İlaç Mümessili (Reprezant) Nedir, Nasıl Olunur?

İlaç mümessili, bir ilaç firması adına hekimleri, diş hekimlerini ve eczacıları ziyaret ederek firmanın ürünlerini tanıtan kişidir. Mevzuattaki adı ürün tanıtım temsilcisidir ve bu iş, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumunun (TİTCK) verdiği yeterlilik belgesi olmadan yapılamaz. Sektörde reprezant, tıbbi mümessil ya da tıbbi satış mümessili adları da kullanılır. İlanda hangi ad yazarsa yazsın, iş hekime ve eczacıya ilaç tanıtmaksa aranan belge aynıdır.

Mevzuattaki adı: ürün tanıtım temsilcisi

Mümessil Arapça kökenli bir kelimedir ve Türk Dil Kurumunun sözlüğünde "temsilci" karşılığıyla yer alır. İşin kuralları Beşerî Tıbbi Ürünlerin Tanıtım Faaliyetleri Hakkında Yönetmelikte yazılıdır. Yönetmelik, ürün tanıtım temsilcisini hekime, diş hekimine ve eczacıya ziyaret yoluyla ürün tanıtan ve yeterlilik belgesi almış kişi olarak tanımlar; kapsamdaki ürünler ilaçlar, enteral beslenme ürünleri ve tıbbi mamalardır.

İlaç mümessili bu üç meslek dışındaki sağlık çalışanlarına ürün tanıtamaz, tanıtım malzemesi de veremez. Tıbbi cihaz tanıtımı ise ayrı bir yönetmeliğe bağlıdır; orada satış ve tanıtım elemanının ayrıca eğitim alıp sınavı geçmesi ve yeterlilik belgesi alması gerekir. İlanda hangi ürünün tanıtılacağı, hangi belgeye ihtiyacınız olduğunu da gösterir; saha satışına yakın diğer işler için satış temsilcisi iş ilanlarına da bakabilirsiniz.

Sahada bir gün: ziyaret, numune ve raporlama

İlaç mümessili olarak gününüz bir ziyaret planıyla geçer: muayenehane, hastane ve eczane arasında dolaşır, ürün bilgisini anlatır, soruları yanıtlarsınız. Kamu hizmeti veren sağlık kuruluşlarında görüşme saatini idari amir belirler ve bu saati hasta bakımını ya da eğitimi aksatmayacak biçimde ayırır. Bu kuruluşlarda ziyaretin başında hangi ilaç firması adına geldiğinizi söyler ve ürün tanıtım temsilcisi kimlik kartınızı gösterirsiniz. Sağlık kuruluşuna girişiniz için sizden bağış ya da benzeri bir adla ücret istenemez.

Hekime bırakabileceğiniz malzemenin de sınırı vardır. Sembolik hatırlatıcı malzemenin değeri aylık brüt asgari ücretin yüzde 2,5'ini geçemez. Bedelsiz numune yalnız hekim, diş hekimi ve eczacıya verilebilir ve ambalajında "Tanıtım numunesidir, satılamaz" ibaresi bulunur; uyuşturucu ve psikotrop madde içeren ilaçların numunesi dağıtılamaz.

Firma, hangi temsilcinin hangi bölgede çalıştığını, hangi hekim ve eczacıya hangi ürünü tanıttığını kayıt altına almak zorundadır; bu yüzden sizden hangi hekim ve eczacıyı ziyaret ettiğinizi ve hangi ürünü tanıttığınızı kaydetmeniz istenebilir. Tanıtım sırasında size bir yan etki ya da istenmeyen bir olay anlatılırsa bunu firmanızın bilim servisine iletmekle de yükümlüsünüz. Görev tanımını ayrıntılı okumak isterseniz tıbbi mümessil nedir sayfası işinize yarar.

Tanıtımda neye izin var, neye yok

İlaç mümessili olarak hekime anlattığınız her bilgi, ilacın TİTCK'nin onayladığı kullanım alanlarıyla uyumlu olmak zorundadır; onaylı kullanım alanı dışında bir kullanımı öneremezsiniz. Tanıtım kanıta dayalı olmalı, abartılı ya da doğruluğu kanıtlanmamış bilgi içermemelidir. Bir dergiden ya da çalışmadan alıntı yapıyorsanız alıntıyı aslına sadık kalarak ve kaynağını tam göstererek kullanırsınız. Hekim onaylı kullanım alanı dışında kalan bir konuyu sorarsa bilgiyi siz değil, hekimin yazılı isteği üzerine firmanın bilim servisi verir.

Ürün tanıtırken hekime, diş hekimine ya da eczacıya nakdî ya da ayni bir avantaj sağlanamaz; böyle bir şey teklif edilemez, söz de verilemez. Firmanın düzenlediği ürün tanıtım toplantılarında konuşmacılar dışındaki katılımcıların yol ve konaklama masrafı karşılanmaz. Bilimsel toplantılarda ise bir sağlık meslek mensubu, konuşmacı ya da bildiri sunan araştırmacı olarak katıldığı toplantılar hariç, bir yıl içinde en çok dört kez firma desteğinden yararlanabilir; bunların en çok ikisi aynı firmadan, en çok ikisi yurt dışındaki toplantılar için olabilir. Destek kişiye değil, toplantıyı düzenleyen organizasyona yapılır. Toplantılara sağlık meslek mensubu olmayan kişiler davet edilemez; istisnalar protokol davetlileri ve bilimsel toplantılarda sağlık alanında okuyan öğrencilerdir. İlaçları sosyal medya da dâhil topluma açık hiçbir mecrada tanıtamazsınız; sağlık kuruluşlarına ürün tanıtımı gibi algılanabilecek afiş de asılamaz.

Nasıl ilaç mümessili olunur?

Mesleğe iki yoldan girilir. Üniversitelerin ürün tanıtım temsilcisi yetiştiren bölümlerinden mezun olanlar diplomalarını TİTCK'ye sunarak yeterlilik belgesi alır. Diğer adaylar ise TİTCK'nin belirlediği müfredata göre verilen eğitimi tamamlar ve TİTCK'nin yetkilendirdiği üniversitenin yaptığı yeterlilik sınavına girer. Yönetmelik bu yol için "en az yüksekokul mezunu" olmayı şart koşar; eğitimi veren üniversiteler bunu en az ön lisans (iki yıllık) diploması olarak uyguluyor. Kılavuza göre sınav yılda en az iki kez yapılır ve 60 ve üzeri puan alanlar başarılı sayılır; güncel takvimi sınavı yapan üniversite duyurur. Eğitimin devam şartını sağlamayan aday sınava alınmaz. Bu eğitimi veren üniversitelerden birinin programında farmakoloji, akılcı ilaç kullanımı, farmakovijilans, etik ve ilaç mevzuatı, halk sağlığı ve tanıtımda iletişim dersleri yer alıyor.

Hangi bölümü bitirdiğiniz sınava girmenize engel değildir: eczacılık bölümü mezunu da işletme mezunu da aynı sınava başvurur. Lise diplomasıyla yeni belge alınamaz; lise mezunlarına tanınan imkân yönetmeliğin geçiş dönemine aitti. Sınavı geçtikten sonra belge başvurusunu e-Devlet üzerinden TİTCK'ye yaparsınız.

Belgeyi aldığınızda TİTCK'nin kayıt sistemine işlenirsiniz; çalışmaya başladığınız firma da size ürün tanıtım temsilcisi kimlik kartı düzenler. Belgesi ya da kimlik kartı olmayan biri bu unvanla çalıştırılamaz. Mevzuat sürücü belgesi şartı koymaz; ancak saha işi araçla yürütülüyorsa işveren ilanında sürücü belgesi isteyebilir.

Maaş, prim ve araç

İlaç mümessili maaşları konuşulurken yalnız sabit ücrete bakmak yanıltıcı olabilir. Teklifte prim varsa primin hangi hedefe bağlandığını, kaç ayda bir ödendiğini ve hedef tutmadığında ne olacağını sorun. Saha işi araçla yapılıyorsa aracın, yakıtın, telefonun ve yol giderlerinin kimde olduğunu öğrenin; mümessil maaşları karşılaştırılırken bu kalemler de hesaba girer. İlan, ilaç firmasının kendisinden değil, onun adına tanıtım yapan sözleşmeli bir firmadan da gelebilir. Yönetmelik bu düzene izin verir ve ilaç firmasını sözleşmeli firmanın yürüttüğü tanıtımdan onunla birlikte sorumlu tutar. Böyle bir ilanda işvereninizin hangi şirket olduğunu ve hangi ürünleri tanıtacağınızı görüşmede netleştirin.

Mesleğin zor yanları ve kimlere uygun olduğu

Kurallar sıkıdır ve ihlalin bedeli yalnız firmaya değil, ilaç mümessilinin kendisine de çıkar. Yönetmeliğe aykırı tanıtım yapan temsilciye ilk ihlalde uyarı verilir. Bir yıl içinde yeni bir ihlal yaparsa yeterlilik belgesi üç ay, bunu izleyen bir yıl içinde tekrar ederse bir yıl askıya alınır.

Askı süresince firma kimlik kartını geri alır. Görüşme saatinin hastanenin düzenine göre belirlenmesi de beklemeyi ve günü yeniden planlamayı işin parçası yapar.

Bu iş, bir ilacın bilimsel bilgisini kısa ve doğru anlatabilen, gününü kendisi planlayan ve sahada çalışmaktan hoşlanan kişilere uygundur. Yeterlilik eğitimi farmakoloji ve farmakovijilans gibi dersler içerdiği için tıbbi konulara ilginiz yoksa iş size ağır gelebilir.

İlanlar nerede çıkar, başvuru nasıl yapılır?

İlaç mümessili alımı yapan firmaların ilanlarını sağlık iş ilanları arasında arayın.

Yeterlilik belgeniz varsa bunu özgeçmişinizin başında belirtin; henüz yoksa eğitime ya da sınava hangi tarihte gireceğinizi yazın. Daha önce satışta ya da bir sağlık kuruluşunda çalıştıysanız kimlerle iletişim kurduğunuzu ve hangi işleri yürüttüğünüzü somut örneklerle anlatın. Görüşmede size verilecek bölgenin hangi ilçeleri ya da illeri kapsadığını, şehir dışı ziyaret olup olmadığını ve hangi ürün grubunu tanıtacağınızı sorun; bu üç bilgi işin temposunu baştan görmenize yardım eder.