İçeriğe geç

İş Sözleşmesi Maddeleri Nelerdir?

İnceleyenisbul.net Editöryal Ekibi
Yayınlanma
Güncelleme
Okuma süresi5 dk

Bu içerik nasıl hazırlandı? Bu içerik, isbul.net editörü tarafından güncel mevzuata göre derlenmiştir.

Is Sozlesmesi Maddeleri Nelerdir?

İş sözleşmesi maddeleri, çalışma ilişkisinin ücret, görev, süre ve fesih gibi temel koşullarını yazıya döker ve imzalandıktan sonra iki tarafı da bağlar. Bu nedenle iş sözleşmesi maddelerini satır satır okumadan imza atmak, sonradan değiştirmesi zor yükümlülükleri kabul etmek anlamına gelebilir.

Aşağıda iş sözleşmesi maddelerinde bulunması gereken ana başlıkları, cezai şart ile eğitim gideri gibi riskli hükümleri ve imza öncesinde işinize yarayacak kontrol listesini bulacaksınız. İş sözleşmesinde dikkat edilecekler konusundaki bilgiler geneldir ve sözleşmenizdeki her kelime kendi koşullarınıza göre ayrıca değerlendirilmelidir.

İş Sözleşmesi Neden Önemlidir?

İş ilişkisinde bir anlaşmazlık çıktığında ilk bakılan belge sözleşmedir. Ücretin tutarı, yapacağınız iş, haftalık çalışma süreniz ve ayrılma usulü iş sözleşmesi maddeleri arasında yer alıyorsa iddiaların ispatı kolaylaşır. İş Kanunu’nun 8. maddesine göre sözleşme çoğu durumda belirli bir şekle bağlı değildir ancak süresi bir yıl ve daha uzun olanların yazılı yapılması şarttır. Yazılı sözleşme yoksa işveren en geç iki ay içinde çalışma koşullarını gösteren yazılı bir belge vermek zorundadır.

İş sözleşmesi imzalamak, içindeki her kaydı kabul ettiğiniz anlamına gelir. İş sözleşmesi maddeleri okunmadan geçilirse özellikle ücret ve fesih koşullarında sonradan itiraz etme gücünüz zayıflar. Başvurusunu idari işler iş ilanları üzerinden yapan adaylar da teklif aşamasında aynı tür bir sözleşmeyle karşılaşır, büro ve ofis pozisyonlarında bile iş sözleşmesi maddelerinin tek tek okunması gerekir.

İş sözleşmesi

İş Sözleşmesinde Hangi Maddeler Mutlaka Olmalı?

Bir sözleşmenin eksiksiz sayılması için taraf bilgileri, işin tanımı, işyeri, başlangıç tarihi ve sözleşmenin belirli ya da belirsiz süreli olduğu açıkça yazılmalıdır. İş sözleşmesi maddelerini şu başlıklar üzerinden gözden geçirmek eksikleri erken yakalamanızı sağlar.

  • Ücretin tutarı, net mi brüt mü olduğu, ödeme günü ve ödeme şekli

  • Haftalık çalışma süresi, mesai saatleri ve fazla çalışmanın nasıl karşılanacağı

  • Deneme süresi varsa uzunluğu, kural olarak en çok iki ay sürebilir

  • Yıllık izin, ihbar süresi ve fesih koşulları

  • Görev tanımı ile görev yeri değişikliğine ilişkin hükümler

Çalışma saatlerini ve fazla mesaiyi düzenleyen iş sözleşmesi maddeleri ayrıca önem taşır. Aradığınız işi tam zamanlı iş ilanları arasından seçtiyseniz haftalık 45 saatlik yasal sınır esas alınır ve bunu aşan çalışma için kanun yüzde elli zamlı ücret ya da talep hâlinde serbest zaman öngörür. Bu tür iş sözleşmesi maddelerinde “fazla mesai ücrete dahildir” gibi bir kayıt görürseniz hangi tutarı kapsadığını sormak gerekir. İş sözleşmesinde dikkat edilecekler arasında net ve brüt ücret ayrımı da başa gelir, çünkü açık yazılmayan tutar ileride bordro farkı tartışması doğurur.

Cezai Şart ve Eğitim Gideri Maddeleri Nasıl Okunur?

İş sözleşmesi maddeleri arasında cezai şart maddesi, bir tarafın yükümlülüğünü yerine getirmemesi hâlinde ödeyeceği tutarı önceden belirler. Türk Borçlar Kanunu’nun 420. maddesi hizmet sözleşmelerine yalnızca işçi aleyhine konulan ceza koşulunu geçersiz sayar. Bu yüzden yalnızca sizi yükümlü kılan bir cezai şart maddesi kural olarak geçersizdir, karşılıklı ve dengeli kurulan madde ise geçerli olabilir. Eğitim gideri karşılığı belirlenen cezai şart ya da iş bittikten sonraki rekabet yasağına bağlanan ceza gibi istisnai hâller ayrıca değerlendirilir, bu yüzden metni imzadan önce uzmana göstermek yerinde olur. Tutar fahiş ise hâkim bunu indirebilir.

Eğitim gideri maddesi, iş sözleşmesi maddeleri içinde en çok sorulanlardan biridir. İşveren sizin için kurs, sertifika ya da yurt dışı eğitim masrafı yapıp belirli bir süre çalışmanızı istiyorsa, bu süre dolmadan ayrıldığınızda gideri geri ödemenizi isteyebilir. Yargıtay uygulamasında eğitim gideri maddesi gerçek harcamayla ve çalışma süresiyle orantılı olduğu ölçüde geçerli sayılabilir, işçiyi uzun yıllar bağlayan ya da harcamanın çok üstüne çıkan tutarlar ise sorunlu görülür. İmzadan önce harcamanın belgesini ve tutarın zamanla azalıp azalmadığını sorun.

Rekabet yasağı ile gizlilik hükümleri de iş sözleşmesi maddeleriyle birlikte okunmalıdır. Rekabet yasağı yazılı olmalı, yer, zaman ve işin türü bakımından sınırlanmalı ve özel durumlar dışında iki yılı aşmamalıdır. Gizlilik hükmü iş sırlarını korur ancak günlük çalışma bilginizi ve mesleki becerinizi kapsayacak kadar geniş yazılamaz. En çok tartışma doğuran iş sözleşmesi maddeleri bunlar olduğundan bir hükmün size yüklediği sorumluluk net değilse bir avukata danışmak sonradan çıkacak bir uyuşmazlığın maliyetinden ucuza gelir.

İş sözleşmesi maddeleri

İş Sözleşmesi İmzalamadan Önce Neler Kontrol Edilir?

İş sözleşmesi imzalamak üzereyken metnin tamamını okuyun ve iş sözleşmesi maddelerinde boş bırakılmış satır ya da sonradan doldurulabilecek alan olup olmadığına bakın. Sözlü verilen ücret zammı, yol ya da yemek desteği gibi vaatler yazıya geçmediyse ileride kanıtlamak zorlaşır. Size acele imza attırılmak isteniyorsa metni incelemek için süre ve bir kopya istemek meşrudur. İş sözleşmesinde dikkat edilecekler içinde şu kontrol soruları öne çıkar.

  • İş sözleşmesi maddeleri ücret, ödeme günü ve ek ödemeler bakımından görüşmede konuşulanla aynı mı

  • Görev tanımı ve işyeri ilanda anlatılanla örtüşüyor mu

  • Ekte geçen işyeri yönetmeliği ya da protokoller size verildi mi

  • Cezai şart maddesi, eğitim gideri maddesi ve rekabet yasağı hükümleri dengeli mi

  • Paraf attığınız her sayfa imzaladığınız metinle aynı mı

İmzadan sonra iş sözleşmesi maddelerinin yer aldığı sözleşmenin bir nüshası sizde kalmalıdır. Sözleşmenin bir nüshası olmadan yazılı koşulları ispatlamak güçleşir, bu yüzden imzalı kopyayı istemek ve saklamak gerekir. Teklifi yeniden tartıyorsanız bu işi kabul etmeli miyim sorusuna yanıt ararken maaş, görev ve ulaşım gibi başlıkları sözleşmeyle yan yana koymak işe yarar. Böylece iş sözleşmesi maddeleriyle beklentilerinizin örtüşüp örtüşmediğini tek bakışta görürsünüz.

Sözleşmeyi İmzalamadan Önce Hak ve Yükümlülükleri Netleştirmek

İş sözleşmesi, çalışma hayatında karşılıklı beklentileri ve yükümlülükleri belirleyen temel belgelerden biridir. Ücret, çalışma saatleri, görev tanımı, işyeri ve fesih koşullarının açık biçimde düzenlenmesi, ileride çıkabilecek anlaşmazlıkların azaltılmasına yardımcı olur. Bununla birlikte sözleşmedeki her hükmün yalnızca imzalandığı için geçerli olmayacağı unutulmamalıdır.

Özellikle fazla çalışmanın ücrete dahil edilmesi, eğitim giderlerinin geri istenmesi, cezai şart, görev yeri değişikliği ve rekabet yasağı gibi maddeler dikkatle incelenmelidir. Çalışan, görüşmede kendisine sunulan koşullarla yazılı sözleşmeyi karşılaştırmalı, boş bırakılmış alanları kontrol etmeli ve ek belgelerin birer nüshasını istemelidir. Anlaşılmayan veya önemli mali yükümlülük doğurabilecek hükümler hakkında imza öncesinde uzman görüşü alınması, olası hak kayıplarını önlemeye yardımcı olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

İş Kanunu'na göre iş sözleşmeleri kural olarak özel bir şekle bağlı değildir. Ancak süresi bir yıl veya daha uzun olan sözleşmelerin yazılı yapılması zorunludur. Yazılı sözleşme bulunmayan durumlarda işverenin çalışma koşullarını gösteren belge verme yükümlülüğü vardır. Bir ayı geçmeyen belirli süreli sözleşmeler ve erken sona eren iş ilişkileri için özel kurallar uygulanır.

İşverenin görev yeri değişikliği yetkisi, sözleşme hükümlerine ve değişikliğin çalışma koşullarına etkisine bağlıdır. Esaslı değişikliklerde İş Kanunu'nun 22. maddesi uyarınca yazılı bildirim ve altı iş günü içinde yazılı kabul gerekir. Çalışanın kabul etmediği değişiklik kendisini bağlamaz. İşverenin bu nedenle feshe başvurması da kanuni koşullara tabidir.

Evet. İşçi ve işveren, aralarında anlaşarak çalışma koşullarını değiştirebilir. İşverenin tek taraflı önerdiği esaslı değişikliklerde ise yazılı bildirim ve işçinin altı iş günü içinde yazılı kabulü aranır. Değişiklik geçmişe etkili olarak uygulanamaz. Ücret, görev veya çalışma süresine ilişkin yeni koşulların yazılı protokolle kayıt altına alınması ispatı kolaylaştırır.

Editör

Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.

Uzmanlık Alanları

Kariyerİş RehberiMeslek TanıtımlarıSektör AnalizleriKişisel GelişimProfesyonel Gelişim
1.093
Yayınlanmış yazı

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?

Yorumlar

1000

En az 3 karakter. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.

Yorumlar yükleniyor...