Ön Lisans Nedir, Lisans Nedir? Aralarındaki Farklar

Ön lisans nedir sorusunun kısa cevabı şu: ön lisans, lise üstünde en az iki yıl süren ve meslek yüksekokullarında ya da açıköğretimde okunan bir yükseköğretim programıdır. Lisans ise en az sekiz yarıyıl, yani çoğunlukla dört yıl süren ve fakültelerde ya da yüksekokullarda okunan programdır.

İkisi de yükseköğretimdir. Aralarındaki fark sürede, öğrenci kabul edilen puanda, kamuda girilen KPSS düzeyinde ve mezuniyetten sonra açılan yollardadır.

Ön lisans nedir, ön lisans ne demek?

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ön lisansı ortaöğretime dayalı, en az iki yıllık bir program olarak tanımlar. Bu program ya belirli bir meslek için nitelikli insan gücü yetiştirir ya da lisans öğretiminin ilk kademesini oluşturur. Ön lisans diploması veren başlıca kurum meslek yüksekokuludur; kanun onu belirli mesleklere yönelik, yılda iki ya da üç dönem halinde iki yıllık eğitim veren ve önlisans derecesi veren kurum diye tarif eder.

Meslek yüksekokullarındaki programlar doğrudan bir işe hazırlar. Bilgisayar programcılığı bölümü buna iyi bir örnek: program iki yılda yazılım geliştirme işinin temelini verir. Tıbbi dokümantasyon ve sekreterlik, büro yönetimi ve yönetici asistanlığı da ön lisans programlarıdır. Açıköğretimde de ön lisans programları var.

Ön lisans programlarına YKS'nin ilk oturumu olan TYT'den alınan puanla yerleşilir. Meslek lisesi mezunları kendi alanlarıyla ilgili ön lisans programlarına yerleşirken ek puan alabilir. Programların puanlarını üniversite taban puanları sayfasında karşılaştırabilirsiniz.

İki yıllık teknik bir programı bitirenlere kanunla "tekniker" unvanı verilir. Lisans programını yarıda bırakan bazı öğrenciler de ön lisans diploması alabilir; bu adaylar KPSS'de ön lisans düzeyinde değerlendirilir.

Bu diplomayla kamuya başvururken dikkat gerekir. KPSS tercih kılavuzu, işletme ya da maliye gibi hem lisans hem ön lisans düzeyinde aynı adla bulunan bir programdan ayrılıp ön lisans diploması alanların kendilerini ÖSYM sistemine "alansız ön lisans diploması" (9006) olarak kaydetmesini ve yalnız "herhangi bir ön lisans programından mezun olmak" (3001) şartı aranan kadroları tercih etmesini istiyor. Aksi hâlde yerleştirme yapılsa bile atama yapılmıyor.

Lisans nedir, lisans mezunu ne demek?

Kanuna göre lisans, ortaöğretime dayalı, en az sekiz yarıyıllık bir yükseköğretimdir. Programların çoğu dört yıl sürer; kanun beş ve altı yıllık lisans programlarından da söz eder. Tıp bunların en bilinen örneğidir.

Lisans programları fakültelerde ve yüksekokullarda açılır. Kanun fakülteyi yüksek düzeyde eğitim, bilimsel araştırma ve yayın yapan birim, yüksekokulu ise belirli bir mesleğe yönelik eğitime ağırlık veren kurum olarak tanımlar; açıköğretimde de lisans programları var.

Lisans mezunu, bir lisans programını bitirip lisans diploması almış kişidir. Ön lisans mezunu da bir yükseköğretim mezunudur; bu yüzden iş ilanındaki "üniversite mezunu" ifadesinin hangi düzeyi kastettiğini eğitim şartı satırından kontrol edin. Lisans mezunlarına uygun ilanları lisans iş ilanları sayfası bir arada gösterir.

Lisans programlarına sayısal, sözel, eşit ağırlık ya da dil puanıyla yerleşilir. Hukuk, tıp, mühendislik, mimarlık, eczacılık, diş hekimliği ve öğretmenlik programları bunun yanında en düşük başarı sırası şartı arar.

Lisans diploması lisansüstü eğitimin de kapısıdır. Kanun yüksek lisansı bir lisans öğretimine dayalı yükseköğretim diye tanımlar; yani ön lisans diplomasıyla doğrudan yüksek lisansa geçilemez. Lisansüstü eğitim yüksek lisans ve doktoradan oluşur; doktora, lisansa dayalı en az altı ya da yüksek lisansa dayalı en az dört yarıyıl sürer.

Ön lisans ile lisans arasındaki farklar

Lisans önlisans farkı yalnız sürede değil, mezuniyetten sonra açılan kapılarda da kendini gösterir:

• Eğitim süresi ön lisansta en az iki yıl, lisansta en az sekiz yarıyıldır; bazı lisans programları beş ya da altı yıl sürer.

• Ön lisans meslek yüksekokulunda ya da açıköğretimde, lisans ise fakültede, yüksekokulda ya da açıköğretimde okunur.

• Yerleştirmede ön lisans için TYT, lisans için SAY, SÖZ, EA ya da DİL puanı kullanılır.

• Kamuda KPSS puan türü ön lisans mezunları için KPSSP93, lisans mezunları için KPSSP3'tür.

• Bir sonraki basamak ön lisans mezunu için dikey geçişle lisans, lisans mezunu için yüksek lisanstır.

• Unvan örneği olarak teknik ön lisans programlarından mezun olan tekniker, hemşirelik lisansını bitiren hemşire unvanı alır.

Ön lisanstan lisansa geçiş: dikey geçiş sınavı

Ön lisans mezunları lisansa Dikey Geçiş Sınavı (DGS) ile geçebilir. Meslek yüksekokullarından ve açıköğretim ön lisans programlarından mezun olanların lisansa dikey geçişindeki sınav ve yerleştirme işlemlerini ÖSYM yürütür.

Kanuna göre ön lisans mezunları için, ilişkili lisans programlarında kontenjanın yüzde onunu geçmeyecek şekilde her yıl dikey geçiş kontenjanı ayrılabilir. Hangi lisans programlarına başvurabileceğinizi ön lisans alanınız belirler; ÖSYM her alanın geçebileceği lisans programlarını DGS kılavuzundaki bir tabloda yayımlar. Sınava hazırlanmadan önce bu tabloya bakın; ön lisans alanınızın karşısında yer almayan bir lisans programına dikey geçişle yerleşemezsiniz. Ön lisans not ortalamanızdan hesaplanan başarı puanı sonuç belgesinde yer alır ve yerleştirmede hesaba katılır.

Dikey geçişle gelen öğrencinin hangi derslerden muaf olacağı, kaydolduğu üniversitenin intibak ve muafiyet işlemiyle belirlenir. Sınavın tarihi ve başvuru dönemi her yıl ÖSYM'nin sınav takviminde ilan edilir.

İş hayatında fark: hangi işler lisans diploması ister?

Kamuda fark nettir. KPSS'nin lisans, ön lisans ve ortaöğretim düzeyleri ayrı sınavlar olarak yapılır. ÖSYM'nin merkezi yerleştirmelerinde ön lisans mezunları için KPSSP93, lisans mezunları için KPSSP3 puanı kullanılır ve kadrolar öğrenim düzeyine göre ayrı tablolarda ilan edilir.

Düzey seçimi de serbest değildir: lisans mezunu olduğu hâlde KPSS'ye ön lisans düzeyinde giren adayların tercih yapması sistemce engelleniyor. Yani lisans diplomanız varsa KPSS ile ön lisans kadrolarına yerleşemezsiniz.

Bazı alımlar iki düzeye birden açıktır ama şartları farklıdır. Polis meslek eğitim merkezlerinin 33. dönem giriş duyurusunda lisans mezunlarından KPSSP3 puan türünde en az 60, ön lisans mezunlarından KPSSP93 puan türünde en az 65 puan istendi.

Bazı alımlar ise yalnız lisans mezunlarına açıktır; Gençlik ve Spor Bakanlığının sözleşmeli yurt yönetim personeli alımı en az lisans mezuniyeti istedi.

Bazı mesleklerde lisans diploması kanuni şarttır. Hemşirelik Kanunu hemşire unvanını üniversitelerin hemşirelik lisans programlarından mezun olanlara verir ve bu unvanı taşımayan kişi hemşirelik yapamaz.

Özel sektörde eğitim şartını işveren belirler; aynı unvan için bir firma ön lisans, başka bir firma lisans isteyebilir. Ön lisans mezunuysanız eğitim düzeyinize uyan ilanları ön lisans iş ilanları sayfasında bulabilirsiniz. Başvurmadan önce ilanın eğitim satırında "en az" ifadesinin geçip geçmediğine bakın; "en az ön lisans" diyen bir ilana lisans mezunu da başvurabilir.