İç Denetim Sorumlusu Nedir, Nasıl Olunur?

İç denetim sorumlusu ne iş yapar?

Kamu mevzuatındaki tanım, mesleğin özünü iyi özetler: 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu iç denetimi, kurumun çalışmalarına değer katmak ve onları geliştirmek için yapılan bağımsız, nesnel güvence sağlama ve danışmanlık faaliyeti olarak tanımlar. Özel sektördeki iş de aynı mantıkla yürür. Günlük işin başlıcaları şunlardır:

• Kurumun risklerini değerlendirip yıllık denetim planını hazırlamak ve onaya sunmak.

• Plana göre satın alma, stok, finans, insan kaynakları ya da bilgi sistemleri gibi süreçleri incelemek; belge örneklemek, çalışanlarla görüşmek, verileri analiz etmek.

• Bulguları önem derecesine göre sıralayıp kök nedenleriyle birlikte raporlamak.

• Önceki denetimlerde verilen önerilerin uygulanıp uygulanmadığını izlemek.

• Hile ya da usulsüzlük şüphesi doğduğunda durumu yetkili makama bildirmek.

Bağımsızlık bu işin temel şartıdır. Denetçi, denetlediği işin sorumluluğunu üstlenmez; raporlarını da çoğunlukla genel müdüre değil, yönetim kuruluna ya da onun denetim komitesine sunar.

İç denetim ile iç kontrol arasındaki fark

İki kavram sık karıştırılır. İç kontrol, işlerin kurallara uygun yürümesi, varlıkların korunması ve kayıtların doğru tutulması için kurumun kendi içinde kurduğu düzenin adıdır: onay basamakları, görev ayrılığı, mutabakatlar ve günlük kontroller bu düzenin parçasıdır. 5018 sayılı Kanun iç kontrolü, iç denetimi de kapsayan kontroller bütünü olarak tanımlar.

İç denetim ise bu düzenin işe yarayıp yaramadığını dışarıdan bakar gibi sınar. Bankacılık Kanunu da iki işlevi ayrı tutar: iç kontrol, yönetim kuruluna bağlı iç kontrol birimi ve personeli tarafından yürütülür; iç denetim ise banka müfettişlerinin işidir. Kontrolleri tasarlayıp günlük olarak işleten taraf iç kontrol uzmanı pozisyonu sayfasında anlatılıyor.

İç denetim sorumlusu nasıl olunur?

Bu iş için kanunda tanımlı tek bir diploma yoktur. İlanlarda en çok işletme, iktisat, maliye, muhasebe ve finansman ya da endüstri mühendisliği mezunları aranır; bilgi sistemleri denetiminde bilgisayar ve yazılım mühendisliği mezunları da öne çıkar.

İç denetim sorumlusu olmanın yaygın yolu deneyimden geçer. Birçok kişi bağımsız denetim şirketlerinde denetçi yardımcısı, bankalarda müfettiş yardımcısı ya da şirketlerin iç denetim ekiplerinde uzman yardımcısı olarak başlar ve birkaç yıllık saha deneyiminden sonra sorumluluk alır. Kamuda ise bu işin karşılığı ayrı bir unvandır; kamu kurumlarına atanan denetçinin şartları için iç denetçi nedir sayfasına bakabilirsiniz.

Hangi sertifikalar işe yarar?

Hiçbir sertifika özel sektörde yasal bir zorunluluk değildir, ama ilanlarda tercih sebebi olarak sık geçer:

• CIA (Certified Internal Auditor) alanın temel sertifikasıdır; Uluslararası İç Denetçiler Enstitüsü (The IIA) tarafından üç bölümlü sınavla verilir.

• CRMA da The IIA'nın sertifikasıdır ve risk yönetimi güvencesine odaklanır.

• CISA, ISACA'nın verdiği bilgi sistemleri denetimi sertifikasıdır; BT denetimi yapan ekiplerde öne çıkar.

• CFE, ACFE tarafından verilir ve hile incelemesine odaklanır.

• SMMM ruhsatı, muhasebe ve vergi ağırlıklı denetimlerde değerli bir yeterliliktir.

Türkiye'de IIA'nın ulusal temsilcisi Türkiye İç Denetim Enstitüsüdür (TİDE).

Hangi becerilere ihtiyaç duyulur?

İç denetim sorumlusu her gün çok sayıda belgeyle ve veriyle çalışır. İleri düzey Excel, şirketin kullandığı ERP sisteminde kayıt izleyebilmek ve denetim yazılımlarıyla büyük veri setlerini tarayabilmek teknik tarafın çekirdeğidir. Mevzuat bilgisi sektöre göre değişir; bankada BDDK düzenlemeleri, halka açık şirkette sermaye piyasası kuralları önem kazanır.

Kişisel tarafta en önemli özellikler şüpheci ama adil bakabilmek, bulguyu kanıta dayandırmak ve kimseyi suçlamadan açık bir rapor yazabilmektir. Denetlenen birimlerle gerilimi yönetebilmek de işin parçasıdır.

Hangi sektörlerde çalışır?

Bankalar bu alanın en düzenli işverenidir, çünkü 5411 sayılı Bankacılık Kanunu her bankaya bütün birim, şube ve ortaklıklarını kapsayan bir iç denetim sistemi kurma zorunluluğu getirir. Sigorta, finansal kiralama ve faktoring şirketleri, holdingler, üretim ve perakende şirketleri de iç denetim ekibi kurar. İş ağırlıklı olarak ofiste geçer, ama şube, fabrika ya da depo denetimleri için seyahat gerekir. Yoğunluk dönemseldir; yıl sonu kapanışları ve denetim komitesi toplantıları öncesinde tempo artar.