Çalışma Hayatına Katılan İlk Türk Kadınlar

Türk kadınlarının çalışma hayatına katılımı Cumhuriyet'le başlamadı; öğretmenlik, Osmanlı'nın son döneminde kadınlara açılan ilk meslekti. Cumhuriyet'in ilk yıllarında ise kadınlar hekimlik, avukatlık, hâkimlik, mühendislik ve pilotluk gibi alanlarda ilk kez görünür oldu.
Osmanlı'nın son döneminde ilk adımlar
Kadınların meslek sahibi olmasının ilk yolu öğretmenlikti. İstanbul'da kız öğretmen yetiştirmek için 1870'te Darülmuallimat açıldı ve buradan yetişen kadınlar kız okullarında ders vermeye başladı. Uzun yıllar boyunca öğretmenlik, kadınların devlet hizmetinde çalışabildiği neredeyse tek meslek olarak kaldı.
Birinci Dünya Savaşı yılları bu tabloyu değiştirdi. Erkeklerin büyük kısmı cephedeyken kadınlar fabrikalarda, atölyelerde, postanelerde ve devlet dairelerinde çalışmaya başladı. Kadınların ücretli çalışma hayatına bu dönemde girmesi, savaş sonrasında da geri dönülmeyecek bir değişimin başlangıcı oldu.
Bu dönemin en bilinen isimlerinden biri Halide Edip Adıvar'dır. Üsküdar Amerikan Kız Koleji'nden mezun olan ilk Müslüman Türk kadınlardan biri olan Halide Edip öğretmenlik ve kız okulları müfettişliği yaptı, Millî Mücadele'de cephede görev aldı ve sonraki yıllarda üniversitede öğretim üyeliği yaptı.
Cumhuriyet'in ilk meslek kadınları
Hekimlikte öncü isim Safiye Ali'dir. Almanya'da Würzburg Üniversitesi'nde tıp eğitimi alan Safiye Ali, 1920'lerin başında İstanbul'da muayenehane açarak hekimlik yapan ilk Türk kadını olarak bilinir; özellikle kadın ve çocuk sağlığı alanında çalıştı.
Hukukta ilk akla gelen isim Süreyya Ağaoğlu'dur. Hukuk fakültesini bitiren ilk kadınlardan olan Ağaoğlu, Türkiye'nin ilk kadın avukatı olarak anılır. 1930'da kadınların hâkimlik mesleğine atanmasıyla yargıda da ilk kadın hâkimler göreve başladı.
Mühendislikte ilk isim Sabiha Rıfat Gürayman'dır. 1927'de bugünkü İstanbul Teknik Üniversitesi'nin öncülü olan Yüksek Mühendis Mektebi'ne kaydolan Gürayman, 1933'te mezun olarak Türkiye'nin ilk kadın inşaat mühendisi oldu ve Ankara'da kamu görevine başladı. Bugün kadınların iş hayatındaki yeri tartışılırken mühendislik gibi alanlarda verilen bu ilk adımlar sık sık hatırlatılır; konunun bugünkü hâlini kadınların iş hayatındaki yeri rehberinde bulabilirsiniz.
Havacılıkta Bedriye Tahir Gökmen ilk Türk kadın pilotlardan biri olarak, Sabiha Gökçen ise Türkiye'nin ilk kadın askerî pilotu olarak tarihe geçti. Sabiha Gökçen dünyanın ilk kadın savaş pilotu olarak da kabul edilir; İstanbul'daki havalimanlarından biri bugün onun adını taşır.
Bu isimlerin ortak noktası, daha önce hiçbir kadının bulunmadığı okullara, meslek kuruluşlarına ve devlet dairelerine girmeleriydi. Çoğu, mesleğine başladığı ilk yıllarda hem işini öğrenmek hem de kadınların o işi yapabileceğini kanıtlamak zorunda kaldı. Bugün bu mesleklerin hepsinde kadınlar çalışıyor; o alanlarda çalışma hayatının kapısını kadınlara ilk aralayanlar ise bu öncülerdi.
Kadınların çalışma hayatını değiştiren hukuki adımlar
Cumhuriyet'in ilk yıllarında yapılan düzenlemeler kadınların hem kamusal hayata hem de çalışma hayatına katılımının zeminini hazırladı. 1926'da kabul edilen Türk Medeni Kanunu, kadın ve erkeği aile hukuku bakımından eşit kabul eden önemli bir adımdı. Kadınların seçme ve seçilme hakkı adım adım genişledi. Kadınlar 1930'da belediye seçimlerinde, 1933'te muhtarlık seçimlerinde, 1934'te anayasa değişikliğiyle milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı; Şubat 1935'te ilk kadın milletvekilleri Meclis'e girdi.
Çalışma hayatı açısından bir diğer dönüm noktası, 1936'da kabul edilen 3008 sayılı İş Kanunu'dur. Türkiye'nin ilk genel iş kanunu olan bu düzenleme, işçi ve işveren ilişkilerini ilk kez kapsamlı bir çerçeveye oturttu ve kadın işçilerin çalışma koşullarına dair özel hükümler içeriyordu.
Bugün kadınlar çalışma hayatında nerede?
Öncülerin açtığı yol bugün çok daha kalabalık, ama eşitlik henüz sağlanmış değil. TÜİK'in 30 Eylül 2026'da yayımladığı Ağustos 2026 İşgücü İstatistikleri'ne göre, mevsim etkilerinden arındırılmış verilerle 15 yaş ve üzeri nüfusta işgücüne katılma oranı kadınlarda yüzde 35,0, erkeklerde yüzde 70,5; istihdam oranı kadınlarda yüzde 31,5, erkeklerde yüzde 65,8; işsizlik oranı ise kadınlarda yüzde 10,1, erkeklerde yüzde 6,6.
Bu rakamlar, kadınların çalışma hayatına katılımının yüz yıl önceye göre çok ilerlediğini, ancak 15 yaş ve üzeri kadınların hâlâ yarısından azının işgücünde yer aldığını gösteriyor.
Sıkça Sorulan Sorular

Editör
15 yıllık kurumsal deneyimin ardından çalışan bağlılığı, kurum kültürü ve yönetsel gelişim alanlarına odaklanan Uğur Selamcı, şirketlere profesyonel destek sunmaktadır. Seminerler, online etkinlikler ve podcast yayınlarının yanı sıra kişisel blogunda ve İsbul.net bloglarında yazdığı içeriklerle bilgi ve deneyimlerini paylaşmaktadır.
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...
İlginizi Çekebilecek Diğer Yazılar


