İş Yerinde İşin Durdurulması: Şartlar ve Haklar

İşin durdurulması, bir iş yerinde çalışanların hayatını tehdit eden bir tehlike tespit edildiğinde, bu tehlike giderilene kadar işin bir bölümünde ya da tamamında çalışmanın kesilmesidir. Düzenleme 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 25. maddesinde yer alır ve amacı kazayı olmadan önlemektir.

Karar, iş yerinin faaliyetini doğrudan etkilediği için hem işveren hem çalışan açısından önemli sonuçlar doğurur. Aşağıda durdurma kararının hangi durumlarda verildiğini, sürecin nasıl işlediğini ve çalışanların bu dönemdeki haklarını bulacaksınız.

İşin Durdurulması Hangi Durumlarda Uygulanır?

İşin durdurulması, iş yerindeki bina ve eklentilerde, çalışma yönteminde ya da iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir durum tespit edildiğinde uygulanır. Tehlikenin niteliğine göre karar iş yerinin tamamını ya da yalnız tehlikeli bölümünü kapsayabilir. Amaç cezalandırmak değil, tehlike ortadan kalkana kadar çalışanı korumaktır.

Kanun ayrıca çok tehlikeli sınıftaki maden, metal ve yapı işlerinde, tehlikeli kimyasallarla çalışılan iş yerlerinde ve büyük endüstriyel kaza riski taşıyan tesislerde risk değerlendirmesi yapılmamışsa işin durdurulacağını öngörür. Bu durumda ayrıca somut bir tehlike aranmaz. Risk değerlendirmesinin eksikliği tek başına yeterli sayılır.

İş Güvenliği Uzmanının Rolü

İş güvenliği uzmanı, durdurma kararına gerek kalmadan tehlikeleri fark etmek ve işvereni uyarmakla görevlidir. Uzman, tespit ettiği eksiklikleri yazılı olarak bildirir ve alınması gereken önlemleri önerir. Hayati tehlike gördüğünde işin durdurulmasını işverenden isteyebilir.

Bu alanda çalışmak isteyenler iş güvenliği uzmanı iş ilanlarını takip edebilir. İş güvenliği uzmanlığı, belge sınıfına göre farklı tehlike sınıflarındaki iş yerlerinde görev yapma yetkisi verir. Deneyim arttıkça daha riskli iş yerlerinde çalışma imkânı doğar.

Durdurma Kararı Nasıl Verilir?

İş yerinde işin durdurulması süreci, iş müfettişlerinin yaptığı denetimde hayati tehlikenin tespit edilmesiyle başlar. Müfettiş raporu üzerine karar, il düzeyinde oluşturulan bir heyet tarafından verilir. Karar mülki amir eliyle uygulanır ve iş yeri ya da ilgili bölüm mühürlenebilir.

Kararda tehlikenin ne olduğu ve hangi bölümün durdurulduğu açıkça belirtilir. İşveren böylece hangi eksikliği gidermesi gerektiğini bilir. Belirsiz bırakılan bir karar, hem uygulamada hem itirazda sorun yaratır.

İşverenin İtiraz Hakkı

İşveren, durdurma kararına karşı kararın kendisine tebliğinden itibaren altı iş günü içinde yetkili iş mahkemesine itiraz edebilir. Mahkeme itirazı kısa sürede sonuçlandırır. İtiraz, kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz.

İtiraz sürecinde işverenin tehlikenin bulunmadığını ya da giderildiğini belgeyle göstermesi gerekir. Teknik raporlar, ölçüm sonuçları ve fotoğraflar bu belgelerin başında gelir. Çoğu durumda tehlikeyi gidermek, itirazdan daha hızlı bir çözümdür.

Durdurma Süresince Çalışanın Hakları

İşin durdurulması döneminde işveren, çalışanlara ücretlerini ödemekle ya da ücretlerinde kesinti yapmadan meslek ve durumlarına uygun başka bir iş vermekle yükümlüdür. Bu kural, iş yerindeki tehlikenin bedelinin çalışana yüklenmesini önler. Çalışan, bu dönemde ücretsiz izne çıkmaya zorlanamaz.

Çalışanların sigorta bildirimleri de durdurma süresince devam etmelidir. Ücret ödenmezse çalışan bu alacağını yazılı olarak talep edebilir ve uyuşmazlık durumunda arabuluculuk yoluna başvurabilir. Bordro ve yazışmaları saklamak, hak arama sürecini kolaylaştırır.

Kararın Kaldırılması

Durdurma kararının kaldırılması için işverenin tehlikeyi gidermesi ve bunu yazılı olarak bildirmesi gerekir. Bildirim üzerine iş yeri yeniden incelenir ve tehlikenin ortadan kalktığı görülürse karar kaldırılır. Bu süreç ne kadar hızlı işlerse iş yerinin kaybı o kadar az olur.

İşverenin, karar kaldırılmadan durdurulan bölümde çalışmayı sürdürmesi ağır sonuçlar doğurur. Bu durum idari para cezasına ve kaza olursa ayrıca hukuki ve cezai sorumluluğa yol açar. Mühürlü bir bölümde çalışma yaptırmak hiçbir koşulda savunulamaz.

Çalışmaktan Kaçınma Hakkı

Çalışmaktan kaçınma hakkı, işin durdurulmasından farklı olarak çalışanın kendisinin kullandığı bir haktır. 6331 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre ciddi ve yakın bir tehlikeyle karşılaşan çalışan, iş sağlığı ve güvenliği kuruluna ya da kurul yoksa işverene başvurarak durumun tespitini ve önlem alınmasını isteyebilir. Önlem alınana kadar çalışmaktan kaçınabilir.

Tehlikenin önlenemez ve çok yakın olduğu durumlarda çalışan, iş yerini ya da tehlikeli bölgeyi terk edebilir. Bu hakkı kullandığı için çalışanın hakları kısıtlanamaz ve ücreti kesilemez. Hakkın kötüye kullanılmaması için tehlikenin gerçek ve somut olması beklenir.

İş Yeri Kapanırsa Ne Olur?

İşin durdurulması kararı bazen iş yerinin uzun süre faaliyet gösterememesine ya da tamamen kapanmasına yol açabilir. Bu durumda iş sözleşmelerinin nasıl sona erdiği, kıdem ve ihbar tazminatı gibi hakları belirler. İşverenin feshi söz konusuysa çalışanın tazminat hakları saklıdır.

İş yeri kapanan çalışanlar yeni bir iş için güncel iş ilanlarına bakarak aramaya başlayabilir. İşsizlik ödeneği şartlarını taşıyıp taşımadığınızı da İŞKUR üzerinden kontrol etmeniz yararlı olur. Haklarınız konusunda tereddüt varsa bir iş hukuku avukatından destek alın.