanıdır ama asıl işverenin işyerinde çalışır. İş Kanunu, bu ilişkiyi de ikinci maddesinde düzenler.

Kanuna göre asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeriyle ilgili olarak kanundan, iş sözleşmesinden ya da toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur. Bu kural, işçinin ücret ve diğer haklarının güvence altına alınmasını sağlar. Alt işveren yanında çalışan bir işçi, sorun yaşadığında her iki şirketi de muhatap alabilir.

Kurumsal Yapı ve İletişim

Kurumsal yapı, şirket büyüdükçe işçi ve işveren arasındaki ilişkiyi kurallara bağlar. Görev tanımları, yetki dağılımı ve iç yönetmelikler, kimin hangi kararı vereceğini belirler. Bu düzen hakkında daha fazla bilgi için kurumsal bir şirketin işleyişi konusuna göz atabilirsiniz.

Kurumsal yapıda iletişim kanallarının açık olması, işçi ve işveren arasındaki sorunların büyümeden çözülmesini sağlar. Çalışanların önerilerini ve şikâyetlerini iletebileceği bir yolun bulunması, işverenin de sahadaki durumu doğru görmesine yardım eder. İki yönlü iletişim, güvenin temelidir.

Şirket El Değiştirdiğinde Haklar

Şirket el değiştirdiğinde işçilerin hakları, İş Kanunu'nun işyeri devrine ilişkin altıncı maddesiyle korunur. İşyeri ya da bir bölümü hukuki bir işleme dayanarak başka birine devredildiğinde, devir tarihinde mevcut olan iş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla birlikte devralana geçer. Bu kural, işçinin kıdeminin ve haklarının devirle kaybolmasını önler.

İşyeri devri sırasında çalışanların bilgilendirilmesi, belirsizliğin yarattığı kaygıyı azaltır. Yeni işverenin kim olduğunu, çalışma koşullarında bir değişiklik olup olmayacağını ve iletişim kanallarını açıkça bildirmek iyi bir uygulamadır. Belirsiz kalan noktalar için çalışanların yazılı bilgi istemesi, haklarını koruması açısından yararlıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Süresi bir yıl ya da daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı yapılması zorunludur; ancak yazılı sözleşme olmaması, iş ilişkisinin varlığını ortadan kaldırmaz. Yazılı sözleşme yapılmayan durumlarda işveren, genel ve özel çalışma koşullarını, günlük ya da haftalık çalışma süresini ve ücreti gösteren bir belgeyi iki ay içinde işçiye vermekle yükümlüdür.

Şahıs işletmesinde işveren, işletmenin sahibi olan gerçek kişidir; anonim şirkette ise işveren tüzel kişiliğe sahip şirkettir. Çalışanın kanundan doğan hakları her iki durumda da aynıdır. Fark daha çok iş ilişkisinin kişisel ya da kurumsal tonda yürümesinde görülür. İş ararken isbul.net'teki firma sayfalarından şirketin tanıtımını ve açık ilanlarını incelemek bu farkı önceden anlamanıza yardım eder.

İşveren vekilinin kanuna ya da sözleşmeye aykırı davranışlarından işveren de sorumludur; bu yüzden işçinin ilk muhatabı şirketin kendisidir. Sorun şirket içinde çözülmezse işçi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı iş müfettişliğine şikâyette bulunabilir. Ücret ve tazminat alacaklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.

Editör

15 yıllık kurumsal deneyimin ardından çalışan bağlılığı, kurum kültürü ve yönetsel gelişim alanlarına odaklanan Uğur Selamcı, şirketlere profesyonel destek sunmaktadır. Seminerler, online etkinlikler ve podcast yayınlarının yanı sıra kişisel blogunda ve İsbul.net bloglarında yazdığı içeriklerle bilgi ve deneyimlerini paylaşmaktadır.

15+
Yıl deneyim
203
Yayınlanmış yazı

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?

Yorumlar

1000

En az 3 karakter. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.

Yorumlar yükleniyor...

Paylaş: