Eksik İstihdam: Türleri, Örnekleri ve Çıkış Yolları

Eksik istihdam, bir kişinin çalıştığı hâlde istediğinden ve yapabileceğinden daha az saat çalışması ya da bilgi ve becerisinin altında kalan bir işte istihdam edilmesidir. Kişi işsiz sayılmaz, ama emeğinin bir kısmı kullanılmadan kalır.
Bu durum, haftada birkaç gün çalışan ve daha fazlasını isteyen bir kasiyerden lisans diplomasıyla vasıf gerektirmeyen bir işte çalışan bir mezuna kadar geniş bir grubu kapsar. Aşağıda bu durumun türlerini, işsizlikten farkını ve bu durumdan çıkmak için atılabilecek adımları bulacaksınız.
Eksik İstihdam Kimleri Kapsar?
Eksik istihdam, çalışan ama işinden aldığı süre ya da görev bakımından tam kapasiteyle değerlendirilmeyen herkesi kapsar. Ölçütün özü, kişinin daha fazla ya da daha nitelikli çalışmaya istekli ve hazır olmasıdır.
Kendi isteğiyle yarı zamanlı çalışan bir öğrenci ya da çocuğu için kısa mesaiyi seçen bir ebeveyn bu gruba girmez. Daha uzun çalışmak isteyip bunu bulamayan kişi ise girer; bu kişiler arayışlarını tam zamanlı iş ilanları üzerinden sürdürür.
Yetersiz Çalışma Saati: Zamana Bağlı Tür
Zamana bağlı eksik istihdam, kişinin daha fazla saat çalışmak isteyip buna hazır olduğu hâlde işinin ona yetersiz saat sunmasıdır. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), İşgücü İstatistikleri'nde bu grubu ayrı bir gösterge olarak izler.
Sezonu biten bir otelin personeline haftada yalnız birkaç vardiya vermesi ya da bir mağazanın kalabalık olmayan günlerde çalışanını erken göndermesi bu türün tipik örnekleridir. Çalışan maaşının bir kısmını kaybeder, ama kâğıt üzerinde istihdam edilmiş görünür.
Vasfın Altında Çalışmak: Beceriye Bağlı Tür
Beceriye bağlı eksik istihdam, kişinin eğitimi ve deneyiminin işin gerektirdiğinden belirgin biçimde yüksek olmasıdır. Mühendislik mezununun depo sayımında, öğretmenlik mezununun market reyonunda çalışması akla gelen örneklerdir.
Bu tür, saat sayısı tam olduğu için istatistikte daha zor görünür. Çalışanın verimi düşer, öğrendiği bilgi kullanılmadıkça eskir ve motivasyon kaybı başlar; vasfın altında geçen uzun bir dönem, eski alana dönüşü de zorlaştırabilir.
İşsizlikten Ayrıldığı Nokta
İşsiz kişi hiç çalışmaz ve iş arar; işi az ya da vasfının altında olan kişi ise çalışır ama emeğinin bir bölümü boşta kalır. Bu yüzden işsizlik oranı tek başına iş piyasasındaki sıkıntıyı tam göstermez.
TÜİK, işsizleri, zamana bağlı eksik istihdamdakileri ve iş aramadığı hâlde çalışmaya hazır olan potansiyel işgücünü birlikte "atıl işgücü" başlığı altında da raporlar. İşsizlik oranı düşerken atıl işgücü oranının yüksek kalması, insanların iş bulduğunu ama yeterli işi bulamadığını gösterebilir.
Bu Durumu Artıran Etkenler
Ekonomik daralma, sezonluk sektörler ve mezun sayısı ile nitelikli pozisyon sayısı arasındaki dengesizlik bu durumu artıran başlıca etkenlerdir. İşveren tam zamanlı kadro açmaktan çekindiğinde işi saatlik ya da vardiyalı çalışanlara bölmeyi tercih edebilir.
Bölgesel fark da belirleyicidir: belirli bir alanda uzmanlaşmış kişi, o alanda işveren olmayan bir şehirde yaşıyorsa vasfının altındaki bir işe razı olabilir. Taşınamayan ya da uzaktan çalışma imkânı bulamayan kişiler için bu durum daha uzun sürebilir.
Kendi Durumunuzu Nasıl Tespit Edersiniz?
Kendi durumunuzu tespit etmek için işinizi saat, görev ve gelir açısından ayrı ayrı sorgulamanız yeterlidir. Aşağıdaki sorular, emeğinizin boşa gidip gitmediğini netleştirir:
Şu an çalıştığınızdan daha fazla saat çalışmak istiyor ve buna hazır mısınız?
İşinizin gerektirdiği eğitim düzeyi sizinkinin belirgin biçimde altında mı?
Diplomanızda ya da sertifikanızda yer alan bilgilerin çok azını işte kullanıyor musunuz?
Benzer eğitimi olan tanıdıklarınız sizden belirgin biçimde daha yüksek sorumluluk taşıyor mu?
Bu durum geçici bir tercih mi, yoksa bulamadığınız için mi sürüyor?
İlk iki sorudan birine "evet", son soruya "bulamadığım için" cevabı veriyorsanız durumunuz bu tanıma uyuyor demektir.
Bu Durumdan Çıkmak İçin Adımlar
Eksik istihdamdan çıkışın ilk adımı, mevcut işi bırakmadan becerinize uygun pozisyonlara düzenli başvuru yapmaktır. Gelirin sürmesi, arayışı panik yerine planla yürütmenizi sağlar.
Mezun olalı fazla zaman olmadıysa yeni mezun iş ilanları deneyim şartı düşük giriş pozisyonları sunar. Mevcut işinizde edindiğiniz müşteri iletişimi, stok takibi ya da ekip içi koordinasyon gibi becerileri de özgeçmişte asıl alanınızla ilişkilendirerek yazın; bu işte geçen süre böylece boşluk değil deneyim olarak okunur.
Örnek: Kimya Mezunu, Yarı Zamanlı Satış Danışmanı
Bir kimya mezununu düşünün: laboratuvar pozisyonu bulamadığı için bir kozmetik mağazasında haftanın üç günü satış danışmanı olarak çalışıyor. Hem saat hem beceri bakımından eksik istihdamdadır.
Bu kişi, mağazada ürün içeriklerini müşteriye açıklama deneyimini, kalite kontrol ya da ürün geliştirme ilanlarına başvururken bir artı olarak sunabilir. Boş kalan iki günü de bir laboratuvar sertifika programına ayırırsa, bu ara dönem asıl alana geçişin hazırlığına dönüşür.
İşveren Açısından Riskler
İşveren açısından vasfının altında çalışan biri, ilk bakışta ucuz ve nitelikli bir kazanç gibi görünse de yüksek ayrılma riski taşır. Becerisinin altında çalışan kişi, uygun teklif geldiğinde ayrılabilir.
İşverenler bu riski, aşırı nitelikli çalışana sorumluluk alanını genişletme ya da iç terfi yolu göstererek azaltabilir. Böylece bu uyumsuzluk, çalışan ve şirket için ortak bir gelişim planına dönüşebilir.
Sıkça Sorulan Sorular

Editör
Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Uzmanlık Alanları
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...
İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılar


