Psikososyal Risk: İş Güvenliğinde Atlanan Stres Detayı
Bu içerik nasıl hazırlandı? Bu içerik, isbul.net editörü tarafından güncel mevzuata göre derlenmiştir.

Psikososyal risk, işin düzenlenme biçiminden, iş yükünden, çalışma saatlerinden ve işyerindeki ilişkilerden kaynaklanan ve çalışanın sağlığını bozabilecek tehlikedir. Aşırı tempo, belirsiz görev tanımı, yalnız çalışma, şiddet ya da yıldırma bu grubun örnekleridir. Bu etkenler iş stresini besler; uzun sürdüğünde dikkat dağınıklığı ve yorgunluk yoluyla kazalara da zemin hazırlayabilir.
İş güvenliği denince akla önce makineler, iskeleler ve kimyasallar gelir. Psikososyal etkenler ise gürültü ya da toz gibi cihazla ölçülemediği için risk değerlendirmelerinde atlanan detay olarak kalabilir. Aşağıda bu risklerin neler olduğunu, Kanun'daki yerini ve işyerinde nasıl ele alınacağını sırayla açıyoruz.
Hangi İşlerde Öne Çıkar?
Psikososyal risk her işte bulunabilir, ancak yoğun müşteri teması, gece vardiyası ve sıkı hedef baskısı taşıyan işlerde daha görünür hâle gelir. Öfkeli müşteriyle sürekli muhatap olmak, molanın sistem tarafından ölçüldüğü bir düzende çalışmak bu baskının tipik kaynaklarıdır.
Örneğin çağrı merkezi iş ilanlarında tarif edilen işlerde görüşme süresi hedefleri, art arda gelen çağrılar ve ekran başında geçen uzun saatler bir araya gelir. Mola düzeni ve takım liderinin desteği, bu ortamda riski azaltan başlıca etkenlerdir.
Psikososyal Riskler Nelerdir?
Psikososyal riskler, işin içeriği ve düzeniyle çalışanın baş etme imkânı arasındaki dengesizlikten doğan tehlikelerdir. Başlıca başlıklar şöyle sıralanabilir:
İş yükü riski, kişinin kapasitesini aşan miktarda işin sürekli hâle gelmesidir.
Kontrol eksikliği, çalışanın işin hızı ve yöntemi üzerinde hiç söz hakkı olmamasıdır.
Rol belirsizliği, kimin neden sorumlu olduğunun tanımlanmamasıdır.
Vardiya ve uzun çalışma riski, gece çalışması ve dinlenme sürelerinin kısalmasıyla ortaya çıkar.
İlişki kaynaklı risk, işyerinde şiddet, taciz ya da yıldırmayı kapsar.
Yalnız çalışma riski, tehlike anında yardım çağıracak kimsenin bulunmamasıdır.
Fiziksel Riskten Farkı
Fiziksel risk bir makine ya da madde üzerinden tanımlanır; psikososyal risk ise işin nasıl örgütlendiğiyle ilgilidir. Bir pres makinesine koruyucu takılabilir, ama sürekli fazla mesai bir aparatla çözülmez.
Bu fark çözüm yolunu da belirler. Fiziksel tehlikede önlem teknik bir düzenleme olabilir; psikososyal tehlikede ise vardiya planı, görev tanımı, ekip büyüklüğü ve yönetim tarzı gibi kararlar değişmelidir.
Kanun Ne Diyor?
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, psikososyal riski bu adla anmasa da onu besleyen etkenleri önleme ilkelerinin içine alır. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 5. maddesi, tekdüze çalışma ve üretim temposunun sağlığa olumsuz etkilerinin önlenmesini ister.
Aynı madde, teknoloji, iş organizasyonu, çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili etkenleri kapsayan tutarlı bir önleme politikası geliştirilmesini de sayar. Bu ifade, işyerindeki ilişkilerin ve iş düzeninin de iş güvenliğinin konusu olduğunu açıkça gösterir.
Risk Değerlendirmesine Nasıl Girer?
Psikososyal risk, işyerindeki risk değerlendirmesine çalışan görüşleri ve iş düzenine ait kayıtlar üzerinden dâhil edilir. İzlenebilecek sıra şöyledir:
Çalışanların iş yükü, mola ve ilişkiler hakkındaki görüşlerini isimsiz bir anketle toplayın.
Fazla mesai, kullanılmayan izin ve devamsızlık kayıtlarını birim birim inceleyin.
Şikâyet, çatışma ve ramak kala kayıtlarında tekrar eden konuları belirleyin.
Öne çıkan riskler için sorumlusu ve tarihi belli bir önlem planı hazırlayın.
Önlemlerin etkisini bir sonraki değerlendirmede aynı ölçütlerle kontrol edin.
Örnek Senaryo: Gece Vardiyasında Yalnız Nöbet
Bir sitede gece vardiyasında tek başına nöbet tutan bir güvenlik görevlisini düşünün. Uzun saatler, uykusuzluk ve olağan dışı bir olayda yardım çağıracak kimsenin olmaması, aynı anda birkaç psikososyal riski bir araya getirir.
Risk değerlendirmesinde bu tablo görüldüğünde düzenli telsiz ya da telefon kontrolü, vardiya sürelerinin kısaltılması ve acil durum talimatının netleştirilmesi gibi önlemler alınabilir. Bu alanda iş arayanlar güvenlik görevlisi iş ilanlarında vardiya düzenine ilişkin bilgiyi başvurudan önce karşılaştırabilir.
İşverenin ve Çalışanın Rolü
İşveren, psikososyal riski azaltmak için iş yükünü dengeleyebilir, görev tanımlarını netleştirebilir ve şikâyetlerin güvenle iletilebileceği bir kanal kurabilir. İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı bu süreçte işverene yol gösterir.
Çalışan ise yaşadığı sorunu kayda geçirerek sürece katkı sunar. Çalışan temsilcisine, iş sağlığı ve güvenliği kuruluna ya da işyeri hekimine başvurmak, sorunun bireysel bir şikâyet olarak kalmayıp işyeri düzeyinde ele alınmasını sağlar. Uyku, iştah ya da ruh hâlinde süreklileşen değişiklikler ise bir hekimle görüşmeyi gerektirir.
Sıkça Sorulan Sorular

Editör
Sera Erdağı kariyer, iş dünyası, meslek rehberleri ve çalışma hayatı üzerine içerikler üretmektedir. İş arama süreçlerinden profesyonel gelişime, sektör analizlerinden meslek tanıtımlarına kadar farklı alanlarda araştırma temelli ve kullanıcı odaklı içerikler hazırlamaktadır. SEO uyumlu içerik üretimi ve dijital yayıncılık alanında aktif olarak çalışmalarını sürdürmekte; güncel, anlaşılır ve fayda odaklı içerikleriyle okuyuculara kariyer yolculuklarında rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Uzmanlık Alanları
Bu yazı hakkında ne düşünüyorsun?
Yorumlar
Yorumlar yükleniyor...


