İçeriğe geç

İş Yerinde Stres Faktörleri: Strese Neden Olan Etkenler

İnceleyenisbul.net Editöryal Ekibi
Yayınlanma
Güncelleme
Okuma süresi4 dk
Is Yerinde Stres Faktorleri: Strese Neden Olan Etkenler

İş yerinde stres faktörleri, çalışanın baş etme gücünü aşan talepler ile bu talepleri karşılamak için elindeki imkânlar arasındaki dengesizlikten doğan etkenlerdir. Ağır iş yükü, işin nasıl yapılacağına söz hakkı olmaması, belirsiz görev tanımı, sorunlu ilişkiler, emeğin karşılıksız kalması ve düzensiz çalışma saatleri bu etkenlerin ana gruplarıdır.

Aynı iş yerinde çalışan iki kişiyi farklı faktörler yorabilir. Bu yüzden stresle baş etmeye geçmeden önce kaynağı doğru adlandırmak gerekir. Belirtiler ve gün içinde uygulanacak rahatlama yöntemleri için iş stresi yazımıza bakabilirsiniz; burada faktörleri tek tek ayırıyoruz.

Bu gruplandırma uluslararası kaynaklarla da örtüşür. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), çalışma hayatında ruh sağlığını ele alan bilgi notunda psikososyal riskleri sayarken ağır iş yükü ve temposunu, işin düzenine söz geçirememeyi, rolün net olmamasını, uzun ya da esnek olmayan mesaiyi ve iş güvencesizliğini ayrı ayrı anar.

İşin İçeriğinden Gelen Faktörler

İşin içeriğinden gelen faktörler, iş yerinde stres faktörlerinin ilk grubudur ve yapılan işin miktarı, temposu ve niteliğiyle ilgilidir. Kısa sürede çok iş bitirmek, sürekli bölünen bir dikkatle çalışmak ya da tersine gün boyu aynı tekdüze işi tekrarlamak bu gruba girer.

İş yükü yalnızca miktarla ölçülmez. Az ama sürekli acil işler, çok ama planlı işlerden daha yorucu olabilir. Bir çalışanın günü sürekli "hemen" etiketli taleplerle bölünüyorsa, toplam iş az görünse bile stres yüksek kalır.

Kontrol ve Söz Hakkı Eksikliği

Kontrol eksikliği, işin nasıl, hangi sırayla ve ne zaman yapılacağına çalışanın hiç karışamamasıdır. İş yerinde stres faktörleri arasında en az fark edilen ama etkisi güçlü olanlardan biridir.

Aynı iş yükü, işini kendi planlayabilen biri için yönetilebilirken, her adımı başkası tarafından belirlenen biri için bunaltıcı hale gelebilir. Mola zamanını seçememek, öneri getirdiğinde dinlenmemek ya da kendi işini etkileyen kararlardan son anda haberdar olmak bu faktörün gündelik görünümleridir.

Rol Belirsizliği ve Çelişkili Talepler

Rol belirsizliği, çalışanın neden sorumlu olduğunu ve başarısının neye göre ölçüleceğini net bilmemesidir. Görev tanımı yazılı olmayan ya da yazılı olduğu halde fiilen başka işler yaptırılan çalışanlar bu stresi daha yoğun yaşar.

Çelişkili talepler de aynı ailedendir. İki yöneticiden aynı gün birbirine ters iki öncelik almak, kalite ile hız arasında sürekli seçim yapmak zorunda kalmak ya da müşteriye verilen sözle şirket kuralı arasında sıkışmak, çalışanı hangi kararı verirse versin hatalı hissettirir.

İlişkilerden Gelen Faktörler

İlişkilerden gelen faktörler, yönetici, ekip ve müşteriyle kurulan iletişimin kalitesine bağlıdır. Destek vermeyen ya da yalnız hatayı gören bir yönetici, ekip içi çatışmalar ve sürekli öfkeli müşterilerle muhatap olmak bu grupta yer alır.

Bu faktörün ağır biçimi, sistematik olarak dışlanma, aşağılanma ya da yıldırmadır. Böyle bir durum yaşıyorsanız, olayları tarih ve tanık bilgisiyle not etmek ve insan kaynaklarına ya da iş yerindeki ilgili birime yazılı olarak bildirmek, sonraki adımlar için önemlidir.

Emek ile Karşılık Arasındaki Dengesizlik

Emek ile karşılık arasındaki dengesizlik, harcanan çabanın ücret, takdir ya da ilerleme imkânı olarak geri dönmediği durumdur. Uzun süre fazla çalışan ama bunun hiçbir biçimde görülmediğini düşünen biri, iş yükü azalsa bile yorgun hissedebilir.

İş yerinde stres faktörleri arasında yer alan bu dengesizlik yalnızca maaşla ilgili değildir. Yapılan işin sahiplenilmemesi, terfi kararlarının nasıl verildiğinin bilinmemesi ve geri bildirim alınmaması da aynı dengesizlik hissini besler.

Çalışma Düzeni ve Fiziksel Ortam

Çalışma düzeni ve fiziksel ortam, işin içeriğinden bağımsız olarak bedeni ve zihni yoran faktörlerdir. Gece çalışması, sık değişen vardiyalar, uzun mesailer, gürültü, yetersiz aydınlatma ve uygun olmayan oturma düzeni bu gruptadır.

Gece ve vardiyalı çalışmanın yaygın olduğu güvenlik görevlisi iş ilanlarına bakarken vardiya düzeninin nasıl kurulduğunu ve dinlenme sürelerini sormak, bu faktörü baştan yönetmenizi sağlar. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene iş yerindeki riskleri değerlendirme ve önlem alma yükümlülüğü verir; fiziksel ortamdan kaynaklanan sorunlar bu çerçevede iş güvenliği birimine iletilebilir.

Değişim ve Belirsizlik

Değişim ve belirsizlik, iş güvencesi, yeniden yapılanma ya da yönetim değişikliği gibi konularda bilgi eksikliğinden doğan stres faktörleridir. İşten çıkarma söylentileri, yeni bir sisteme geçiş ya da birimlerin birleşmesi, iş yükü değişmese bile kaygıyı artırır.

Bu durumda doğrulanmamış haberlere göre karar vermek yerine yöneticinizden sizi ilgilendiren değişikliği açıkça sormak, belirsizliği daraltır.

İş Yerinde Stres Faktörlerinden Hangisi Sizi Etkiliyor?

Sizi hangi faktörün etkilediğini bulmak için stresi genel bir his olarak değil, belirli anlara bağlı olarak incelemek gerekir. Şu adımlar, iş yerinde stres faktörlerini kendi durumunuza göre ayırmanıza yardım eder:

  1. Bir hafta boyunca gerildiğiniz anları ve o anda ne olduğunu kısaca not edin.

  2. Her notu yukarıdaki gruplardan birine yerleştirin: içerik, kontrol, rol, ilişki, karşılık, düzen ya da belirsizlik.

  3. Notların yığıldığı grubu belirleyin; bu, değişiklik için başlangıç noktanızdır.

  4. O grup için sizin değiştirebileceğiniz ve yöneticinizle konuşmanız gereken kısımları ayırın.

  5. Yöneticinizle görüşmeye, notlarınızdaki somut örneklerle gidin.

Bir Faktör Sağlığınızı Etkilemeye Başladığında

İş yerinde stres faktörleri değiştiği hâlde uyku, iştah ve keyif alma haftalarca bozuk kalıyorsa profesyonel destek almanın zamanıdır. Bir sorun çözülünce hafifleyen gerginlik olağan iş stresidir; kaynağı ortadan kalktıktan sonra da süren yoğun kaygı ya da çökkünlük ise hekim değerlendirmesi gerektirebilir.

İşyeri hekimi, iş yerindeki koşulları bildiği için ilk görüşme için uygun bir başlangıçtır; aile hekimi de gerekirse psikiyatri birimine yönlendirir. Yıldırma ya da şiddet nedeniyle kendinizi güvende hissetmiyorsanız veya kendinize zarar verme düşüncesi oluştuysa 112'yi aramaktan çekinmeyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Hayır. Aynı iş yükü, deneyimli bir çalışanı az etkilerken işe yeni başlayan birini zorlayabilir. Kişinin ev hayatındaki sorumlulukları, sağlık durumu ve daha önceki deneyimleri de faktörlerin etkisini değiştirir. Bu yüzden bir iş arkadaşının rahat karşıladığı bir durumdan zorlanmanız, sizin yetersiz olduğunuz anlamına gelmez.

Stres yaratan bir koşulu önce yöneticinize, çözülmezse insan kaynaklarına yazılı olarak bildirebilirsiniz. Belirli büyüklükteki iş yerlerinde iş sağlığı ve güvenliği kurulu ve çalışan temsilcisi de bulunur; çalışma koşullarına ilişkin önerilerinizi bu temsilci aracılığıyla da iletebilirsiniz. Bildirimde kişileri değil, koşulu ve etkisini anlatmak daha kolay sonuç verir.

İş değiştirmeden önce, sizi yoran faktörün yeni işte de olup olmayacağını anlamaya çalışın. İlan metninde çalışma saatlerine, vardiya düzenine ve çalışma şekline bakabilir, isbul.net'te Tam Zamanlı, Part Time ya da Uzaktan gibi çalışma şekli filtreleriyle size uyan düzeni seçebilirsiniz. Mülakatta ekip yapısını sormak da ilişki kaynaklı riskleri görmenizi sağlar.

Editör

Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.

Uzmanlık Alanları

Kariyerİş RehberiMeslek TanıtımlarıSektör AnalizleriKişisel GelişimProfesyonel Gelişim
1.090
Yayınlanmış yazı

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?

Yorumlar

1000

En az 3 karakter. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.

Yorumlar yükleniyor...

Paylaş: