Günlük İşler: Nerede Bulunur, Sigorta ve Yevmiye

Günlük işler, bir ya da birkaç gün süren ve ücreti çoğunlukla gün başına, yani yevmiye olarak ödenen kısa süreli işlerdir. İnşaatta yardımcılık, hasat ve tarla işleri, taşımacılık, temizlik, depo yükleme ve organizasyonlarda servis bu işlerin en yaygın örnekleridir.

Günlük işler ek gelir arayanlar, öğrenciler ve iki iş arasında boşluğu doldurmak isteyenler için hızlı bir seçenektir. Ama kısa sürmesi, çalışanın haklarını ortadan kaldırmaz: bir gün bile çalışsanız işveren sizi sigortalı olarak bildirmek zorundadır.

Günlük işler hangi alanlarda bulunur?

İnşaat sektörü en eski ve en yaygın alandır. Malzeme taşıma, moloz temizliği, kalıp ve sıva işlerinde ustaya yardım gibi işler için şantiyeler günlük ya da haftalık işçi alır. Tarımda ise fındık, çay, pamuk, narenciye ve sebze hasadı gibi mevsimlik işler belirli dönemlerde yoğun işgücü ister.

Şehirlerde günlük işler çoğunlukla hizmet sektöründe yoğunlaşır. Düğün, kongre ve konser gibi etkinliklerde servis, kurulum ve güvenlik; ev ve ofis taşımacılığında yükleme; kampanya dönemlerinde depolarda sipariş hazırlama; ev ve iş yeri temizliği bu işlerin başında gelir. Bazı firmalar anket, dağıtım ve tanıtım işleri için de gün bazında eleman çalıştırır.

Günlük iş nerede bulunur?

İş ilanı sitelerinde bu tür işler çoğunlukla "part-time", "günlük" ya da "ekstra" ifadeleriyle yayımlanır. Kısa süreli ve esnek saatli pozisyonları bir arada görmek için part-time iş ilanları listesini filtreleyerek başlayabilirsiniz. İŞKUR'a kayıtlı olmak da işe yarar; kurumun il müdürlükleri ve iş ve meslek danışmanları kısa süreli işler için de aracılık yapar.

Organizasyon, taşımacılık ve temizlik firmalarına doğrudan başvurmak, düzenli günlük iş almanın en hızlı yollarından biridir. Bu firmalar güvendikleri çalışanı tekrar tekrar çağırır. Tarım işlerinde ise işçiler çoğunlukla ekip hâlinde ve bir aracı ile çalışır; ücretin, yol ve yemeğin kim tarafından karşılanacağını işe başlamadan netleştirmek gerekir.

Günlük çalışmada sigorta nasıl yapılır?

5510 sayılı Kanun'a göre işveren, iş sözleşmesiyle çalıştıracağı kişiyi işe başlamadan önce sigortalı işe giriş bildirgesiyle SGK'ya bildirmek zorundadır. İnşaat, balıkçılık ve tarım işyerlerinde bu bildirim en geç çalışmaya başlanan gün yapılabilir. Günlük işlerde çalışma süresinin bir gün olması bu yükümlülüğü değiştirmez.

Kanun, çalışanın da çalışmaya başladığı tarihten itibaren bir ay içinde durumu SGK'ya bildirebileceğini söyler; çalışanın bildirmemesi kendi aleyhine delil sayılmaz. Günlük işler yaptığınız günlerin kayda geçip geçmediğini e-Devlet'teki SGK hizmet dökümünüzden görebilirsiniz. Kayıt yoksa çalıştığınız günleri, işvereni ve ödemeyi gösteren mesaj, fotoğraf ya da banka dökümü gibi kanıtları saklayın.

Kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışma

Belli bir işverenle düzenli ama kısa süreli çalışıyorsanız ilişki çoğu zaman kısmi süreli iş sözleşmesine dayanır. 4857 sayılı İş Kanunu'na göre haftalık çalışma süresi tam süreli emsal işçiye göre önemli ölçüde az olan sözleşme kısmi sürelidir. Bu şekilde çalışan, yalnız sözleşmesi kısmi süreli olduğu için tam süreli çalışana göre farklı işleme tabi tutulamaz; ücreti ve paraya ilişkin hakları çalıştığı süreyle orantılı ödenir.

İşverenin ihtiyaç duyduğunda çağırdığı düzen ise kanunda "çağrı üzerine çalışma" olarak ayrıca düzenlenmiştir. Bu düzen yazılı sözleşmeyle kurulur. Sözleşmede ne kadar çalışılacağı yazılmamışsa haftalık çalışma süresi yirmi saat kararlaştırılmış sayılır ve işçi bu sürede çağrılsın ya da çağrılmasın ücrete hak kazanır. İşveren, aksi kararlaştırılmadıkça çağrıyı en az dört gün önce yapmak, günlük süre belirlenmemişse her çağrıda en az dört saat üst üste çalıştırmak zorundadır.

Yevmiye pazarlığında dikkat edilecekler

Yevmiye işe, bölgeye ve sezona göre değişir; ilan ya da işveren tutarı söylediğinde birkaç noktayı birlikte sorun. Ücretin günlük mü, saatlik mi, iş bitiminde mi ödeneceği; yol, yemek ve gerekiyorsa konaklamanın kime ait olduğu ve fazla saatlerin nasıl hesaplanacağı baştan bilinmelidir.

Asgari ücret de günlük işler için geçerli bir tabandır. 4857 sayılı Kanun'a göre asgari ücret, iş sözleşmesiyle çalışan ve kanun kapsamında olan ya da olmayan her türlü işçi için belirlenir. Günlük ödenen ücretin, o dönemdeki asgari ücretin günlük karşılığının altında kalıp kalmadığını kontrol edin.

Son olarak işin güvenliğini sorgulayın. Yüksekte çalışma, ağır yük kaldırma ya da makine kullanımı içeren günlük işlerde işverenin koruyucu donanım sağlaması ve kısa bir güvenlik bilgilendirmesi yapması gerekir. Peşin para, kayıt ücreti ya da kimlik fotokopisi dışında belge isteyen "günlük iş" teklifleri ise dolandırıcılık riski taşır. Kısa süreli işleri daha planlı bir düzene oturtmak isterseniz part-time işte çalışmak rehberine de bakabilirsiniz.