Mobbing (Psikolojik Taciz) Haklar ve Başvuru Yolları

Mobbing kelimesi kökenini İngilizcede aşırı şiddetli anlamına gelen "Mob" kelimesinden almış, zamanla iş yerinde uygulanan psikolojik taciz ile baskı davranışlarının tümünü kapsayan bir kavrama dönüşmüştür. Türk Dil Kurumu sözlüğüne bakıldığında ise mobbing kavramının "bezdiri" olarak tanımlandığını görebilir. Mobbing iş yerinde bir kişinin çalışmasını ve verimliliğini sürekli sorgulamak, doğrudan ya da dolaylı yollarla taciz etmek, itibarını zedelemek ve sonunda işten ayrılmasını sağlamak yani bezdirmek amacıyla yapılan davranışların bütünüdür. İşyerinde baskıya maruz kalıyorsan muhtemelen tam zamanlı iş ilanları arayışına çoktan girmiş olmalısın.

Mobbing mağduru olmak yalnızca psikolojik değil, maddi açıdan da ağır sonuçlar doğurur. Yapılan araştırmalar en kısa taciz süresinin ortalama 6 ay, genel sürenin ise 15 ay olduğunu ortaya koyuyor. Sağlık ve eğitim sektörleri, iş yeri mobbinginin en sık yaşandığı alanların başında geliyor. Eğer iş yerinde baskıya maruz kalıyorsan ve bunun hukuki boyutunu öğrenmek istiyorsan, doğru yerdesin.

Psikolojik Taciz Çeşitleri

Psikolojik taciz her zaman yönetici tarafından yapılmaz. Bazen iiş arkadaşından gelebilir hatta bazen nadiren de olsa ast üstüne mobbing uygulayabilir. Buna göre başlıca mobbing türleri şu şekilde sıralanabilir:

• Düşey Psikolojik Taciz: Yöneticilerin ya da üst pozisyondaki kişilerin astlarına yönelik uyguladığı baskı biçimidir. Kurumsal gücü astları dışlamak veya yıldırmak amacıyla kullananlar bu kategoriye giriyor.

• Yatay Psikolojik Taciz: Aynı kademede çalışan iş arkadaşlarından gelen tacizdir. Fail ve mağdur benzer görev ve olanaklara sahip kişilerdir.

• Dikey Psikolojik Taciz: Astın üstüne uyguladığı mobbingdir. Oldukça nadir görülür.

Türü ne olursa olsun işyerinde mobbing kabul edilemez bir durumdur. Bu durumla karşı karşıya kalanların vakit kaybetmeden yetkili birimlere gerekli bildirimi yapması önemlidir.

Mobbing Karşısında Hukuki Haklarını Bilmek Neden Gerekli?

Çoğu çalışan, maruz kaldığı davranışın hukuki bir karşılığı olduğunu bilmiyor ya da işini kaybetme korkusuyla sessiz kalıyor. Oysa Türk hukuk sistemi işyeri mobbingini birden fazla yasal düzenlemeyle ele alır.

Anayasa'nın 5. Maddesi, devletin kişinin temel hak ve özgürlüklerini engelleyen her türlü sosyal engeli kaldırmakla yükümlü olduğunu açıkça belirtiyor. Bunun yanı sıra 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ve 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu da mobbing ile ilgili çeşitli düzenlemeler içerir. Burada önemli olan mobbinge maruz kalan kişinin cesaretli olması ve durumu yasal zemine taşımasıdır.

İş Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu Ne Diyor?

İş Kanunu'nda "mobbing" kelimesi doğrudan geçmese de ilgili maddeler kapsamında hakkınızı arayabilirsiniz. 5. Madde'de bulunan eşit davranma ilkesi, 22. Madde çalışma koşullarında yapılan tek taraflı değişiklikler, 77. Madde'de bulunan işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri kapsamında mobbing ele alınabilir.

Psikolojik taciz kavramını hukukumuza ilk kez tanıtan düzenleme Türk Borçlar Kanunu oldu. "İşçinin kişiliğinin korunması" başlığı altında işverenin mobbinge yol açan davranışları sonucunda oluşan zararların tazmini sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine bağlandı. Bu madde aslında iş sözleşmesine dayalı bir tazminat davası açılabilmesi anlamına geliyor.

Türk Medeni Kanunu ise konuyu doğrudan düzenlemese de 2. maddesindeki dürüstlük ilkesinden başlayarak 23, 24 ve 25. maddeler aracılığıyla kişilik haklarına saldırılara karşı dava açma imkanı sunuyor.

Türk Ceza Kanunu Kapsamında Hangi Suçlar Oluşabilir?

Mobbinge konu olan davranışlar nasıl gerçekleştiğine ve sonuçlarına göre TCK'da ayrı ayrı suç olarak tanımlanmış fiillerle örtüşebiliyor. Bunların her biri farklı şikâyete ya da kovuşturmaya konu olabilir. Bunlardan bazıları:

• Madde 96: Eziyet

• Madde 105: Cinsel Taciz

• Madde 106: Tehdit

• Madde 107: Şantaj

• Madde 117: İş ve Çalışma Hürriyetinin İhlali

• Madde 122: Ayrımcılık

• Madde 123: Kişilerin Huzur ve Sükûnunu Bozma

• Madde 124: Haberleşmenin Engellenmesi

• Madde 125: Hakaret

• Madde 132: Haberleşmenin Gizliliğini İhlal

• Madde 133: Kişiler Arası Konuşmaların Dinlenmesi ve Kayda Alınması

• Madde 134: Özel Hayatın Gizliliğini İhlal

• Madde 135: Kişisel Verilerin Kaydedilmesi

Tek bir mobbing vakasında birden fazla suç tipinin aynı anda oluşması mümkün. Bu yüzden bir avukattan destek almadan önce yaşanan olayları belgelemek çok işe yarıyor.

Mobbing Mağduru Olduğunda Ne Yapmalısın?

Mobbing mağduruysan önce kanıtları toplamalısın. Taciz içeren her mesaj, e-posta ya da toplantı notunu sakla. Tanık varsa bunu kayıt altına al. Çalıştığın kurumda insan kaynakları sorumlusu iş ilanları ile işe giren bir yetkili varsa başvurunu ilet ve bu başvurunun kaydını tut. Şikayetini yazılı yapmak sonradan çok önemli bir kanıt haline gelebilir.

Hukuki süreç için iş mahkemesine, kamuda çalışıyorsan idare mahkemesine başvurabilirsin. Aynı zamanda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na bağlı ALO 170 hattı ve İŞKUR aracılığıyla da şikâyette bulunmak mümkün. Ama açıkçası bu süreçleri tek başına yönetmek zorunda değilsin; bir iş hukuku avukatıyla görüşmek başlangıç için en güvenli adım.

Mobbing (Psikolojik Taciz) Hakkında Sonuç

İş yerinde psikolojik tacize maruz kalmak hem zor hem de yıpratıcı bir deneyim. Ama Türk hukuku bu konuda seni koruyan birden fazla düzenleme içeriyor. Haklarını bilmek, süreci çok daha kontrollü ve etkili yönetmeni sağlıyor. Belgeleme alışkanlığı edinmek, yasal başvuru yollarını tanımak ve gerektiğinde profesyonel destek almak bu sürecin en temel adımları. Yeni bir iş aramayı da düşünüyorsan isbul.net üzerinden güncel iş ilanlarını inceleyebilirsin.