İçeriğe geç

Kiralık İşçi Olur mu? Geçici İş İlişkisi Nedir?

İnceleyenisbul.net Editöryal Ekibi
Yayınlanma
Güncelleme
Okuma süresi4 dk

Bu içerik nasıl hazırlandı? İçerik, alanında uzman yazarlar tarafından hazırlanmış, güncel iş kanunu ve saha deneyimine göre incelenmiştir.

Kiralik Isci Olur mu? Gecici Is Iliskisi Nedir?

Kiralık işçi uygulaması Türkiye'de serbest değildir; İş Kanunu'nun 7. maddesi bu çalışma biçimini "geçici iş ilişkisi" adıyla ve yalnız sayılan durumlarda mümkün kılar. Bir işçinin başka bir işverene geçici olarak çalışmak üzere verilmesi, ya izinli bir özel istihdam bürosu aracılığıyla ya da aynı şirketler topluluğu içinde yapılabilir.

Uygulamanın sınırları hem işçiyi hem işvereni ilgilendirir. Aşağıda geçici iş ilişkisinin hangi durumlarda kurulabildiğini, işçinin haklarının nasıl korunduğunu ve taşeron çalışmadan farkını bulacaksınız.

Kiralık İşçi Ne Demektir?

Kiralık işçi, iş sözleşmesi bir işverenle yapılmış olmakla birlikte işini fiilen başka bir işverenin yanında gören çalışandır. Kanundaki adıyla sözleşmeyi yapan taraf "özel istihdam bürosu", işin yapıldığı taraf ise "geçici işveren"dir. İşçi, günlük işi geçici işverenin talimatıyla yürütür.

Kiralık işçinin ücreti ve sigorta bildirimi kural olarak sözleşmenin tarafı olan büro tarafından yapılır. Geçici işveren ise iş yerindeki iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almakla yükümlüdür. Sorumluluğun iki taraf arasında paylaşılması, bu modeli normal iş ilişkisinden ayırır.

İşçi Açısından Dikkat Edilecekler

Kiralık işçi olarak çalışmayı düşünen bir aday, önce aracı kuruluşun İŞKUR'dan izinli bir özel istihdam bürosu olup olmadığını kontrol etmelidir. İzinsiz aracılarla kurulan ilişkilerde işçinin hakları belirsizleşir. Sözleşmede çalışma süresi, ücret ve görev tanımının yazılı olması gerekir.

Geçici çalışma yerine doğrudan bir işverenle sözleşme yapmak isteyenler güncel iş ilanlarını da değerlendirebilir. Geçici iş, kısa vadede gelir ve deneyim sağlasa da kalıcı bir pozisyon arayışını bırakmayı gerektirmez. İki seçeneği birlikte yürütmek, iş güvencesi açısından daha sağlıklıdır.

Geçici İş İlişkisi Hangi Durumlarda Kurulur?

Kiralık işçi çalıştırmak, İş Kanunu'nda sayılan belirli durumlarla sınırlıdır. Bu durumlar arasında hamilelik ya da askerlik gibi nedenlerle işçinin işten geçici olarak uzak kalması, mevsimlik tarım işleri, ev hizmetleri ve işletmenin günlük faaliyetleri kapsamında olmayan aralıklı işler yer alır. İş sağlığı ve güvenliği açısından acil işler ile işletmenin iş hacminin öngörülemeyen biçimde artması da kanunda sayılmıştır.

Kanunda sayılmayan bir gerekçeyle kiralık işçi çalıştırmak mümkün değildir. Ayrıca her durum için kanun bir süre sınırı öngörür ve bu süre dolduğunda aynı iş için yeniden geçici işçi çalıştırılması kısıtlanır. Süre sınırı, modelin kalıcı istihdamın yerine geçmesini önlemek için konmuştur.

Geçici İşçinin Hakları

Kiralık işçi, geçici işverenin iş yerindeki yemek, servis ve benzeri sosyal hizmetlerden diğer çalışanlarla eşit koşullarda yararlanabilir. Çalışma süresi, fazla çalışma ve dinlenme hakları da İş Kanunu'ndaki genel kurallara tabidir. Bu haklar, geçici çalışmanın daha düşük bir statü olarak kullanılmasını önler.

Kiralık işçinin ücreti ödenmezse kanun yalnız büroyu değil geçici işvereni de sorumlu tutar. İşçi bu durumda alacağını her iki taraftan da isteyebilir. Ücret bordrolarını ve banka kayıtlarını saklamak, olası bir uyuşmazlıkta işçinin elini güçlendirir.

İşveren Açısından Kurallar

Kiralık işçi çalıştırmak isteyen bir işveren, önce ihtiyacının kanundaki durumlardan birine girip girmediğini değerlendirmelidir. Ardından izinli bir özel istihdam bürosuyla yazılı bir geçici iş ilişkisi sözleşmesi yapılır. Sözleşmede işin niteliği, süresi ve büroya ödenecek bedel açıkça yer alır.

İhtiyacı kalıcıysa işverenin geçici işçi yerine doğrudan personel alması daha uygun olabilir; bunun için hemen iş ilanı verin seçeneği kullanılabilir. Kalıcı bir işi geçici sözleşmelerle döndürmek, hem hukuki risk yaratır hem de ekip bağlılığını zayıflatır. Geçici iş ilişkisi, adından da anlaşılacağı gibi kısa süreli ihtiyaçlar için tasarlanmıştır.

Geçici İş İlişkisinde Yasaklar

Kiralık işçi çalıştırma yasaklarının en bilineni grev ve lokavt dönemidir. Kanun, grev ya da lokavt süresince geçici iş ilişkisi yoluyla işçi çalıştırılmasını yasaklar. Bu kural, toplu iş uyuşmazlıklarında grevin etkisinin dışarıdan işçiyle kırılmasını önler.

Toplu işçi çıkarılan bir iş yerinde de belirli bir süre geçici iş ilişkisi kurulamaz. Böylece işten çıkarılan çalışanların yerine kısa süre içinde geçici işçi getirilmesinin önüne geçilir. Bu yasaklara aykırı uygulamalar idari para cezası doğurabilir.

Taşeron Çalışmadan Farkı

Kiralık işçi ile taşeron işçisi sık karıştırılır, ancak iki model farklıdır. Taşeron, yani alt işveren ilişkisinde, asıl işveren işin belirli bir bölümünü başka bir şirkete devreder ve o şirket işi kendi çalışanlarıyla, kendi organizasyonuyla yapar. Geçici iş ilişkisinde ise işçi doğrudan geçici işverenin talimatıyla çalışır.

Alt işverene verilebilecek işler de kanunla sınırlıdır: yardımcı işler ya da işletmenin ve işin gereği teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler. Her iki modelde de işçinin ücret ve güvenlik hakları korunur. Hangi modelde çalıştığınızı bilmek, bir sorun çıktığında kime başvuracağınızı belirler.

Kiralık İşçi Olarak Çalışmanın Artıları ve Eksileri

Kiralık işçi olarak çalışmanın en önemli artısı, farklı iş yerlerini tanıma ve kısa sürede deneyim kazanma imkânıdır. İşsizlik döneminde gelir sağlaması ve bazı durumlarda kalıcı işe geçiş için kapı açması da avantaj sayılır. Geçici işveren, beğendiği bir çalışana doğrudan iş teklif edebilir.

Modelin eksisi, sürenin sınırlı olması ve iş güvencesinin zayıf kalmasıdır. Sözleşme sona erdiğinde yeni bir görev hemen bulunamayabilir. Bu nedenle geçici çalışırken de kalıcı iş arayışını sürdürmek akıllıca olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Kiralık işçi çalıştırmak Türkiye'de İş Kanunu'ndaki geçici iş ilişkisi kurallarına uyulduğunda yasaldır. İlişki izinli bir özel istihdam bürosu ya da aynı şirketler topluluğu içinden kurulabilir ve yalnız kanunda sayılan durumlarda mümkündür. Bu durumların dışında ya da izinsiz aracılarla yapılan uygulamalar kanuna aykırıdır.

Geçici işçinin ücretini kural olarak iş sözleşmesinin tarafı olan özel istihdam bürosu öder ve sigorta bildirimini de büro yapar. Ücret ödenmediğinde kanun geçici işvereni de sorumlu tutar, bu nedenle işçi alacağını iki taraftan da isteyebilir. Bordro ve banka kayıtlarını saklamak bu süreçte önemlidir.

Geçici iş ilişkisi, geçici işverenin çalışana doğrudan iş sözleşmesi teklif etmesiyle kalıcı işe dönüşebilir. Birçok işveren bu modeli, adayı tanıma fırsatı olarak da görür. Ancak geçici ilişkinin kendisi süreyle sınırlıdır; süre dolduğunda ya yeni bir sözleşme yapılır ya da ilişki sona erer.

Editör

Merhaba, ben Aynur Topal. Editör olarak içerik üretimi, metin düzenleme, imla ve dil bilgisi kontrolleri konusunda özenli ve titiz bir şekilde çalışma üretiyorum.

97
Yayınlanmış yazı

Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?

Yorumlar

1000

En az 3 karakter. Yorumlar onaylandıktan sonra yayınlanır.

Yorumlar yükleniyor...

Paylaş: