Hâkim Nasıl Olunur? Sınavlar ve Atama Süreci

Hâkim olmak için hukuk fakültesini bitirir, Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavında (HMGS) başarılı olur, ardından Adalet Bakanlığının açtığı yazılı sınavı ve mülakatı kazanırsınız. Sınavı kazananlar üç yıl hâkim ve savcı yardımcısı olarak yetişir; sonunda başarılı olanların mesleğe kabulüne Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) karar verir.
Eskiden "hâkim adaylığı" denen bu dönemin adı 2022'de değişti. 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu bugün "hâkim ve savcı yardımcılığı" ifadesini kullanıyor; şartlar, sınavlar ve eğitim de bu kanunda düzenleniyor.
Hâkim ne iş yapar?
Hâkim, mahkemede uyuşmazlığı ya da suçlamayı inceleyip karara bağlayan yargı mensubudur. Anayasa'nın 138. maddesine göre hâkimler görevlerinde bağımsızdır; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler.
Meslek iki kola ayrılır. Adli yargı hâkimleri hukuk ve ceza mahkemelerinde, idari yargı hâkimleri idare ve vergi mahkemelerinde görev yapar. Günlük işin büyük kısmı duruşmanın dışında geçer: dosyayı incelemek, delilleri değerlendirmek, ara kararlar vermek ve gerekçeli kararı yazmak.
Hâkim olmak için gereken şartlar
2802 sayılı Kanun'un 8. maddesi, hâkim olmak isteyenlerin yardımcılığa atanabilmesi için şu şartları sayar:
Türk vatandaşı olmak ve kamu haklarından yasaklı bulunmamak.
Giriş sınavının yapıldığı yılın 1 Ocak günü itibarıyla 35 yaşını doldurmamış olmak.
HMGS'de ya da İdari Yargı Ön Sınavında (İYÖS) başarılı olmak.
Erkek adaylar için askerlikle ilişiği bulunmamak, askerliğini yapmış, ertelemiş ya da yedeğe geçmiş olmak.
Mesleği yurdun her yerinde sürekli yapmaya engel bir hastalık ya da engel durumu bulunmamak.
Kanunda sayılan suçlardan hükümlü olmamak, mesleğe yakışmayacak tutum ve davranışta bulunmamış olmak.
Bölüm şartı yargı koluna göre değişir. Adli yargı için hukuk bölümü mezunu olmanız ya da yurt dışında hukuk okuyup Türkiye'deki programa göre eksik derslerden başarı belgesi almanız gerekir. İdari yargıda hukuk mezunlarının yanında, her dönem alınacak yardımcı sayısının yüzde yirmisini geçmemek üzere, siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat ve maliye alanlarında en az dört yıllık öğrenim görmüş adaylar da kabul edilebilir.
Avukatlıktan geçiş için ayrı bir yol vardır. Mesleğinde fiilen en az üç yıl çalışmış ve sınav yılının 1 Ocak günü 45 yaşını doldurmamış avukatlar, kendi aralarında yapılan yazılı sınava ve mülakata girer.
Yazılı sınav ve mülakat nasıl yapılır?
Hâkim olmak isteyenlerden her yıl kaç yardımcı alınacağını Adalet Bakanlığı kadro ve ihtiyaca göre belirler. Boş kadroları ve şartları gösteren ilan, başvuru süresinin bitiminden en az on beş gün önce Bakanlığın internet sitesinde yayımlanır. Yazılı yarışma sınavını, Bakanlıkla yapılan protokole göre ÖSYM uygular.
Sınavda puan iki bölümden oluşur: genel yetenek ve genel kültür bölümü puanın yüzde yirmisini, alan bilgisi bölümü yüzde seksenini oluşturur.
Adli yargı alan bilgisinde anayasa, medeni, borçlar, ticaret, iş, icra ve iflas, ceza hukuku ile usul hukukları, idare hukuku ve milletlerarası özel hukuk yer alır. İdari yargıda bunlara vergi hukuku, vergi usul hukuku ve maliye-ekonomi eklenir.
Yazılı sınavda 100 üzerinden en az 70 alan adaylardan, ilan edilen kadronun bir katı fazlası kadarı mülakata çağrılır. Yedi kişilik Mülakat Kurulu adayı beş ölçüte göre değerlendirir:
Ölçüt | Puan |
|---|---|
Muhakeme gücü | 20 |
Bir konuyu kavrayıp özetleme ve ifade yeteneği | 20 |
Davranışların mesleğe uygunluğu | 20 |
Yetenek ve kültür | 20 |
Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklık | 20 |
Başarılı sayılmak için ortalamanın en az 70 olması gerekir.
Nihai sıralama, yazılı sınav notunun yüzde yetmişi ile mülakat notunun yüzde otuzu toplanarak yapılır. Hukuk alanında doktora yapmış olanlar yazılı sınava girmez, yalnız mülakata alınır.
Hâkim ve savcı yardımcılığı dönemi
Hâkim olmak isteyenler için asıl yetişme dönemi sınavdan sonra başlar ve üç yıl sürer. Dönem üç parçadan oluşur: Türkiye Adalet Akademisinde temel eğitim, mahkemelerde görev dönemi ve yine Akademide son eğitim.
Temel eğitim sırasında adli yargı yardımcıları, ihtiyaç ve kendi istekleri gözetilerek hâkimliğe ya da savcılığa ayrılır. Dönem sonundaki yazılı sınavın sıralamasına göre görev dönemini geçirecekleri il veya ilçeyi seçerler. Görev döneminde eğitici bir hâkimin mahkemesinde çalışır; dosyaları inceleyip hâkime sunar, duruşma ve keşiflerde yardımcı olur, tensip ve gerekçeli karar taslaklarını hazırlarsınız. Yalnız hâkimin yapabileceği işlemler yardımcıya bırakılmaz.
Görev dönemi boyunca Akademide iki ara eğitim ve sınav yapılır. Son eğitimin ardından yazılı ve sözlü sınava girilir. Kanundaki ağırlıklarla hesaplanan toplam puanın en az 70 olması gerekir; başarılı olamayanlar istekleri hâlinde Adalet Bakanlığında genel idare hizmetleri sınıfında bir kadroya atanabilir.
Mesleğe kabul ve ilk atama
Yardımcılığı başarıyla bitirenlerin mesleğe kabulüne HSK karar verir. Görev yerleri, adli ve idari yargının ihtiyacı ile eş durumu gibi durumlar gözetilerek kurayla belirlenir; sıralamada ilk üçe girenler kuraya girmez, listeden seçim yapar. Hâkim olmak isteyen erkek adaylardan bu aşamada askerliğini yaptığını ya da askerlikle ilişiği olmadığını belgelemesi istenir.
Meslek dört sınıfa ayrılır: üçüncü sınıf, ikinci sınıf, birinci sınıfa ayrılmış ve birinci sınıf. Birinci sınıfa ayrıldıktan sonra üç yıl başarılı görev yapan hâkim birinci sınıf olur. Hâkimler her yıl kademe ilerlemesi, her iki yılda bir de derece yükselmesi yapar.
Hâkim olmak isteyenler için hazırlık
Hukuk mezunuysanız hâkim olmak için hazırlığa HMGS ile başlamanız gerekir; bu sınav geçilmeden yazılı yarışma sınavına başvurulamaz. Yazılı sınavda alan bilgisinin ağırlığı yüzde seksen olduğu için hazırlığın merkezinde, kanunda sayılan hukuk dalları durur.
Mülakat ölçütleri de hazırlığın yönünü gösterir. Bir hukuki meseleyi kısa sürede özetleyip savunmak, düzgün bir dille ifade etmek ve güncel gelişmeleri izlemek bu ölçütlerin hepsine dokunur. Sınavı beklerken hukuk alanında çalışmak isteyenler hukuk iş ilanları arasından hukuk bürolarındaki ve şirketlerin hukuk birimlerindeki pozisyonlara bakabilir. Avukatlıkta geçen sürenin üçte ikisi, hâkim yardımcılığına atanırken derece ve kademe hesabında değerlendirilir.
Sıkça Sorulan Sorular

Editör ve SEO Uzmanı
Dijital pazarlama ve içerik dünyasında 4 yılı aşkın deneyime sahip bir Editör ve SEO Uzmanıyım. Arama motorlarının dinamiklerine uygun, kullanıcı odaklı ve stratejik içerik projeleri üretiyorum. Hem teknik SEO süreçlerinde hem de marka diline uygun içerik yönetiminde uzmanlaşarak, markaların dijital görünürlüğünü ve organik trafiğini artırmayı hedefliyorum.
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...


