Öz Eleştiri Nedir? İş Hayatında Sağlıklı Öz Eleştiri

Öz eleştiri, bir kişinin kendi davranışları, kararları ve işi üzerine yaptığı değerlendirmedir. Türk Dil Kurumu sözlüğü kelimeyi "bir kişinin kendi davranışları üzerine yönelttiği yargı" diye tanımlar ve eş anlamlısı olarak "otokritik" kelimesini verir.
Tanımda iyi ya da kötü yoktur; söz konusu olan yalnızca kişinin kendine dışarıdan bakabilmesidir. Onu işe yarar kılan, bu bakışın neye dönüştüğüdür. Bir hatayı fark edip ders çıkarmak gelişimin parçasıdır, aynı hatayı haftalarca zihninde tekrar etmek ise insanı yıpratır.
İş hayatında öz eleştiri neden işe yarar?
İş yerinde size geri bildirim veren kişi sayısı sınırlıdır ve geri bildirim çoğu zaman gecikir. Kendi işinize eleştirel bakabildiğinizde sorunu yöneticiniz söylemeden görürsünüz; dışarıdan gelen yapıcı eleştiri ise bu bakışı tamamlar; nasıl yapıldığını yapıcı eleştiri rehberinde bulabilirsiniz. Bir raporu teslim etmeden önce "bu tabloyu okuyan biri neyi yanlış anlar?" diye sormak, sonradan gelecek bir düzeltme turunu önler.
Kendi payını görebilmek ekip içinde güveni de artırır. Bir projede kendi payınıza düşen hatayı ilk siz söylediğinizde, konuşma suçlu aramaktan çıkıp çözüme döner. Hatasını görüp düzelten birine güvenmek, hiç hata yapmadığını söyleyen birine güvenmekten kolaydır.
Sağlıklı öz eleştiri ile kendini yıpratmak arasındaki fark
İkisi dışarıdan benzer görünür, ama sonuçları farklıdır. Sağlıklı öz eleştiri belirli bir davranışa bakar: "Toplantıya veriyi kontrol etmeden girdim." Kendini yıpratma ise kişiliğe saldırır: "Ben zaten hiçbir şeyi doğru yapamıyorum."
Aradaki farkı birkaç soruyla ayırt edebilirsiniz:
Değerlendirmeniz tek bir olaya mı, yoksa kendinize dair genel bir hükme mi dayanıyor?
Sonunda bir sonraki adımı biliyor musunuz, yoksa yalnızca kötü mü hissediyorsunuz?
Aynı durumu bir iş arkadaşınız yaşasa ona söyleyeceğiniz cümleleri kendinize de söylüyor musunuz?
Konuyu belli bir süre düşünüp bırakabiliyor musunuz?
Bu sorulara verdiğiniz cevaplar ikinci gruba kayıyorsa, eleştirinin dozunu değil yönünü değiştirmeniz gerekir. Uzun süren bir değersizlik duygusu yaşıyorsanız bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak da iyi bir adımdır.
Kişisel gelişimde öz eleştirinin yeri
Kişisel gelişim planlarının çoğu bir hedefle başlar; kendinizi dürüstçe değerlendirmek ise o hedefe nereden başladığınızı gösterir. Kendinizi doğru değerlendirmeden seçtiğiniz bir eğitim ya da kitap, ihtiyaç duymadığınız bir alana zaman harcamanıza yol açabilir.
Performans değerlendirme dönemleri bunun için iyi bir fırsattır. Yöneticinizle görüşmeye girmeden önce kendi değerlendirmenizi hazırlayın: hedeflerinizden hangilerine ulaştınız, hangilerinde geride kaldınız ve neden? Bu hazırlık görüşmeyi savunmadan çıkarıp ortak bir plana dönüştürür.
Öz eleştiri nasıl yapılır?
Yapıcı bir değerlendirme belli bir sırayla ilerler. Önce ne olduğunu yargısız biçimde yazın: hangi iş, hangi karar, hangi sonuç. Sonra sizin kontrolünüzde olan kısmı ayırın; ekibin, zamanlamanın ya da şansın payını kendinize yüklemeyin.
Ardından tek bir değişiklik seçin. "Daha dikkatli olacağım" gibi genel bir karar yerine "teslimden önce rakamları ikinci kez kontrol edeceğim" gibi ölçülebilir bir adım belirleyin. Son olarak bu adımı birkaç hafta sonra yeniden gözden geçirin; işe yaradıysa alışkanlığa dönüştürün, yaramadıysa başka bir yol deneyin.
Bir örnekle düşünelim: müşteriye gönderdiğiniz teklifte fiyat hatası çıktı. "Dikkatsizim" demek yerine hatanın nerede oluştuğuna bakarsınız; belki fiyat listesinin eski sürümünü kullandınız. Bu durumda alacağınız önlem de bellidir: teklif hazırlamadan önce listenin tarihini kontrol etmek. Hata bir kişilik özelliğine değil, düzeltilebilir bir adıma bağlanmış olur.
Haftada bir kısa bir değerlendirme yapmak bu süreci düzenli hale getirir. Bir defter ya da basit bir not dosyası yeterlidir: bu hafta iyi giden üç şey, zorlandığınız bir şey ve önümüzdeki hafta deneyeceğiniz tek bir değişiklik. Başkasından aldığınız eleştiriyi değerlendirmek için de benzer bir yol izlenir.
Mülakatta öz eleştiri sorusuna cevap vermek
İş görüşmelerinde "zayıf yönünüz nedir?" ya da "yaptığınız bir hatayı anlatır mısınız?" gibi sorular, adayın kendine dürüstçe bakıp bakamadığını ölçmek için sorulur. Bu sorulara "mükemmeliyetçiyim" gibi kalıp cevaplar vermek genellikle işe yaramaz, çünkü görüşmeci dürüst bir değerlendirme değil, kaçamak bir cevap duyar.
Daha iyi bir yol, gerçek ama işin özünü tehlikeye atmayan bir zayıflığı seçmektir. Örneğin şöyle bir cevap kurulabilir: "Önceki işimde iş yükünü devretmekte zorlanıyordum, her şeyi kendim yapmaya çalışınca bir teslim tarihini kaçırdım. O günden sonra işleri haftalık planla ekiple paylaşıyorum." Bu cevap hatayı, sonucunu ve aldığınız önlemi birlikte gösterir.
Sıkça Sorulan Sorular

Editör
Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Uzmanlık Alanları
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...


